Seysenbi, 31 Naurız 2020
Bilik 4371 0 pikir 29 Säuir, 2014 sağat 11:12

BİZDİÑ IDEYAMIZDIÑ KÜYREUİN QALAYTINDAR DA AZ EMES

Euraziyalıq odaq ideyasınan – euraziyalıq integraciyanıñ kemeldengen kökjiegine

Keşe Memleket basşısı Nwrswltan Nazarbaev jwmıs saparımen Resey Federaciyasına keldi. Sapar barısında Elbası M.V.Lomonosov atındağı Mäskeu memlekettik universitetinde euraziyalıq integraciya taqırıbında

lekciya oqıdı.

Osıdan tura jiırma jıl bwrın däl osı Mäskeu memlekettik universitetinde Qazaqstan Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev däl osılay söz söylegen bolatın. Onda Elbası memleketterdiñ Euraziyalıq odağın qwru turalı wsınısın jariya etken edi. Sol sät Qazaqstan basşısı däl osı minberge däl osı taqırıppen jiırma jıldan soñ qayta köteriledi degen eşkimniñ oyına kelmegen şığar. Sebebi, bwl şınımen de, sol kezde endi ğana täuelsizdigin alıp jatqan TMD elderi üşin tım tıñ ideya bolatın. Bireuler bwl mümkin emes dep birden qarsılassa, endi bireuler ideyanıñ igilikti bolarına küdikpen qarağan. Al biz siyaqtı täuelsiz eldiñ jas buını sol kezderi mwnıñ bayıbına da bara almağanbız. Al endi, mine, arağa jiırma jıl salıp, atalğan ideyanıñ ömirşeñdigin özimiz körip, köregendilikten tuındağan wtımdı wsınıstıñ jiırma jılğı jüzege asırılğan jılnamasın jiıstırıp, soñğı nüktesin qoyar şeşuşi kezeñ aldındağı kezdesudiñ kuäsi bolıp otırmız.

Iä, osıdan jiırma jıl bwrın wsınılğan wsınıs sodan bergi jiırma jılğı jemisin jiıp-terip, aldağı kemel keleşekke qaray qanat sermegeli twr. Layım, bolaşağı jemisti bolğay.

Mäskeu memlekettik univer­sitetindegi Ğalımdar keñesiniñ mäjilis zalında minberdegi Mem­leket basşısın körip otırıp, iştey osılay tilektestik ayttıq.

Zalğa kisi qarası köp jinalğan eken. Tıñdauşılardıñ deni – ğalımdar, qoğam qayratkerleri, qıs­qası, Reseydiñ betke wstar­ları. Tipti, olardıñ arasında osıdan jiırma jıl bwrınğı sözdi tıñdağandar da bar. Endi birazı studentter. Sol zalda tarihi sättiñ kuäsi bolıp, Elbası sözin qağazğa tüsirip otırğan bizdi de maqtanış sezimi kernegenin jasıra almaymız.

M.V.Lo­monosov atındağı Mäskeu mem­lekettik univer­si­te­tiniñ rek­torı Viktor Sadovniçiy qıs­qaşa söz söyledi. Ol Qazaqstan Prezidentiniñ osıdan jiırma jıl bwrınğı söylegen sözin eske alıp, onıñ wsınısınıñ bügingi mañızdılığına toqtalıp ötti. Bwl ideyanıñ özi basqarıp otırğan M.V.Lomonosov universitetinde jariya bolğanın maqtan twtatının aytıp, N.Ä.Nazarbaevqa alğısın jetkizdi. Qazaqstannıñ bügingi je­tistikterine toqtalıp, bwl ret­te Qazaqstan basşısınıñ eren eñbegi bar ekenin atap ötti. El­der arasındağı integraciyalıq üderis­terdiñ büginde tiimdi jüzege asuına Qazaqstan Prezidentiniñ eura­ziyalıq integraciya ideyası ay­rıqşa äser etip otırğanın basa ayttı. Qazaqstan basşısı N.Ä.Na­zarbaevtıñ EAO qwru ideyası eu­ra­ziyalıqtıñ is jüzindegi jaña kezeñi­niñ bastauı bolğanın alğa tarttı.

Qazaqstan Prezidenti Nwr­swltan Nazarbaev Mäskeuge osıdan eki ay bwrın ğana kelip, Joğarı Euraziyalıq ekonomikalıq keñes otırısına qatısıp ketken bolatın. Al erteñ osınday otırıs Belarus' astanası – Minskide ötedi dep josparlanğan. Aldağı mamır ayınıñ ayağında Astanada keñes otırısınıñ qorıtındı jiını ötip, Euraziyalıq ekonomikalıq odaq qwru turalı şartqa qol qoyıladı dep kütilude. Endeşe, qazir Euraziya odağın qwrudıñ soñğı şeşuşi kezeñderi. Al osınday tüyindi twsta onıñ kemel keleşektegi kelbeti qalay bolar eken degen oyğa köz jügirtip, ideya wsınılğan orında ideya wsınuşınıñ köregendigine tağı bir süyenu, ärine, orındı.

