توقاەۆ: عىلىم – بارشا ادامزاتقا ورتاق يگىلىك!
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ III ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر فورۋمىندا ءسوز سويلەدى. بۇل تۋرالى اقوردا حابارلادى.
مەملەكەت باسشىسى: «بۇگىن شىن مانىندە وتە ماڭىزدى جيىن ءوتىپ جاتىر. ءىىى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر فورۋمىنا جاھاندىق عىلىم جۇيەسىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى، الەمگە ايگىلى عالىمدار مەن ءبىلىم سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارى جانە ساراپشىلار قاتىسىپ وتىر. وسى القالى جيىندا حالىقارالىق عىلىمي ىقپالداستىق ماسەلەسى جان-جاقتى تالقىلانىپ جاتىر. بۇل – وتە وزەكتى تاقىرىپ.
سەبەبى قازىرگى تۇراقسىز، بۇلىڭعىر زاماندا الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعى وزدەرىنىڭ سالماقتى پىكىرلەرى مەن ۇستانىمدارىن ايتۋى كەرەك. سىزدەردىڭ، ياعني، عىلىم وكىلدەرىنىڭ حالىقارالىق شيەلەنىستەردىڭ ازايۋىنا قوساتىن ۇلەسى وتە ماڭىزدى. وسىعان وراي، بۇگىن عىلىمنىڭ دامۋ جولىنا جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى قۇندى پىكىرلەر، ءتيىمدى ۇسىنىستار ايتىلىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى دە وتاندىق جانە شەتەلدىك جوعارى ءبىلىم سالاسىنىڭ الەۋەتىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز»، - دەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە عىلىم-ءبىلىمنىڭ الەم وركەنيەتىندەگى ورنى ايرىقشا ەكەنىن ايتتى.
«عىلىم – بارشا ادامزاتقا ورتاق يگىلىك. ءبىز ەلدەرىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى مەن ازاماتتارىمىزدىڭ ساپالى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن الەم قاۋىمداستىعى بولىپ عىلىم-بىلىمدەگى ءار جەتىستىگىمىزدى سانالى تۇردە كادەگە جاراتۋىمىز كەرەك. ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر فورۋمىنىڭ نەگىزگى ماقسات-مىندەتى دە وسى دەپ كۇمانسىز ايتۋعا بولادى»، - دەدى توقاەۆ.
پرەزيدەنت: «جەر ءجۇزىنىڭ ەڭ زياتكەر تۇلعالارىن ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرعان بۇل القالى جيىن ەلىمىز ءۇشىن تاريحي ساتتە ءوتىپ جاتىر. بيىل قازاقستاننىڭ دەربەس مەملەكەت بولعانىنا – 35 جىل.
ەلىمىز قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مەرەيلى مەجەسىنە حالىقارالىق بەدەلى بيىك، ەكونوميكالىق الەۋەتى زور، بولاشاعى جارقىن ەل، سونداي-اق ايماقتا كوش باستاپ تۇرعان جانە دۇنيە جۇزىندە جاپپاي مويىندالعان وزىق مەملەكەت رەتىندە جەتىپ وتىر. حالقىمىز وسى جىلدار ىشىندە كوپتەگەن بەلەستى تابىستى ەڭسەردى.
ءبىرتۇتاس جۇرتىمىزدىڭ بىرلىگى كۇشەيىپ، مەملەكەتتىگىمىز نىعايدى. وسىلايشا، ۇلى دالاداعى بىرەگەي وركەنيەتىمىز قايتا جاڭعىردى. سوڭعى جەتى جىل ىشىندە قازاقستاندا اۋقىمدى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل دا – تاريحىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان وقيعا. اتالعان وزگەرىستەر تۇتاس حالقىمىزدىڭ ومىرىنە، بۇكىل قوعامنىڭ بولمىسىنا وڭ ىقپال ەتۋدە دەسەك، ارتىق بولماس»، - دەدى.
مەملەكەت باسشىسى: «ەندى الدىمىزدا تۇرعان ماقسات – شىن مانىندە ايبىندى. ءبىز بارشاعا بىردەي مۇمكىندىك بەرەتىن، ادال ەڭبەك پەن ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك قاسيەتتەرىن جوعارى باعالايتىن ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا كىرىستىك.
«تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق قوزعالىسىن قولعا الدىق، سونىڭ ارقاسىندا ازاماتتارىمىزدىڭ بويىندا جاڭا ەتيكا مەن مۇلدە جاڭا سيپاتتاعى ءبىتىم-بولمىس قالىپتاسا باستادى.
