Senbi, 21 Qırküyek 2019
46 - söz 2747 0 pikir 6 Mamır, 2014 sağat 10:46

Teppeseñ dop alısqa wşpaydı

Ğalım IBRAEV, «Astana-1964» klubınıñ prezidenti: «Ole Brazil» akademiyasındağı jağdaydı kisiniñ basına bermesin

Ğalım Ibraev bir kezderi futboldan Qazaqstannıñ üş dürkin çempionı atanıp, keyinnen birinşi ligağa tüsip qalğan «Astana-1964» klubın qayta köteruge tırısıp jürgen basşı. 2009 jılı «Qazaqmıstı» Prem'er-ligağa şığarğan bilikti maman elorda komandasın da sol twğırdan körgisi keledi. Gazetimizge bergen swhbatında Ğalım Äbutälipwlımen qazaq futbolında özekti mäseleler jaylı ayta kele, «Ole Brazilden» tälim alıp kelgen balalardıñ bügingi tağdırı turalı oylarımen de bölisti.  

«Birinşiliktegi sätsizdikke qaqpaşı kinäli»

– Ğalım Äbutälipwlı, komandanıñ aldına ünemi biik maqsattar qoyatındığıñızdı aytıp ediñiz. Mausım bastalğalı «Astana-1964» qatarınan eki ret jeñilis tañptı. Mwnday sätsizdiktiñ sebebi nede?

– Alğaşqı eki turda «Qıran» men «Aqjayıq» komandalarınan wtılıp qaldıq. Statistika jäne oyın jağınan eki kezdesu de alda twrdıq. Öz mümkindikterimizdi paydalana almağanımız ökinişti. Jeñiske jetu üşin qoldan kelgenniñ bärin jasadıq. Qazir bizde özekti mäsele qaqpaşı bolıp twr. Bıltır qatarımızğı «Ordabasıda» öner körsetken YAroslav Bondarenko qosılğanımen, äzirge senimdi aqtap jatqan joq. Biz eki jıl qatarınan №1 qaqpaşı boladı dep 1994 jılı tuğan Marsel' Islamqwlovtı oylap jürgenbiz. Ol Kievtegi Lobanovskiy atındağı sport internatında oqığan. Ataqtı «Dinamo» akademiyasınıñ tärbielenuşisi. Öte talanttı futbolşı. Biraq eki jıl boldı, Qazaqstan azamattığın alıp bere almay jürmiz. Sondıqtan resmi türde oyındarğa äzirge tirkey almay otırmız. Alayda, bwl mäsele jaqında şeşilip qaluı tiis.

– Sonda Islamqwlov legioner retinde öner körsete almay ma sonda?

– Birinşi ligağa üş legioner aluğa rwqsat etilgen. Ol orındar bos emes. Legionerlermen soñğı sätte ğana kelisimşartqa otırdıq. Olardıñ biri –Gayana wlttıq qwramasınıñ oyınşısı 29 jastağı Val'ter Mur. Bıltır «Vostoktıñ» sapında öner körsetken. El birinşiliginde 30-dan astam oyınğa qatısqan. Sonday-aq Kone Dramane men ötken jılı «Maqtaaralda» oynağan özbek Sed'ko Ernes bar.

– Sizdiñ komandañız Prem'er-ligağa şığuğa qwlşınıp jürgen wjımdardıñ biri. Biraq bıltır 7-şi, aldıñğı jılı 3-orın aldıñızdar. Turnir kestesiniñ köşbasşısı atanuğa ne kedergi?

– Futboldıñ atı – futbol. Jıl sayın aldımızğa ülken maqsattar qoyamız. Biikke talpınıp, soğan qol jetkizuge tırısamız. Öziñiz aytqanday, bıltır  7-orın aldıq. Aldıñğı jılı Prem'er-ligağa şığuğa bir ğana wpay jetpey qalğan. Endi sol qatelikterden qorıtındı şığarıp, joğarı ligada oynau üşin qoldan kelgennen ayanıp qalmaspız.

«Ledovskihke jüz payız senemin»

– Jaña jıldan bastap Vyaçeslav Ledovskih qayta bapker boldı. Osı azmattı arağa bir jıl salıp tağayındauıñızğa sebep oğan degen senimiñizden bolar? Büginde bwl bapkerdiñ jwmısı qanşalıqtı köñilinizge qona ma?