Prezident Nwrswltan Nazar­baevtıñ osıdan 20 jıl bw­rın Mäskeu memlekettik univer­site­tinde söylegen sözine tağı köz jügirttik. Erekşe ayta keterligi, däl keşe birqatar Resey bası­lım­darı osı sözdi sol qalpında jariyalaptı. Bwl da bolsa, Qazaqstan Prezidentiniñ köregendigin moyın­dap, osıdan jiırma jıl bw­rın aytılğan ideyanıñ büginde qalay däleldenip, qalay jüzege asqanın aytqısı kelgenderi bolar dep payımdadıq. Iä, ol kezderi jaña täuelsiz memleketter özderiniñ arasındağı köptegen qarım-qatınas problemaların şeşu jolında köptegen kedergilerge wşırağanı belgili. Osı twrğıda olarğa sauda-ekono­mikalıq ıntımaqtastıqtıñ mülde jaña strategiyasın qwru qa­jet­tiligi tuındadı. Özgergen jaña älemge say jañaşa qağidat­tar qaraluı tiis edi. Osı sät­te Qazaqstan Prezidentiniñ eura­ziya­lıq integraciyanı damıtu jäne tereñdetu bağıtındağı wsınısı der kezinde aytılğan ideya bolğanı sözsiz.

Sonımen, bwl ideya neni meñ­ze­gen edi? Onda memleketterdiñ Eu­raziyalıq odağı är qatısuşı eldiñ wlttıq-memlekettik müddesi jüzege asırılatın teñ qwqıqtı täuelsiz memleketterdiñ odağı boluı tiis jäne ärqaysısınıñ jiıntıq äleueti tolıqtay paydalanıluı qajettigi aytıldı. Bwğan qosa, Täuelsiz Memleketter Dostastığınan ayırmaşı­lı­ğı, birlesu negizi basqa emes, eko­nomikalıq özara baylanıs­tar boluı şart delindi. Öñir memleketteriniñ birtwtas ekono­mikalıq, kedendik, sauda jäne äleumettik-gumanitarlıq keñistik qwru jolımen jüzege asuı tiistigi, al mwnıñ bäri egemendikke nwqsan kelmeytindey, memleketterdiñ işki isine aralaspau, öz eliniñ memlekettik qwrılım tärtibin ayqındağan är halıqtıñ qwqına qwrmetpen qarau jağdayında jürgizilui kerektigine basımdıq berildi. Sonımen qatar, Euraziya memleketteri integraciyasınıñ bastı maqsattarı retinde twraq­tılıq pen qauipsizdikti qamta­ma­sız etu, öñirdi äleumettik-eko­nomikalıq jañğırtu qajet­tigine nazar audarıldı. Ideya wsı­nu­şınıñ payımınşa, Eura­ziya halqı bäsekelester emes, keri­sin­şe, odaqtastar delingen bolatın.

N.Ä.Nazarbaevtıñ keşegi dä­risi de özi wsınğan jiırma jıl bwrın­ğı ideyanıñ zañdı jalğası siyaq­tı boldı. Özektiligin joy­ma­ğan ömirşeñ wsınıstıñ büginge deyingi bederin bağamdap, aldağı bola­şağına bağıt siltegen bağdar­şam ispetti dese de bolatınday.

Endi Elbası sözine qwlaq türeyik.

Qwrmetti kezdesuge qatı­su­şı­lar!

Men universitet wjımın soñ­­ğı onjıldıqtarda MMU-de jü­zege asqan orasan özgeristermen qwttıqtaymın.

Meni universitettiñ qwrmetti professorı retinde sizderdiñ ğı­lımi jeñisteriñiz, älemdik ğılım men bilim berudegi şepteriñizdi nı­ğaytqandarıñız quantadı.

Men osıdan 14 jıl bwrın Vla­­dimir Putin Astanada M.V.Lo­­mo­nosov atındağı MMU-diñ fi­lialın aşu turalı ideyamdı qol­dağanına tereñ qanağat sezi­­mindemin.

Osı jılı Astanadağı filial öziniñ mıñınşı tälimgerine dip­­lom tapsırıp ülgeredi.

Bwl – aytulı oqiğa!

Büginde MMU diplomı bar ma­mandar Qazaqstannıñ ekonomika­sında, ğılımında jäne basqa da bağıttarda tabıstı jwmıs is­tep jür.

Sondıqtan MMU-diñ qazaq­stan­dıq filialınıñ qalıp­ta­suına qatısqandardıñ bärine ri­zaşılığımdı bildiremin.

Qımbattı dostar!

Jiırma jıl bwrın, MMU qa­bırğasında men alğaş ret ja­ña integraciyalıq birlestik – Eu­raziyalıq Ekonomikalıq Odaq qwru turalı ideyanı wsındım.