ءبىز جاسامپاز ءارى جاڭاشىل ۇلت رەتىندە تۇبەگەيلى جاڭعىرۋ جولىنا بەت بۇردىق. رەفورمالارىمىزدىڭ ەڭ باستى بولىگى، بۇل – كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى. ازاماتتارىمىز جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمعا بەلسەندى قاتىسىپ، ءوز تاڭداۋىن جاسادى. قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى زاڭدى كۇشىنە ەندى. كونستيتۋتسيادا ەلىمىزدىڭ ماقسات-مۇراتى مەن بولاشاقتاعى بەينەسى ايقىن كورىنىس تاپتى. قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگى، جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعى، ازاماتتارىمىزدىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتىڭ قاستەرلى قۇندىلىعى دەپ تانىلدى.
قوعامدا زاڭ مەن ءتارتىپتى ورنىقتىرۋ، جالپىۇلتتىق بىرلىكتى بەكەمدەۋ، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ بۇلجىماس قاعيدات رەتىندە بەكىتىلدى. ادام كاپيتالىن، ءبىلىم مەن عىلىمدى، يننوۆاتسيانى دامىتۋ ستراتەگيالىق مىندەت دەپ بەلگىلەندى»، - دەدى.
پرەزيدەنت: «كونستيتۋتسيا اۋقىمدى وزگەرىستەردىڭ جاڭا، شەشۋشى كەزەڭىنە جول اشتى. ەلىمىزدە مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى تۇبەگەيلى جاڭعىردى. قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ ورنىنا ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي كەلىپ، قازىرگى تاڭدا زاڭ جوبالارىمەن اينالىسۋدا. جاڭا مەكەمە – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ اپپاراتى قۇرىلدى. ەڭ جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان – قازاقستان حالىق كەڭەسى ءوز جۇمىسىن باستادى. تۇبەگەيلى وزگەرىستەر قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا جۇرگىزىلەتىن بولدى. ازاماتتارىمىز قازىردىڭ وزىندە رەفورمالاردىڭ وڭ ىقپالىنا، يگىلىگىنە كوز جەتكىزدى.
قازاقستان رەفورمالارىنىڭ ەرەكشەلىگى، بۇل – الدىن الا دايىندالعان جوسپارعا سايكەس ىشكى «تەمىردەي» لوگيكانىڭ بولۋى، ياعني، ناقتى ءتارتىپ پەن ساباقتاستىقتىڭ ساقتالۋى. سەبەبى اۋقىمدى وزگەرىستەر مەن ءۇستىرت كوزقاراس ەشقاشان بىرگە جۇرمەيدى، ءبىر-بىرىنە كەدەرگى بولادى. بۇل – زاڭدى نارسە. وسىلايشا، تۇبەگەيلى رەفورمالار جۇرگىزۋ ارقىلى قازاقستان جاڭا تاريحي ءوسۋ، ورلەۋ داۋىرىنە قادام باستى»، - دەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ سوڭعى جىلدارداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىنە توقتالدى.
«حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ۇسىنعان بولجامعا سايكەس، بيىل ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 398 ميلليارد دوللار بولادى. ال وسىدان جەتى جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 181 ميلليارد دوللاردىڭ شاماسىندا بولدى.
2019 جىلدان بەرى ەكونوميكامىزعا 155 ميلليارد دوللار شەتەل ينۆەستيتسياسى تارتىلدى. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا كولەمى 150 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى.
التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى مەن ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنىڭ كولەمى 44 پايىزعا ۇلعايىپ، 129 ميلليارد دوللاردان استى.
«ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى اياسىندا 7 ميلليوننان استام بالانىڭ جەكە ەسەپشوتىنا 2,5 ميلليارد دوللار اۋدارىلدى.
بۇل قازىرگى بۋىن وكىلدەرىنىڭ وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قاۋىپسىز بولاشاعىنا قوسىپ جاتقان باعا جەتپەس ۇلەسى دەسەك، شىندىق بولارىنا كۇمان جوق.
قازاقستاندا اقىسىز مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى ناقتى بەكىتىلگەن. سوعان سايكەس ازاماتتارىمىزعا 1 مىڭنان استام مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىلەدى. ەلىمىزدە الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتاعى ادامدارعا بەرىلەتىن جاردەماقىنىڭ 39 ءتۇرى بار»، - دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى: «سوڭعى جەتى جىلدا ەلىمىزدە 625 ورتا جانە ءىرى ءوندىرىس ورنى اشىلدى. 3,6 ميلليون ادام جۇمىسپەن قامتىلدى.