– Ledovskihpen bwrınnan tanıspın. 2007 jılı «Qazaqmısta» birge jwmıs istedik. Sol jılı birinşi ligada birinşi orın alıp, Prem'er-ligağa da şıqqan bolatınbız. Odan soñ aldıñğı jılı «Astana-1964-te» birlese eñbektenudiñ arqasında üşinşi orınğa qol jetkizdik.  Onımen oyımız da köñilimiz de bir jerden şığadı. Sondıqtan da ünemi jüldegerler qatarınan körinetinimiz ras. Jalpı, Ledovskihke jüz payız senemin. Öte sauattı jattıqtıruşı. Prem'er-liga nemese wlttıq qwramalardı baptauğa mümkindik beretin «pro» därejesine ie Öte eñbekqor, 24 sağat tınım tappaydı. Äri sonday qasietti şäkirtterinen de talap etedi. Tipti, futbolşılarğa qarapayım adamdar siyaqtı demaluğa mümkindik bermeydi. Köp uaqıtın jattığumen ötkizedi.

–Mausımaralıq üzilis kezinde komandañızda qanday özgeris boldı?

–Joğarıda aytqanımday, bıltır «Maqtaaralda» oynağan boyı eki metrge juıq özbekstandıq şabuılşı Sed'ko Erneske ülken senim artamız. Ernes – fizikalıq jağınan mığım futbolşı. Pavlodardıñ «Ertisinen» 1995 jılı tuğan Vomenko men Çifindi jalğa aldıq. Sonday-aq jergilikti futbolşı Denis Prokopenko, «Spartaktıñ» kapitanı bolğan Serikbek Qapparov, Quanış Qalmwratov («Atırau»), Evgeniy Panaşenko («Bolat»), Rinat Äljanov («Aqtöbe»), Keñesbay Şubaev («Kaspiy») keldi. Bıltırğı mausımdı «Aqtöbede bastap, keyinnen «Ordabasıda» öner körsetken özimizdiñ Didar Sıdıqbek komandağa qayta oraldı.  Al bıltırğı qwramnan Çeremnıh, Äubäkirov, Tökenov, Dramane, Isqwlov, Äbuğaliev, Rısalin, Gonçarov, Serikjanov, Alekperzade komandada qaldı. Qazir komanda birşama jasardı. «Qazaqmıstı» basqarğan twsta täjiribeli oyınşılar 20-23 jas aralığında bolatın. Biz sol qwrammen birinşi ligada eki ret top jardıq. «Astana-1964» komandasınıñ qwramında 28-30 jastağı oyınşılar öner körsetedi. Olar özderine Prem'er-ligadan wsınıs bolmaytının, wlttıq qwramağa şaqırılmaytındarın jaqsı biledi. Sondıqtan boylarınan alğa wmtılıstı, ınta-jigerdi bayqamaysıñ. Tek qarjılıq maqsattar üşin keledi. Al jastardıñ qwlşınıstarı erekşe, Prem'er-liga klubtarınıñ közine tüsudi qalaydı. Sol maqsatta birneşe aradager oyınşımen qoş aytısıp, olardıñ orındarın jastarmen tolıqtırğan jağdayımız bar.

«Qazaqmıstı» basqarğan twsta oyınşılardıñ 85 payızı jergilikti dep ediñiz. «Astana-1964-te» jergilikti oyınşılar men legionerlerdiñ payızdıq körsetkişi qanday?

–Jergilikti oyınşılar şamamen 35 payız. Olar: Ermekbaev, Gonçarov, Tökenov, Prokopenko, Äubäkirov.

«Birinşi liga futbolşılarınan köpşiligi beyhabar»

–Öziñizdiñ töl şäkirtiñiz Geysar Alekperzade birinşi ligada täuir oynağan. Prem'er-liga klubtarında oynauğa da qauqarı bar sekildi. Onıñ eşbir klubta twraqtamauına ne sebep?

–Geysardı bir kezde Qazaqstan qwramasına da şaqırğan. Qostanaydıñ «Tobılında» öner körsetti. «Oqjetpes» pen «Vostok» ta şaqırdı. Biraq ol öte az gol soqtı. Prem'er-ligada oynay almay jürgenine ol kinäli emes. Qazir Prem'er-ligada 7 legioner, 2 jas oyınşı tirkeuge rwqsat etilgen. Sondıqtan jergilikti futbolşılar az, tipti qazaqstandıq oyınşılardıñ özi sausaqpen sanarlıq. Şını kerek, wlttıq qwrama men Prem'er-liganıñ bapkerleri birinşi liganıñ oyındarın köre bermeydi. Birinşi liganıñ futbolşılarınan köpşiligi beyhabar. 