Onıñ twjırımdaması bizdiñ elderimizdiñ barlıq azamattarına birdey jaqın jäne tüsinikti şındıqqa negizdeldi. Ortaq tarih, özara eko­no­mi­kalıq tartımdılıq, mäde­niet­terdiñ tığız özara baylanısı men adamdardıñ jaqın­dasuğa wm­tılısı bizdiñ halıq­tarı­mız­ğa köpqırlı memleketaralıq bay­lanıstardıñ jaña ülgisin qwruğa mümkindik beredi.

Men Euraziyalıq Odaq tek er­kindik, teñ qwqıqtılıq, özara tiim­dilik qağidattarı men är qa­tısuşı eldiñ pragmatikalıq müm­kindikterin esepke alğanda ğana mümkin degen wstanımda bolıp keldim jäne sonıñ berik jaqtauşısı bolıp qala beremin.

Bwl bastama qazir Euraziyalıq integraciya dep atalıp jürgen jaña tarihi üderis üşin qadam basar nüktege aynaldı.

Birinşiden, sol uaqıttağı TMD-dağı köptegen sayasatkerler üşin tüsiniksiz jäne layıqtı bağalanbağan meniñ ideyam bügin isker toptarda jäne qoğamdıq-guma­nitarlıq deñgeyde keñ qa­jet­tilikke aynaldı.

Euraziyalıq integraciyanı när­lendiretin köptegen birlesken alañdar payda boldı jäne jemisti jwmıs istep twr.

Bwl Euraziya Damu banki, Eura­ziya İskerlik keñesi, Euraziyalıq Me­dia-forum, Euraziya univer­si­tetteriniñ associaciyası jäne tağı basqalar.

18 jıl bwrın Astanada biz al­ğaş aşqan nısandardıñ biri Lev Nikolaeviç Gumilev atındağı Euraziya wlttıq universiteti boldı.

Büginde bwl – Ortalıq Aziya­dağı jetekşi joğarı oqu ornı.

Lev Nikolaeviç Gumilev Re­sey memleketiniñ euraziyalıq jo­lınıñ tağdırşeştiligin aldın ala bilgen köregen orıs in­tel­lektualdarınıñ biri bolıp tabıladı.

Bwğan asa körnekti oyşıldar K.Leont'evtiñ, D.Danilevskiy men basqa da köptegen ğalımdardıñ eñ­bekteri ayğaq bola aladı.

Bwl turalı Reseydiñ tarihı, geografiyası, mädenieti, ekonomikası da aytadı.

Büginde «euraziyalıq integraciya» tüsinigi sayasatkerler, ekonomister, jurnalister men qoğamdıq orta belsendi paydalanıp jürgen brend bolıp otır.

Ekinşiden, qazirgi zamanğı euraziyalıq bastama eşqaşan şındıqtan alşaq bolmağanın erekşe atap körsetkim keledi.

Birinşi kezekte, ol täuel­sizdik pen sayasi egemendik inte­gra­ciyalıq üderiske qatısuşı barlıq memleketter üşin basımdıqqa ie ekenin ärkez esepke alıp keldi.

Sonımen bir mezgilde, onıñ mäni äuelden Qazaqstannıñ, Re­seydiñ, Belarus'tiñ, sonday-aq, Euraziya keñistigindegi bas­qa da el­derdiñ qarapayım aza­mat­ta­rınıñ müddeleri turalı şınayı qamqorlıqta jatqan edi.

1998 jılı men «Qarapayım adamdarğa qaray qarapayım on qadam» bağdarlamasın wsındım.

Osı jıldar işinde onıñ bar­lıq negizgi erejeleri is jüzinde orındaldı.

Keden odağı memleketteri ara­sındağı birlesken şekaralar bizdiñ elderimizdiñ azamattarı ke­dergisiz kesip ötu üşin, jükter men tauarlar, valyuta qarjıların alıp ötu üşin möldir boldı.

2009 jıldan beri Qazaqstannıñ Euraziyalıq ekonomikalıq keñistik jäne Keden odağı äriptesterimen tauar aynalımı 88 payızğa artıp, 24,2 milliard dollarğa jetti.

Bizdiñ Resey men Belarus'ke eksportımız 63 payızğa östi, onıñ işinde öñdelgen tauarlardı şığaru 2 esege wlğaydı.

Biz reseylik jäne belarus'tik kompaniyalarmen birlesken käsip­orındar aşudamız.

Bizdiñ elderimizde joğarı, orta jäne käsiptik bilim turalı dip­lom­dardı özara tanu turalı ke­lisim jwmıs isteydi.

Jıl sayın Qazaqstannıñ, Reseydiñ jäne Belarus'tiñ, son­day-aq, basqa da birqatar TMD el­deriniñ ondağan mıñ azamattarı bizdiñ memleketterimizdiñ JOO-larında oquğa, eñbekke ornalasuğa jäne jedel medicinalıq kömek aluğa teñdey qwqıqtardı paydalanadı.