118 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي بوي كوتەردى. 36 مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولى جانە 5 مىڭ شاقىرىم تەمىرجول سالىنىپ، جوندەلدى.
قازاقستان تابيعي رەسۋرستار مەن سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار، ياعني ۋران، مۇناي، كومىر، تيتان، التىن، حروم، مىس، ۆولفرام، كوبالت، ۆانادي جانە تاعى باسقا اسا ماڭىزدى مينەرالدار قورى بويىنشا دۇنيە جۇزىندەگى كوشباسشى ەلدەردىڭ ءبىرى سانالادى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، اتالعان قۇندى رەسۋرستارعا الەمدىك سۇرانىس وتە جوعارى»، - دەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ «حالىقتىق قۇرىلىس» كەزىندە سالىناتىن ءاربىر نىسان، ءاربىر عيمارات جۇرتىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىنىن ايتتى.
«جالپى، وسى كۇنگە دەيىن ەلىمىز كوپتەگەن تابىسقا قول جەتكىزدى. بىراق ءبىز مۇنىمەن توقتاپ قالمايمىز. ءاردايىم بيىك ماقساتتارعا ۇمتىلامىز.
مەن بيىلعى جولداۋىمدا «حالىقتىق قۇرىلىس» جالپىۇلتتىق باعدارلاماسىن جاريالادىم. الداعى جىلداردا تۇتاس ەل اۋماعىندا كوپتەگەن بالاباقشا، مەكتەپ، ەمحانا، سپورت كەشەندەرى، وڭالتۋ مەكەمەلەرى، جاستارعا ارنالعان شىعارماشىلىق ورتالىقتارى، تەاترلار، اۋەجايلار، ۆوكزالدار، جولدار جانە باسقا دا ماڭىزدى نىساندار سالىنادى.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحىندا ءبىر مەزەتتە بۇكىل ايماقتى، بارلىق سالانى قامتيتىن مۇنداي اۋقىمدى قۇرىلىس بۇرىن-سوڭدى بولعان جوق. بۇل بىرەگەي باعدارلاما حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا، كاسىپكەرلىكتى دامىتىپ، ەكونوميكانى وركەندەتۋگە ايرىقشا سەرپىن بەرمەك. قىسقاشا ايتقاندا، بۇل – «بارشا جۇرتىمىزعا ارنالعان ناعىز حالىقتىق جوبا، ياعني، كەڭ اۋقىمدى قۇرىلىس».
سەبەبى «حالىقتىق قۇرىلىس» كەزىندە سالىناتىن ءاربىر نىسان، ءاربىر عيمارات جۇرتىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەدى. ءوندىرىس ورىندارى مەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەر پايدا بولادى. جۇمىس ورىندارى اشىلادى. قىسقاسى، «قۇرىلىس جانە تاعى دا قۇرىلىس» قاعيداتى قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق ۇرانىنا اينالادى.
باعدارلاما اياسىندا الەۋمەتتىك نىساندارمەن قاتار، اتوم، سۋ جانە جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى، دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى سالىنادى»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى «حالىقتىق قۇرىلىس» جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنە دە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن ايتتى.
«جالپى، اۋقىمدى قۇرىلىس جۇرگىزۋ، تسيفرلىق ەكونوميكا قۇرۋ، لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ، جاساندى ينتەللەكتىنى بارلىق سالاعا ەنگىزۋ – ۇلتىمىزدىڭ بولاشاققا ۇمتىلىسىن ايقىندايتىن اسا ماڭىزدى مىندەتتەر. بۇل جۇمىستىڭ ءبارىن ساپالى ورىنداۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، كاسىبي دايارلىعى جوعارى، بىلىكتى ماماندار، ءتىپتى، جاڭا ماماندىق يەلەرى قاجەت بولادى. دەمەك «حالىقتىق قۇرىلىس» جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنە دە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. عىلىم سالاسى بۇل اۋقىمدى وزگەرىستەرگە تولىق دايىن بولۋى كەرەك دەپ سانايمىن. سوندىقتان بۇگىنگى جيىننىڭ وتە وزەكتى ەكەنى انىق»، - دەدى پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت قازاقستان ادام كاپيتالىنا باسىمدىق بەرىپ، ناقتى ستراتەگيالىق تاڭداۋىن جاساعانىن ايتتى.