–Bügingi qwramda «Ole Brazilden» qanşa oyınşı bar?

–Bizde qazir eşkim qalğan joq. Negizinen bes-altı bala bizdiñ ielegimizde bolğan. Biraq olardı jalğa berdik. Sol balalardıñ arasında eñ talanttı oyınşınıñ biri Berik Şayıqov qazir «Jetisuda» jür. Bolaşağınan mol ümit küttirip otırğan qaqpaşı Abılayhan Düysen «Bäyterekte». Bar päle balalar Braziliyadan kelgen kezden bastalğan. Alğaşqıda  akademiya tülekteri taylı-tayağımen bizge jiberilgen. Keyinnen «Bäyterek» klubı qwrıldı. Sol kezde  Şayıqov pen Qalımbetov qana alañğa üzbey şığıp jürdi. Qalğandarı qosalqı qwramda otırıp qaldı.  Oyın täjiribesi azdığınan köpşiligi alğan dağdısınan qağılıp, jıldarın joğaltıp aldı. Alañğa şıqpağan futbolşıda ösu bolmaydı. Özimiz de klubqa jaña oyınşı şaqırğanda, bıltırğı mausımda neşe oyın ötkizgenin tekseremiz. Alañğa sirek şıqqan oyınşılardı äbden tekserip barıp alamız. «Braziliyalıqtar» da sonday jağdaydı bastan keşirude.

«Braziliyadağı jağday köñilden şıqpadı»

–«Ole Brazil» şäkirtteriniñ jergilikti balalardan ayırmaşılığı qanday?

–Men ol jağın ayta almaymın. Braziliyağa alğaş barıp kelgen 1994 jılı tuğan balalar bıltır 19 jasqa deyingi Qazaqstan qwramasına da alınbadı. Jalpı, Braziliyadağı futbol basqaşa. Balalardıñ alañğa şığıp, täjiribe jinaqtamağanı, özge komandalarmen taytalasıp oynamağanı körinip twr. Mwnday jasta öte köp oynau qajet. Aldınğı jılı biz de Braziliyada bolğanbız. Balalar oqığan «Ole Brazil» akademiyasın kördik. Jağday mülde jasalmağan. Bizdiñ balalar jatqan bölme öte tar, dälizde ğana jalğız teledidar twr. Tamaqtarı da köñilden şıqpadı. Dop tebetin alañ tabiği emes, jasandı. Osıdan soñ, Braziliyağa barğım kelmey qaldı. Odan Antaliyada dayındalğanımız äldeqayda jaqsı eken. Ol jaqta jasandı alañdar müldem joq. Tamaqtı qalağanıñşa jey alasıñ. Därumender üyilip jatadı. Menimen birge Braziliyağa «Ole Brazilde» tälim alğan 15 futbolşı erip bardı. Men keyinnen sol jılı «nege Prem'er-ligağa şığa almadıq?» degen swraqtı özime qoyıp kördim. Oğan sebep Ledovskih bizge 10 naurızda ğana kelgen eken. Qısqı üziliste Braziliyadan kelgen 15 bala «Bäyterekke» ketip qaldı. Sodan säuirde bastalatın el birinşiligine aynaldırğan 15 künniñ işinde jaña komanda jasaqtauğa mäjbür boldıq. Olarmen birge braziliyalıq bapker Kozlovski de ketip, ornına Ledovskihti şaqırdıq. Ol onıñ aldında «İle-Säuletti» jattıqtırdı. Vyaçeslav jasaqtan «İle-Säulet» aldınğı jılı birinşi orın aldı. Sosın ünemi 10-satıdan tömen jüretin «Qızıljardı» törtinşi orınğa köterdi. Ledovskihtiñ qanday bapker ekeni osıdan-aq körinip twr.

– Jalpı, «Ole Brazilde» öner körsetken oyınşılardıñ arasınan jasınday jarqıldağan kimderdi atay alasız?

–Ondaylar öte az. Men jattığu üdderisine qatısıp körgen joqpın.  Degenmen bıltır «Bäyterekpen» ötken eki matçta 2-3 oyınşını ğana bayqadım. Olardıñ köşbasşılıq qırınan tanılıp, jwldız bolıp jürgenderi şamalı. Sonıñ aldında ğana täp-täuir köringen 10 şaqtı bala alañğa twraqtı türde şığıp jürmegen soñ, şeberligin älsiretip aldı.