Bir memlekettiñ azamattarınıñ basqa qatısuşı eldiñ aumağında şağın jäne ortaq biznes jürgizu üşin jağdaylar keñeyip keledi.

Euraziyalıq integraciya mä­de­ni-gumanitarlıq baylanıstardı, turizmdi jemisti damıtu üşin köptegen basımdıqtar beredi.

Osınıñ barlığı mil­lion­da­ğan adamdar üşin naqtı tiim­dilik.

Jäne büginde osınıñ bar­lığı bolmauı ıqtimal ekenin elestetudiñ özi mümkin emes.

Üşinşiden, euraziyalıq bas­tama bükil TMD keñistiginde inte­graciyalıq üderisterdiñ sipatın özgertip, serpindilik berdi.

Osılayşa Wjımdıq qauip­siz­­dik turalı şart wyımı qw­rıl­dı.

2000 jılı Euraziyalıq eko­no­­mikalıq qoğamdastıq beki­tildi.

Twtastay alğanda, Täuelsiz Mem­­leketter Dostastığınıñ qız­meti men onıñ qwrılımdıq buın­darı naqtıraq bola tüsti.

Onıñ şeñberinde 40-qa juıq salalıq memleketaralıq organdar jwmıs isteydi.

Törtinşiden, HH jäne HHİ ğa­sırlardıñ toğısında eura­ziyalıq bastaması halıqaralıq qatı­nastarğa, onıñ işinde onıñ alğaşqı kezindegi geogra­fiyalıq alañınan tıs jerlerge de aytarlıqtay ıqpal etti.

Arqaulıq euraziyalıq qa­ği­dattar Şanhay ıntımaqtastıq wyımın qwruda jäne qızmetinde qoldanıldı.

Aziyadağı özara is-qimıl jäne senim şaraları jönindegi keñeste de osınday pragmatikalıq negizdegi üderis 20 jıldan astam uaqıttan beri tabıstı jürgizilip keledi.

2010 jılı EQIW-nıñ Astana sammitinde men Euraziyadağı qauipsizdiktiñ ortaq qwrlıqtıq twğırnamasın qalıptastıru boyınşa jwmıstı bastaudı wsındım.

Senim, teñ qwqıqtılıq jä­ne özara tiimdilik qağidattarına negizdelgen ol europalıq jäne aziya­lıq ölşemderdi qosa alğan bolar edi.

Bwl wstanım EQIW-nıñ «Qauipsizdik qoğamdastığı jolında» dep atalğan Astana dek­laraciyasında körinis taptı.

Besinşiden, euraziyalıq ideya­sı qazir, HHİ ğasırdıñ ekinşi on­jıldığınıñ ortasında naqtı geoekonomikalıq jäne geosayasi swlbağa ie bolıp keledi.

Joğarı Euraziyalıq eko­no­mikalıq keñes pen Euraziyalıq ekonomikalıq komissiya tabıs­tı jwmıs istep twr.

Qazaqstan, Belarus' jä­ne Re­sey Birtwtas Keden ko­deksin qol­danıp, özderiniñ makro­eko­no­mi­kalıq sayasattarın üylestirip otır.

Euraziyalıq ekonomikalıq odaq qwru ideyasınıñ 20 jıl­dığında Astanada osı inte­gra­­ciyalıq birlestik qwru turalı ta­rihi şartqa qol qoyıluı jos­parlanuınıñ nışandıq mäni bar.

Odaq jwmısına qatısuğa bir­qatar basqa da elder qızı­ğuşı­lıq tanıtıp otır.

Euraziyalıq integraciyanıñ ekonomikalıq äleueti öte joğarı.

Tek qatısuşı üş el ekono­mi­­kasınıñ jiıntıq kölemi 2,2 trillion dollardı qwraydı.

Üş el şığarğan önerkäsip öni­miniñ jalpı kölemi 1,5 trillion AQŞ dollarına juıqtadı.

Jiıntıq İJÖ-niñ ösimi tü­rin­degi integraciyalıq tiimdiliktiñ perspektivası 2030 jılğa qaray şamamen 900 milliard dollardı qwray aladı.

Osılayşa, euraziyalıq integraciya bizge kele jatqan Üşinşi ja­handıq industriyalıq revolyuciya aldında ortaq strate­giyalıq basımdıqtı qamtamasız etedi.

Ol älemdik qwrılıs para­dig­­masınıñ köpqırlılıq ja­ğına qaray auısuı dramalıq aktisi jağdayında jürip jatır.

Qazirgi jahandıq twraqsızdıq – tek ekonomikanıñ ğana emes, sonday-aq, halıqaralıq qw­qıq­tıñ, jahandıq sayasattıñ dağ­darısı.

Olardıñ aldında G-8 jäne G-20 därmensizdik tanıtuda.