«دۇنيە ءجۇزى ەلدىڭ مارتەبەسى مەن ورنى زياتكەرلىك قۋاتىنا جانە يننوۆاتسيالىق قابىلەتىنە قاراپ انىقتالاتىن جاڭا كەزەڭگە قادام باستى. جاھاندا تالانتتار مەن تەحنولوگيالار ءۇشىن باسەكەلەستىك كۇشەيدى. وسىنداي زاماندا قازاقستان ادام كاپيتالىنا باسىمدىق بەرىپ، ناقتى ستراتەگيالىق تاڭداۋىن جاسادى. ياعني، ءبىز، ەڭ الدىمەن، وتاندىق جانە شەتەلدىك بىلىكتى ماماندى جوعارى باعالايمىز.
جاڭا كونستيتۋتسيامىزدا ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيانى ۇلتىمىزدىڭ كەلەشەك دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق دىڭگەگى رەتىندە بەكىتتىك. بۇگىنگى فورۋمعا قاتىسىپ وتىرعان ارداقتى عىلىمي قاۋىم وكىلدەرى، ۋنيۆەرسيتەتتەر باسشىلارى مەن حالىقارالىق سەرىكتەستەر ءبىزدىڭ جاڭا ستراتەگيامىزدى مۇقيات سارالاپ، اسقاق مۇراتىمىزدىڭ جاڭاشىل رۋحىن لايىقتى تۇردە باعالايتىنىنا سەنىمدىمىن»، - دەدى ول.
قاسىم-جومارت توقاەۆ عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايىپ، 590 ميلليون دوللارعا جەتكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«بىلىمگە نەگىزدەلگەن ەكونوميكا قۇرۋ ازاماتتارىمىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى كونستيتۋتسيالىق مىندەتىنە اينالدى. قازىرگى جانە ودان كەيىنگى ۇكىمەتتەر ونى ءتيىستى دەڭگەيدە ورىنداۋعا ءتيىس. بۇگىندە قازاقستاندا 132 ۋنيۆەرسيتەت بار. وندا 800 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الادى. سوڭعى جەتى جىلدا ۇكىمەت ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنا بولگەن قارجىنىڭ كولەمى ەكى ەسە كوبەيىپ، 3,4 ميلليارد دوللارعا جەتتى. سونداي-اق ۇدايى ارتىپ كەلە جاتقان سۇرانىستى وتەۋ ءۇشىن ەلىمىزدە 281 ستۋدەنت جاتاقحاناسى بوي كوتەردى. بۇل شارۋا الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسادى. بۇدان بولەك، سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايىپ، 590 ميلليون دوللارعا جەتتى»، - دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە 11 مەملەكەتتىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى ءوز فيليالدارىن اشتقانىن ايتتى.
«جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى حالىقارالىق ىقپالداستىقتى دامىتۋ، عىلىمي بايلانىستى تەرەڭدەتۋ – قازىرگى زامان تالابى. بىز بۇل ماسەلەگە ايرىقشا ءمان بەرەمىز. قازاقستاندا وسى سالاداعى حالىقارالىق ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى 40 كەلىسىم ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ەلىمىزدە 11 مەملەكەتتىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى ءوز فيليالدارىن اشتى. وسى ءبىلىم وردالارىندا 12 مىڭنان استام ستۋدەنت وقيدى، سونداي-اق 1,5 مىڭعا جۋىق وقىتۋشى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا شەتەلدەن كەلگەن 600-دەن استام پروفەسسور بار. قازاقستان وسى ايماقتا العاشقى بولىپ ەۋروپاداعى ليسسابون جانە ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى توكيو كونۆەنتسيالارىنا قوسىلدى. بۇل – قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى، بۇرىنعى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى، ەلشى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ ارقاسى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەندى قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ديپلومدارى باتىس جانە شىعىس ەلدەرىندە مويىندالاتىن بولدى.
سونىمەن قاتار قازىر قازاقستاندا ءبىلىم العىسى كەلەتىن شەتەل جاستارىنىڭ سانى دا كوبەيىپ جاتىر. بىلتىر ەلىمىزدە باسقا مەملەكەتتەردەن كەلگەن 31 مىڭ ستۋدەنت وقىپ جاتقانىن ايتقان ەدىم. قازىر ولاردىڭ سانى 41 مىڭعا جەتتى. سونىڭ ىشىندە 8 مىڭنان استام ستۋدەنت قازاقستاننىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن ءبىلىم الۋدا. بۇل – تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش.
2029 جىلعا قاراي 100 مىڭ شەتەل ستۋدەنتىن تارتۋ ويىمىزدا بار. «قازاقستاندا ءبىلىم ال!» دەگەن ۇلتتىق باستامامىز وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى دەپ سەنەمىن»، - دەدى توقاەۆ.