–Ömiriñizdi futbolğa arnadıñız. Özge salağa ketu oyıñızda joq pa?

–Meniñ futboda jürgenimen 40 boldı. Qazirgi kezde jasım 54-te. Tek arasında üş jılday «Qazaqmıs» korporaciyasınıñ äleumettik mäseler jönindegi direktorınıñ orınbasarı, Balalar men jasöspirimder sport mektebiniñ jäne futbol akademiyasınıñ direktorı boldım. Biraq eşqaşan öz mamandığımdı auıstıru jaylı oylap körgen emespin. Bwl – meniñ süyikti jwmısım

         – Qazirgi kezde QFF-nıñ jürgizip otırğan sayasatı turalı ne ayta alasız?

          – Federaciyadağılar meni oppozicioner sanaydı. Nege deysiz be? Ünemi şındıqtı aytıp jüremin. Bälkim, meniki de qate şığar. Öz oyımdı aşıq aytudan qalay jasırın qalamın. Biz oynağan kezde de «limitçik» degen bolatın. Biraq qazirgidey 21 emes, 18 jas. Ol kezde «limitçik» retinde bir jıl oynaydı. Keyinnen jaqsı futbolşı bolıp jetiluine uaqıt jağınan mümkindik beriledi. Al qazir 21 jastağılar eki jıldan soñ 23-ke toladı. Sosın 1-2 oyın ötkizip, qosalqı qwramda qalıp qoyadı. Oyın täjiribesi bolmaydı. Osıdan soñ köpşiligi birinşi ligağa auısadı. Al qalğan sanaulısı Prem'er-liganıñ ortañqol komandaların jağalaydı. Olardıñ da qatırıp jatqandarı şamalı.

«Wlttıq qwrama bapkeri kimderdi irikteydi?»

–Prem'er-ligada qanşa komanda oynağanı dwrıs?

– Prem'er-ligada 16-18 komanda boluı tiis. Eñ az degende 14 bolsa jaraydı. Federaciyanıñ kelesi jılı 10 komanda qaldıramız degenine kelispeymin. Öziñiz qarañız, bügingi tañda Prem'er-ligadağı är klubta bir mezette alañğa bes legioner, bir jas oyınşı, bir qaqpaşı şığadı. Özderiniñ şeberlikteri  arqasında alañğa şığatın jergilikti oyınşılar 3-4-eu ğana. Bwl 10 komandada bar-joğı 30 jergilikti oyınşı oynaydı degen söz. Sonday-aq olardıñ arasında Qazaqstan azamattığın alıp oynap jürgen kelimsekter de jetip artıladı. Al wlttıq qwramağa osılardıñ arasında 30 futbolşını tañdau kerek. Sonda olar kimdi qaydan aladı?

– Çempionattıñ formatı köñilinizden şığadı ma?

– Qazaqstan Prem'er-ligası men Qazaqstan kubogın bir-birinen ajırata almaysıñ. Mısalı, Kubokta aldımen irikteu, sosın finaldıq kezeñ boladı. Bir kezdesudi sırt alañda, ekinşisin öz jeriñde ötkizesiñ. Bwl– Kuboktıñ formatı. Al Qazaqstan çempionatınıñ atauı ğana çempionat.  Qarañız, bir komanda bir mausımda bir klubpen tört ret oynaydı. Oğan Kuboktağı eki oyındı qosıñız. Sonda bir komandamen qarsı jılına 6 kezdesu ötkizedi. Ol futbolşığa psihologiyalıq jağınan öte auır. Qayta-qayta bir komandamen oynay beru adamdı jalıqtıradı äri. Sondıqtan eñ aldımen komandalar sanın köbeytu kerek.

–Birinşi ligada jeñiske jetip, Prem'er-ligağa şığatın komandalar sanaulı. Mwnıñ sebebi nede? 