Naq sondıqtan 2012 jılı men G-GLOBAL bastamasın il­ge­ri­lettim.

Oğan 160 el interaktivti qa­tı­suda.

G-GLOBAL älemniñ HHİ ğa­sır­­dağı irgeli qağidattarın: evo­lyu­ciyanı; ädilettilikti, teñ­dikti, konsensustı; jahandıq tole­ranttılıq pen senimdi; jahandıq transparenttilikti; sındarlı köpqırlılıqtı qamtidı.

Men eger halıqaralıq qw­qıq­­ta, sırtqı sayasi praktikada, mem­leketaralıq qatınastar täsi­linde tübegeyli özgerister jüretin bol­sa, onda qazirgi jahandıq sın-qater­ler eñseriletin boladı dep esepteymin.

Sondıqtan, bizdiñ G-GLOBAL qağidattarı turalı wsı­nıs­ta­rı­mız älemdik qoğamdastıqqa bü­ginde qay kezdegiden de paydalı.

Men olardıñ älemniñ damuına sındarlı sipat beruge qabiletti ekenine senimdimin.

Twtastay alğanda, bügin biz eu­ra­ziyalıq integraciyalıq üderis­tiñ orasan zor oñ röli men naqtı nätijelerin körip otırmız.

Integraciyanı odan äri tereñ­detu – tek jaña mümkin­dik­ter ğana emes, bizdiñ memle­ket­terimizdiñ qazirgi jäne bolaşaq buın azamattarınıñ aldındağı ortaq parızımız.

Qımbattı dostar!

Jiırma jıl bwrın men Euraziyalıq Ekonomikalıq Odaq qwruğa aparatın integraciyalıq üderisterdiñ yadrosın naq Qa­zaq­stan men Resey qwrauı tiistigin aytqan bolatınmın.

HHİ ğasırdıñ basında eura­ziyalıq integraciyalıq damudıñ jaña serpin alğanında Vladimir Putinniñ mañızdı rölin atap ötu qajet.

2010 jılı onı Dmitriy Med­vedev qoldadı.

Qazaqstan men Reseydiñ qatı­nası ärkez äriptestiktiñ ülgi tw­tar mısalı bolıp keldi jäne bolıp qalıp otır.

Ötken 2013 jıl bizdiñ el­de­rimiz üşin serpindi jıl boldı.

Ekaterinburgte HHİ ğasır­dağı izgi körşilestik jäne odaq­tastıq turalı biregey şartqa qol qoyıldı.

Büginde bizdiñ elderimiz senimdi negizde özara is-qimıl tanıtpaytın sala is jüzinde joq.

Önerkäsiptik kooperaciya üderisi, onıñ işinde öñiraralıq deñ­geyde de jürip jatır.

Energetikalıq äriptestik, ğarış salasındağı ıntımaq­tastıq tabıstı damıp keledi, mädeni-gumanitarlıq saladağı özara is-qimıl keñeye tüsude.

Resey – Qazaqstannıñ asa iri sauda äriptesi.

Ötken jılı bizdiñ elderimizdiñ arasındağı tauar aynalımı 24 milliard dollardı qwradı.

Bwl – bizdiñ qarım-qatı­na­sımızdıñ barlıq tarihındağı rekordtı körsetkiş.

Ol köp jağdayda Keden odağı men Birtwtas ekonomikalıq keñis­tiktiñ arqasında mümkin boldı.

Jalpı, ötken jıl bizdiñ ekonomikalarımız üşin oñay jıl bolğan joq.

Ötken jıldıñ soñında Äs­ke­ri-teh­nikalıq ıntı­maq­tas­­tıq tu­ralı ekijaqtı şart ja­saldı.

Äue şabuılına qarsı qor­ğa­nıs­tıñ birtwtas jüyesi jwmıs isteydi.

Öñirlik qauipsizdikti qamta­masız etu mäselelerinde biz Re­seymen halıqaralıq wyımdar ayasında tığız özara is-qimıl tanıtudamız.

Senim, teñ qwqıqtılıq, öza­ra tiimdi ıntımaqtastıq pen odaq­tastıq – biz wrpaqtan-wrpaq­qa äri qaray da beruge mindetti bolıp tabılatın qazaqstandıqtar men reseylikterdiñ ortaq qwn­dılıqtarı.

Qwrmetti kezdesuge qatı­suşılar!

Älem äli de tolıqtay ayığa qoy­mağan jahandıq qarjı-ekono­mikalıq dağdarıs planetanıñ türli arealdarınıñ öñirlenu üderisin jedeldetti.

Ol Soltüstik jäne Oñtüstik Amerikada, Oñtüstik-Şığıs Aziyada, Parsı şığanağı suböñiri men arab-mwsılman äleminde, Avstraliya men Okeaniyada, Batıs Afrikada jürip jatır.

Biz memleketaralıq ekono­mi­kalıq-qarjılıq qatınastarda ortaq algoritmderge ie iri öñirlik jüyeler qalay qalıptasuda ekenin körip otırmız.