پرەزيدەنت: «ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – ەلىمىزدى ورتالىق ازياداعى اكادەميالىق حابقا اينالدىرۋ»، - دەدى.
«ءبىز كەيىنگى ۋاقىتتا قول جەتكىزگەن بىرقاتار جەتىستىگىمىزدى ماقتان تۇتامىز. ماسەلەن، 18 ۋنيۆەرسيتەتىمىز بيىلعى QS World University Rankings تىزىمىنە ەندى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ 10 جوعارى وقۋ ورنى 2027 جىلعى Times Higher Education رەيتينگىنە قوسىلدى. 2026 جىلعى جاھاندىق يننوۆاتسيا يندەكسىندە قازاقستان ايماق ەلدەرى اراسىندا ەڭ جوعارى كورسەتكىشپەن كوش باستاپ، ورنىقتى ءوسىم كورسەتىپ كەلەدى. الايدا جاھاندىق باسەكەلەستىك قىزعان كەزەڭدە بىزگە ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايدى.
قازاقستان جوعارى ءبىلىمنىڭ، عىلىمنىڭ جانە حالىقارالىق اكادەميالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ وڭىرلىك ورتالىعى رەتىندەگى پوزيتسياسىن دايەكتى تۇردە نىعايتۋدى كوزدەيدى. ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – ەلىمىزدى ورتالىق ازياداعى اكادەميالىق حابقا اينالدىرۋ، جاھاندىق ءبىلىم نارىعىنىڭ، اسىرەسە، وزەكتى ءارى ساپالى ءبىلىم نارىعىنىڭ ءبىر بولىگى بولۋ. عىلىم مەن بىلىمدە جاتتاندىلىققا، فورماليزمگە جول بەرۋگە، سايىپ كەلگەندە، ءوزىڭدى الداۋعا بولمايدى»، - دەدى ول.
قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قازىر اۋقىمدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنەن وتتىك دەپ ايتۋعا بولادى. وسىعان بايلانىستى مينيستر ساياسات نۇربەككە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. الەمنىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىمەن جەمىستى سەرىكتەستىك ورناتىپ، كوپتەگەن شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيليالدارىن اشتىق. ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ باستالدى.
ەلىمىزدە م. لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى ۇزاق جىلدار بويى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وقۋ ورنى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ءبىلىم-عىلىم سالاسىنداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق الاڭىنا اينالدى. جاقىندا اتالعان فيليالدىڭ اشىلعانىنا 25 جىل بولدى. مەرەيتويلىق داتاعا وراي ءبىلىم وشاعىنا بارىنشا قولايلى، ماڭىزدى مىندەتتەردى ورىنداۋعا بەيىمدەلگەن جاڭا وقۋ كورپۋسى پايدالانۋعا بەرىلدى. بىلتىر استانادا ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ فيليالى ەسىگىن ايقارا اشتى. ىرگەلى وقۋ ورنىنىڭ وكىلدىگى ديپلوماتيا، ەكونوميكا مەن تسيفرلىق تەحنولوگيا باعىتتارىندا سۇرانىسقا يە ماماندار دايارلاۋعا كىرىسىپ كەتتى. استانا قالاسىندا ينستيتۋتقا ارنالعان جاڭا عيمارات سالۋ قولعا الىندى»، - دەدى.
مەملەكەت باسشىسى: «م. قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى مەن اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سەرىكتەستىگى اياسىندا زاماناۋي وقۋ-زەرتحانا كورپۋسى مەن جاتاقحانا بوي كوتەردى. بيىل بىرلەسكەن وقۋ باعدارلاماسىن اياقتاعان العاشقى تۇلەكتەر بىردەن قازاقستان جانە امەريكا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ديپلومىنا يە بولدى. سونداي-اق قازاقستاندا كارديفف ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى قىزمەتىن باستادى. بۇل – بريتانيالىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ العاشقى حالىقارالىق كامپۋسى. بۇدان بولەك، كوۆەنتري ۋنيۆەرسيتەتى، ماسكەۋ ينجەنەرلىك فيزيكا ينستيتۋتى، بەيجىڭ ءتىل جانە مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتى، قىتايدىڭ سولتۇستىك-باتىس پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى سياقتى وقۋ وردالارىنا ارنالعان كامپۋستار سالىنىپ، كەڭەيتىلىپ جاتىر. ىرى قالالارىمىزدا اتوم سالاسىنا، جاساندى ينتەللەكت پەن كرەاتيۆتى يندۋستريا باعىتتارىنا كەلەشەك ماماندار دايارلاۋ جولعا قويىلۋدا.