–Mısalı, «Vostok» tömen sırğısa, onıñ ornın «Oqjetpes» basadı. Kelesi jılı ol jağday kerisinşe boladı. Aynaldırğan 2-3 komanda Prem'er-ligadan bir wşıp ketip, ekinşi jılı qayta qonıp degendey, aynalıp jüre beredi. Eşqanday jaña komandanı körmeysiñ. Bwl – jılda qaytalanatın ürdis. «İle-Säulet» aldınğı jılı birinşi ligada çempion bola twra, Prem'er-ligada oynay almadı. Qazaqstan futbol federaciyası olarğa nege kömektespedi? Federaciya Almatı oblısınıñ äkimimen, sport basqarmalarımen, jergilikti käsiporın basşılarımen söylesip, komandağa qoldau tanıtuı qajet edi. Biraq olay bolmadı. Mwnday jağday meniñ de basımnan ötken. 2007 jılı «Qazaqmıspen» birinşi orın alsaq ta, Prem'er-ligada öner körsetuge rwqsat bolmadı. Kelesi jılı tağı da köş bastadıq. Sonıñ özinde soñğı sätte ğana oynauğa mümkindik berdi. Ol kezde bizdiñ byudjet bar-joğı 1 million dollar edi. Al  Prem'er-ligada oynau üşin eñ kemi qorda 3 million dollar boluı kerek. Biz sol aqşamen kelesi jılı birinşi ligada da oynadıq. Men öz imidjimdi futbol arqılı qalıptastırğım keletin adammın.  Sondıqtan jıl soñında eşqanday futbolşığa qarız bolğım kelmeydi. Sol üşin qolımnan kelgenin jasauğa tırıstım. Özge elderde futbolşılardıñ tabısına birde-bir salanıñ basşıları men şeneunikter teñese almaydı. Bizde bäri kerisinşe.

– Prem'er-ligada keybir oblıstardıñ komandaları müldem joq. Bwl mäsele nelikten nazardan tıs qalıp otır?

–Biz 2009 jılı Prem'er-ligada 12-orın aldıq. Biraq komanda sanın qısqartuğa baylanıstı tört klub jarıstan şığıp qaldı. Solardıñ arasında biz de kettik. Mine, komanda sanınıñ azdığına baylanıstı qazir Soltüstik Qazaqstannan, Aqtau, Temirtau qalalarınan Prem'er-ligada eşqanday komanda joq. Sonda olar futbol oynay almay ma? Mısalı, Temirtaudıñ «Bolat» komandası birneşe jıl boldı.  Prem'er-ligada şığa almay jür. Olarğa «Mittal Stil» kömektespeydi emes, kömektesedi. Äytkenmen bölinetin qarjı mardımsız. Sondıqtan klub basşıları men özge de jauaptı adamdar osı mäseleni retteui kerek. Sonday-aq Saran qalasınıñ «Gefest» klubı bar. Bwl komandanı futboldı jaqsı köretin jekelegen adamdar qwrğan. Täp-täuir öner körsetip jür. Prem'er-ligağa qosılatın komandalardıñ biri.

«Astana-1964» komandasınıñ atauı bwrın «Jeñis» bolatın. Kezinde «Jeñis» Qazaqstannıñ üş dürkin çempionı atandı. Sol ataudı qaytaru oyda joq pa?

– Bıltır komandamızğa 50 jıl toldı. Osı uaqıt aralığında öner körsetken futbolşıların, klub basşıları men bapkerlerin jinaqtap kitap etip qwrastırdıq. Äsirese, komandada kemi 5-6 jıl oynağan futbolşılardı jastarğa ülgi retinde körsetuge tırıstıq. Marqwm Sälim Täşenov sekildi añız oyınşılarımız bar. Solardı halıqtıñ bilgeni dwrıs.

Swraqqa oralsaq, 1994 jılı Jezqazğan qalasındağı «Metallurg»  komandasınıñ direktorı bola twrıp komandada özim de oynadım.  Ol kezde Älihan Bäymenov oblıs äkiminiñ orınbasarı bolatın. Bizge köp qoldau körsetti. 1996 jılı komanda atauın «Eñbek» dep auıstırdıq. Sol kezde bizdi bäri «Nege komanda atauın «Wlıtau» qoymadıñdar?» dep söge bastadı. Tipti, oblıs äkiminen de söz estidik. Alayda öz rayımnan qaytpadım. Iä, Wlıtau – tarihi ölkeniñ atauı, biraq onıñ futbolğa eş qatısı joq. 1997 jılı çempionat ayaqtaluğa 3 tur qalğanda, qızmetimnen kettim. Olar sol twsta komanda atauın «Wlıtau» dep özgertti. Biraq komandanıñ däureni wzaqqa sozılğan joq. Sondıqtan meniñ oyımşa, komandanıñ öz dästüri bolğanı jön. Ataudı qayta-qayta auıstıra beru qajet emes. Eger Prem'er-ligağa şığıp jatsaq, «Jeñis» atauın qaytaratın bolamız. 

 

–Äñgimeñizge rahmet!

Swhbattasqan – Bek TÖLEUOV «Sport» gazeti

  

0 pikir