HHİ ğasırda öñirlik integraciya türli jahandıq täuekelderge qarsı twruda mañızdı faktor bolatını aydan anıq.

Qazir, jalpığa ortaq ja­han­danu jağdayında, bwl – memle­ketterdiñ ekonomikalıq jäne örke­nietti damuındağı, olar­dıñ jahandıq bäsekege qabi­let­tiligin arttırudağı tübegeyli mäsele.

Bügin, Euraziyalıq ekono­mikalıq odaq turalı aytqanda, sarapşılar men sayasatkerlerdiñ bäzbireuleri älemdik qoğamdıq pikirdi Keñes Odağınıñ miftik «reinkarnaciyasımen» qor­qıtadı.

Mwnday pikirler şındıqtan alıs jatır jäne negizsiz dep esepteymin.

Birinşiden, bügin keñestik ülgi boyınşa reintegraciya üşin, tipti, instituttıq baza da joq.

Barlığı tüp-twqiyanımen tarih qoynauına ketken.

Ekinşiden, postkeñestik keñis­tik halıqtarı özderiniñ jeke memlekettiligin qwrdı.

Üşinşiden, menşiktiñ qazirgi jüyesi, bizdiñ qoğamdarımızdıñ äleumettik qwrılımı men eko­nomikalıq qalpı keñestik arhai­kadan tım alısqa wzap ketti.

Jäne mwnda biz Resey jäne Be­larus' basşılığımen bir pikirdemiz.

Alayda, qazirgi düniede jüzege asırılıp jatqan birneşe öñirlik integraciyalıq jobalar bar ekenin bayqamau da qiın.

Biraq olardıñ birde-biri qalıptastırılıp jatqan Eura­ziyalıq ekonomikalıq odaq siyaqtı sanqilı bağalaularğa ie emes.

Aşıq aytayın, mwnday teris bağalaulardan men, bir jağınan, Euraziyalıq ekonomikalıq odaq jahandıq ekonomikalıq gravitaciyada basqa ortalıqtarğa aytar­lıqtay küşti bäsekeles bolatınday äleuetke ie degen qauipti bürkemeleu äreketin köremin.

İs jüzinde, qwqıq tilimen ayt­qanda, äñgime bizdiñ jaña inte­graciyalıq birlestigimizdiñ qa­lıptasu kezeñinde-aq jahandıq auqımdağı ädiletsiz bäseke ädis-täsili turalı bolıp otır.

Nelikten olar Europalıq jäne Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtardıñ orasan zor jaqın­dasu perspektivaları turalı aytpaydı?

Bwl jerde payda ärkimge de ayqın.

Ekinşi jağınan, türli aqılğa qonbaytın äñgimeler ağını euraziyalıq integraciyanıñ äleu­eti men perspektivaların tek naqtılay tüsedi.

Jiırma jıl bwrın, Eura­ziyalıq Odaq jobasın wsına otırıp, men ekonomikalıq pragma­tika onıñ tabıstılığın ay­qın­­daytının aldın ala bol­jağan edim.

Qaşanda «Äueli – ekonomika, sosın sayasat» belgili for­mulasınıñ şınayı jaqtauşısı boldım jäne bolıp kelemin.

Bwl qağidat bizdiñ elimizdiñ işki de, sırtqı da sayasatına teñdey tarap, jalpığa ortaq sipatqa ie bolıp otır.

Mwnday qadam Qazaqstan damuınıñ barlıq salasında – ekonomikalıq reformalar­dan halıqaralıq arenada äriptes­termen pragmatikalıq qatınastar qalıptastıruğa deyingi ekono­mikalıq reformalardıñ däyek­tiligin qamtamasız etti.

Täuelsizdiktiñ alğaşqı kün­­derinen bastap bizdiñ elimiz bwra­lañsız jäne tüsiniksiz qimıl­darsız, äleumettik silkinis­tersiz jäne işki janjaldarsız damıp keledi.

Biz qaşanda layıqtı äriptes bolıp qaludamız, flyuger sekil­di özimizdiñ sırtqı sayasi basım­dıqtarımızdı auıstırmaymız.

Aşığın aytqanda, TMD-nıñ köptegen elderine osınday keşendi sayasat tüzip, osınday twraqtı damuğa qol jetkizu müm­kin bolmadı.

Bügin, bükil düniejüzi Uk­rai­na turalı aytıp jatqanda, men de bwl mäseleni aynalıp öte al­maymın.

Sizder meniñ Ukrainada oqı­ğanımdı, ukrain halqınıñ tağdırına beyjay qaray almaytınımdı bilesizder.

Men osı elde bolğan silki­nis­terdi jüregim qan jılay otırıp qabıldaymın.

Ukraina bwrınğı Odaqta özi­niñ önerkäsiptik äleueti, in­dus­triyalıq bazası boyınşa ekinşi bolatın.