سونىمەن قاتار الەمدىك دەڭگەيدەگى ساپالى ءبىلىم باسقا وڭىرلەرگە دە قولجەتىمدى بولۋى كەرەك دەپ سانايمىز. سوندىقتان شەتەلدىك فيليالداردى ورنالاستىراتىن جەردى تاڭداعان كەزدە وبلىستاردىڭ سالالىق ماماندانۋى مەن كادرلىق قاجەتتىلىگى ەسكەرىلەدى. بىر سوزبەن ايتقاندا، قۇرمەتتى قوناقتار، ارينە، سىزدەردىڭ كومەكتەرىڭىزبەن حالىقارالىق اكادەميالىق سەرىكتەستىكتىڭ مىقتى بازاسىن قۇردىق. ول ءۇشىن بارشا ارىپتەستەرىمىزگە جانە دوستارىمىزعا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز»، - دەدى.
پرەزيدەنت: «ەندى مەن بىلىكتى كادرلار، عىلىمي جەتىستىكتەر جانە يننوۆاتسيالار ارقىلى ەلىمىزدە الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىمدى ورنىقتىرۋ جونىندە مىندەت قويدىم. اكادەميالىق حابتى دامىتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە ءبىز بەلسەندى عىلىمي ىنتىماقتاستىققا، بىرلەسكەن زەرتحانالار اشۋعا جانە سەرپىندى تەحنولوگيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باسا ءمان بەرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وسى ورايدا، ءبىز جەتەكشى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرگە بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋعا جانە عىلىمي-زەرتتەۋ باعىتىنداعى جاھاندىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋگە ايرىقشا نازار اۋدارامىز»، - دەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ: «جەمقورلارعا ەشقانداي اياۋشىلىق نەمەسە راقىمشىلىق بولمايدى», - دەپ ايتتى.
«قازاقستان سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە كونستيتۋتسياداعى «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىنىڭ تۇراقتى، بولجامدى ءارى اشىق ورتانىڭ بەرىك نەگىزىنە اينالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
«زاڭ جانە ءتارتىپ» – جاي عانا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر قاعيداتى ەمەس. ول – مەنىڭ ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىنداعى اسقاق مۇراتىمنىڭ ارقاۋى، وزەگى دەسەم بولادى. ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان جان-جاقتى ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالار ادىلدىك، وتانشىلدىق، تولەرانتتىلىق، ەڭبەكقورلىق، شىعارماشىلىق، زايىرلىلىق جانە پروگرەسس قۇندىلىقتارىمەن استاسىپ، بىتە قايناسىپ جاتىر.
كونستيتۋتسيامىزدا زاڭ مەن سوت الدىندا ءبارى تەڭ ەكەنىن انىق جازۋ ارقىلى وسى وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىن بەكەمدەي تۇسەمىز. وسى رەتتە سىبايلاس جەمقورلىقپەن ىمىراسىز كۇرەس جۇرگىزەمىز. بۇل – ءبىزدىڭ تاباندى ۇستانىمىمىز. بۇعان دەيىن ايتقانىمداي، جەمقورلارعا ەشقانداي اياۋشىلىق نەمەسە راقىمشىلىق بولمايدى.
جەمقورلىق – كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن ۇلكەن زاۋال. ويتكەنى حالىقتىڭ سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسىرەدى، ەل دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى جانە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىن جوققا شىعارادى. سوندىقتان مەنىڭ ۇستانىمىم وزگەرمەيدى: كىنالىلەردىڭ ەشقايسىسى زاڭ جۇزىندەگى جاۋاپكەرشىلىكتەن سىتىلىپ كەتە المايدى. وعان لاۋازىمى دا، سىڭىرگەن ەڭبەگى دە، ءتىپتى ىقپالدى «قامقورشىلارى» دا كومەكتەسپەيدى. زاڭ الدىندا ءبارى بىردەي بولۋعا ءتيىس. سوندا عانا ءبىز رەفورمالاردى سوڭىنا دەيىن جەتكىزىپ، ەل-جۇرتىمىزدىڭ ءۇمىتىن اقتاي الامىز»، - دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى: «حالىق سەنىمىن ارتتىرۋعا باتىل تۇردە كىرىستىك. سوندىقتان الەمنىڭ ماڭدايالدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋعا مول مۇمكىندىگىمىز بار.