Ol öz betinşe senimdi damu üşin basqa barlıq respub­li­ka­lar­ğa qarağanda alğaşqı müm­kin­dik­teri aytarlıqtay köp el edi.

Alayda, täuelsizdiktiñ eki on jı­lında bwl elde ekonomikamen jäne qarapayım adamdardıñ äl-auqatımen aynalısqandar az boldı, esesine sayasatpen köp äuestendi.

Qazirgi Ukraina dağda­rı­sınıñ bastı sebebin osıdan köremin.

Biz bauırlas ukrain hal­qına twraqtılıqtı, kelisim men birlikti jedel qalpına keltirudi tileymiz.

Qanday jağdayda da Ukrai­nağa bizdiñ elderimizben sauda qa­tınası tiimdi.

Mwnı esten şığarmau kerek.

Memlekettiñ integraciyağa qa­tısuı wlttıq ekonomikanı indus­triyalandıru, adamdardı jwmıspen qamtu, biznesti da­mıtuğa oñtaylı jağday jasau üşin ıntalandıruşı qızmetin atqaruı tiis.

Halıqtardıñ äl-auqatın art­tırudı qamtamasız etetin, birinşi kezekte, tiın-teben üşin jatjwrtta emes, öz elinde adam­darğa adal da ädiletti eñbek etu üşin jaña mümkindikter beretin integraciya ğana tabıstı boladı.

Ekonomika men azamattardıñ äl-auqatı mäseleleri Qazaq­stannıñ euraziyalıq integraciyağa qatı­suı twrğısınan basım­dıqqa ie.

Biz bolaşaqta Euraziyalıq ekono­mikalıq odaqtan elimizdiñ inno­vaciyalıq serpindiligi men jedel damuı üşin orasan müm­kindikter köremiz.

Özderiñiz biletindey, Qazaq­standa damudıñ 2050 jılğa deyingi wzaq merzimdi jaña stra­te­giyası jüzege asırılıp jatır.

Biz «Qazaqstan-2030» Stra­tegiyasın merziminen bwrın jüzege asırdıq jäne endi öz aldımızğa jaña – HHİ ğasırdıñ ortasına qaray älemdegi eñ da­mı­ğan 30 eldiñ birine aynalu maq­satın qoydıq.

Biz bwl maqsatqa jalpı eura­ziyalıq geoekonomikalıq keñis­tiktiñ egemen jäne layıqtı bö­ligi retinde qol jetkizbek niet­temiz.

Bizdiñ Euraziyalıq ekono­mi­kalıq odaq boyınşa äriptes­terimizge joğarı meje – 2050 jılğa qaray älemdegi integra­ciyalıq birlestikter köşbas­şı­larınıñ alğaşqı üştigine enu mejesin qoyudı wsınamın.

Bwl jerde Resey ekonomi­kasınıñ röli öte mañızdı.

Sondıqtan bizdiñ birlestiktiñ damuı ekonomikalıq pragmatizm; teñdik pen jauapkerşilik, damudıñ evolyuciyalılığı men Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ aşıqtığı qağidattarında arqaulıq aluı tiis.

Qazaqstan jaña biiktikke joldı joğarı qarqınmen bastaydı.

Ötken jılı biz Bäsekege qabilettiliktiñ jahandıq indek­sinde 50-şi elge aynaldıq.

Biznesti jürgizu jeñildigi reytingi boyınşa biz 50-şi orın aldıq jäne bwl körsetkişti jaqsartudamız.

2013 jıldıñ qorıtındısı boyınşa Qazaqstanda İJÖ 6 payızğa östi.

Eldiñ jiıntıq halıqaralıq rezervteri qazirdiñ özinde şamamen 100 milliard dollardı qwraydı.

Qazaqstanda ayqın jañ­ğırtu mindetteri alğa qoyılıp, jüzege asırıluda.

Bwl, eñ aldımen, ekonomikanı üdemeli industriyalandıru.

Onıñ şeñberinde 4 jılda 780 jaña käsiporındar salınıp, 250-den astam önimniñ jaña türleri igerildi.

Büginde älemniñ 111 eli qazaq­standıq käsiporındardıñ dayın önimderin satıp aluda.

Biz jıl sayın, elektr energiya­sı, energiya ünemdeu jäne «jasıl tehnologiyalar» salasındağı jobalardı qosa alğanda, jüz­degen jaña innovaciyalıq käsiporındardı iske qosudamız.

Biz TMD-da birinşi bolıp «Jasıl ekonomikanı» damıtu Strategiyasın qabıldadıq.

Bizde mwnay-gaz şikizatı, mwnay-himiyası, turizm, tereñ öñdeu siyaqtı innovaciyalıq klasterler damuda.

Qazaqstanda bwrın eşqaşan bolmağan ekonomikanıñ jaña salaları – avtomobil' jäne aviaqwrılıs, teplovozdar men vagondar, Jer serigi, elektronika jäne basqa da köptegen salalarğa negiz qalandı.