د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاجىريبەسى – ورتاق مىندەتتەردى ورىنداپ، ەلەۋلى ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىنا ايقىن دالەل.
2023 جىلى اتالعان وقۋ ورنىندا تيانتسزين كاسىبي ۋنيۆەرسيتەتىمەن سەرىكتەستىك نەگىزىندە ەلىمىزدەگى العاشقى لۋ بان شەبەرحاناسى اشىلدى. بۇگىندە وسىنداي شەبەرحانالار استانا مەن الماتى قالالارىندا دا جۇمىس ىستەي باستادى.
اتالعان تابىستى تاجىريبەنى ەكونوميكامىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن كەڭىنەن تاراتىپ، ينجينيرينگ، تەحنولوگيا، تسيفرلاندىرۋ جانە تابيعي رەسۋرستار، سونىڭ ىشىندە سيرەك جەر مەتالدارى مەن اسا ماڭىزدى مينەرالدار سالالارىنا باسا ءمان بەرگەنىمىز ءجون.
سوندىقتان بىزگە يندۋستريالىق جانە باسقا دا سەرىكتەستەردى كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەردەن قورعاپ، جوبالاردىڭ تىكەلەي نارىققا شىعۋىن قامتاماسىز ەتەتىن كەشەندى قارجىلاي قولداۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك»، - دەدى.
پرەزيدەنت: «تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە. بۇگىندە قازاقستاندا ءۇش ءىرى قالا بار. سونىڭ ىشىندە استانا مەن الماتى ەلىمىزدىڭ زياتكەرلىك، عىلىمي جانە مادەني ورتالىعى بولىپ سانالادى. سەبەبى بۇل قالالاردا قازاقستانداعى جەتەكشى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەر ورنالاسقان.
ەندىگى كەزەكتە شىمكەنت قالاسىن وڭتۇستىك ايماقتاعى ءىرى عىلىم جانە ءبىلىم ورتالىعى رەتىندە دامىتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قازىردىڭ وزىندە ناقتى قادامدار جاسالدى. شاھاردا اريزونا شتاتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (Arizona State University) ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
سونداي-اق تۇركيانىڭ گازي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى اشىلدى. بۇگىنگى فورۋمعا بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى، پروفەسسور ۋگۋر ۋنال قاتىسىپ وتىر. بۇگىن ءسوز سويلەدى. سىزگە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. بۇل جۇمىستى ودان ءارى جانداندىرىپ، شىمكەنتتىڭ عىلىم جانە ءبىلىم سالاسىنداعى الەۋەتىن كۇشەيتە ءتۇسۋىمىز قاجەت.
مەن حالقىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنە ۇلتتىق مارتەبە بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم.
اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتى – ايماقتاعى ەڭ ءىرى جوعارى وقۋ ورنى. شاھارداعى ءاربىر بەسىنشى ستۋدەنت وسى ۋنيۆەرسيتەتتە وقيدى. ۇلتتىق مارتەبە ءبىلىم ورداسىمەن قاتار، قۇزىرلى مينيسترلىككە دە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى.
سوندىقتان مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى ساپالى ءبىلىمنىڭ، تەرەڭ عىلىمنىڭ وشاعى، ايماقتىڭ زياتكەرلىك ورتالىعى بولۋعا ءتيىس»، - دەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جوعارى ءبىلىمنىڭ كەلەشەكتەگى دامۋى جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىنە توقتالدى.
«قازاقستان بارلىق سالاعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋدى قولعا الدى. بۇل رەتتە عىلىم جانە ءبىلىم سالالارىنا باسىمدىق بەرىلەدى.
مەن 2026 جىلدى «تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى» دەپ جاريالادىم. قازاقستان «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ قابىلدادى، تسيفرلىق كودەكستى بەكىتىپ، جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىن قۇردى. ءبىز جاساندى ينتەللەكتىنى قاۋىپسىز جولمەن ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن دامىتۋدى كوزدەيتىن «ۆاشينگتون مودەلىن» قولدادىق. ول بۇۇ اياسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى رەتتەۋدىڭ جاھاندىق ەرەجەلەرىن ازىرلەۋگە نەگىز بولادى.
زەرتتەۋشى عالىمدارىمىز KazLLM جانە AlemLLM دەپ اتالاتىن ۇلتتىق ءتىل مودەلدەرىنىڭ باستى ەلەمەنتتەرىن جاساپ شىعاردى.
بيىل قازان ايىندا Qazaq AI Research University جۇمىسىن باستادى. بۇل – ەلىمىزدەگى جاساندى ينتەللەكت زەرتتەۋلەرىنە ماماندانعان العاشقى ءبىلىم ورداسى.
سونىمەن قاتار ستۋدەنتتەردىڭ جي سالاسىنداعى داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا، تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جانە DeepTech-ستارتاپتارعا قولداۋ كورسەتۋگە ارنالعان AI-Sana باعدارلاماسى قولعا الىندى»، - دەدى پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت: «ءبىز NVIDIA كومپانياسىمەن جەمىستى ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويدىق. اتى اڭىزعا اينالعان كورنەكتى ينجەنەر دجەنسەن حۋانگ مىرزاعا جاقىندا استاناعا ارنايى كەلگەنى ءۇشىن العىس ايتامىن.
OpenAI كومپانياسىمەن سەرىكتەستىك ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇستازدارى ChatGPT Edu ارناۋلى چات-بوتىن ەركىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتى، ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى (MIT), بەركلي جانە كارنەگي مەللون ۋنيۆەرسيتەتتەرىندەگى ساراپشىلاردىڭ قولداۋىمەن ستۋدەنتتەرىمىز 22 مىڭنان استام جوبانى جاساپ شىعاردى.
جي-مەن بايلانىستى جۇزدەگەن شەشىم بيزنەس، دەنساۋلىق ساقتاۋ، ەنەرگەتيكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا ەنگىزىلىپ جاتىر. Satbayev Technical University مەن گونكونگ قالالىق ۋنيۆەرسيتەتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تا وسى سالادا ايتارلىقتاي ناتيجە اكەلدى. بۇل رەتتە نگاي مىرزانىڭ جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ازىرلەمەلەردى وندىرىسكە ەنگىزۋ تۋرالى باستاماسىن تولىق قولدايمىن»، - دەدى.
پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ تەحنولوگيالىق دەربەستىككە جەتۋى ءبىلىم-عىلىمنىڭ وركەندەۋىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ايتتى.
«بۇگىنگى فورۋم اياسىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستانداعى وڭىرلىك زەرتتەۋ حابىن اشۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويادى. بۇل – ايتۋلى جەتىستىك. بۇۇ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وكىلدىگىن الماتىدا ورنالاستىرۋ قازاقستاننىڭ عىلىمي مۇمكىندىگى الەمدىك دارەجەدە مويىندالعانىنا دالەل بولادى، سونداي-اق باسقا دا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىمەن جانە عىلىمي ۇيىمدارمەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جول اشادى. وسىلايشا، ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتەرىمىزدىڭ الەۋەتىن نىعايتىپ، قۋاتتى اكادەميالىق ورتانىڭ قالىپتاسۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەمىز.
بىلتىرعى فورۋمدا «مىقتى ۋنيۆەرسيتەتتەر – كەلەشەكتىڭ كەپىلى» دەپ ايتقان ەدىم. شىن مانىندە ەلدىڭ تەحنولوگيالىق دەربەستىككە جەتۋى ەڭ الدىمەن، ءبىلىم-عىلىمنىڭ وركەندەۋىنە تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان ءبىز جاستارىمىزدىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ، عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن الاڭسىز اينالىسۋىنا جانە ءوز يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋىنا بارىنشا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. ۇلتتىڭ زياتكەرلىك قارىمى مەن قابىلەتىن اشۋ تۇرعىسىنان مۇنىڭ ماڭىزى زور. ءبىز كونستيتۋتسيامىزدا ايقىندالعان قاعيداتتاردان اينىماي، وركەندەگەن، كەلەشەككە سەنىممەن كوز تىككەن ءارى گۇلدەنگەن مەملەكەت قۇرۋدى جالعاستىرامىز»، - دەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ: «عىلىم – تۇتاس ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن تەڭدەسسىز قۇندىلىق. سوندىقتان بىلىمدە شەكارا جوق، بولماۋعا دا ءتيىس. وسى تۇرعىدان العاندا، قازاقستان بارلىق ەلمەن زياتكەرلىك بايلانىستى ۇلعايتۋعا ۇدايى باسا ءمان بەرەدى. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىن دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارىنا، عالىمدارعا، وقىتۋشىلارعا جانە بارشا ارىپتەستەرىمىزگە تاعى دا العىس ايتامىن. الداعى ۋاقىتتا دا بىرلەسىپ كوپتەگەن وزىق باستامالاردى جۇزەگە اسىرىپ، ءوزارا پايدالى بايلانىستارىمىزدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەمىز دەپ سەنەمىن»، - دەدى.
Abai.kz