Azıq-tülik öndirisiniñ öñirlik ortalığı retinde agrarlıq sektor ırğaqtı damuda.

2015 jılı «Batıs Europa – Batıs Qıtay» kölik däliziniñ qwrılısı ayaqtaladı – bwl bizdiñ aumaq arqılı ötetin jäne Resey men Belarus'te salınıp jatqan 2700 şaqırım.

Öz körşilerimizben birge biz Qıtay men Oñtüstik-Şığıs Aziyağa, Iran men Parsı şığanağı elderine şığatın jaña temir jol magistral'darın salıp, ayaqtadıq.

Bizde bilim beru salasında mañızdı özgerister jüzege asuda.

Bükil älem boyınşa jetekşi universitetterde 20 mıñğa juıq jas qazaqstandıqtar bilim aluda.

Ozıq halıqaralıq joo-lardıñ 10 mıñ tülegi qazirdiñ özinde bizdiñ ekonomikada, memlekettik qızmette, öndiriste, mektepterde, joo-lar men auruhanalarda jwmıs isteydi.

Astanada älemdik deñgeydegi jaña universitet aşıldı, barlıq öñirlerde 20 intel­lek­tualdıq mektepter salındı.

Jürekti jäne basqa da organdardı auıstıru jöninen operaciyalar, diñgekti jasuşalarmen emdeu jäne basqa da innovaciyalar qazaqstandıq medicinanıñ şındığına aynaldı.

Qazaqstandıqtardıñ ömir süru wzaqtığı artuda.

Bwl osı salalarğa eleuli mem­lekettik qarjı salu­dıñ arqasında mümkin bolıp otır.

Özderiñiz bilesizder, men ärqaşanda «euraziyalıqtar mek­tebi» ğılımi mwrasına, äsirese, Lev Gumilevtiñ biregey tarihi twjırımdamasına erekşe qwr­metpen qaradım.

Bwl bağıt bizge köptegen ua­qıttan ozıq ideyalar qaldırdı.

HHİ ğasırda olardı tereñdetip oqu erekşe kökeykestilikke ie boluda.

Biraq jappay jahandanu jağdayında ömir sürip jatqan biz üşin eñ qwndısı sol, Gumilev eñbekteri barlıq halıqtarğa özimizdiñ biregey tarihi-mädeni kodımızdı jäne bizdiñ bärimizdiñ euraziyalıq ekenimizdi maqtan twtuğa mümkindik beredi!

Euraziyalıq integraciya – bizge eki mıñjıldıq belesinde tarihi progrestiñ ob'ektivti qadamın aşqan wlı mümkindik.

Qwrmetti kezdesuge qatı­suşılar!

Euraziyalıq ekonomikalıq odaq ideyası qalıñ jwrtşı­lıqtıñ, sonıñ işinde ğılımi qoğamdastıqtıñ qoldauımen naq­tılı is-qimıldardıñ egjey-teg­­jeyli bağdarlamasına aynaldı.

EurAzEQ, TMD-nıñ köptegen elderiniñ qatısuındağı erkin sauda aymağı, Qazaqstan, Be­larus' jäne Reseydiñ Keden odağı, Birtwtas ekonomikalıq ke­ñistik – bwl bizdiñ birlesken jwmısımızdıñ däyekti jemisi.

HHİ ğasırda biz sığımdalğan tarihi uaqıt fenomeniniñ kuäsi boldıq.

Bwl bükil jahandanğan älem betpe-bet kelip otırğan sın-qaterlerdiñ biri.

Euraziyalıq integraciyanıñ köptegen naqtı mäselelerin bizge meylinşe şekteuli merzimderde şeşuge tura keledi.

Salıstıru üşin Europadağı integraciya üderisinde, keden odağın qwruğa – 11 jıl, ortaq rınok qwru üşin – 34 jıl, ekonomikalıq jäne valyutalıq odaq üşin 40 jıl qajet boldı.

Biraq onda özgeşe tarihi jağday, täuekelder men sın-qa­ter­lerdiñ basqaday jüyesi boldı.

Euraziyalıq integraciyada büginde eşqanday da «uaqıt baylığı» joq.

Keden odağı tek 2011 jıldan bastap qana jwmıs istey bastadı.

Bizge HHİ ğasırdağı tuındap kele jatqan jäne bwltartpas keñ auqımdı tehnologiyalıq özgerister jäne özge de sın-qaterler saldarı retindegi jahan­dıq ekonomikanıñ ceytnotı jağdayında is-qimıl jasauğa tura keledi.

Euraziyalıq odaqtıñ, büginde Euroodaq bastan keşip otırğanday, älemdik ekonomikadağı türli dağdarıstı ahualdarmen betpe-bet kelui mümkin.

Dağdarıstı ahualdar bizdiñ ekonomikalarımızda da payda boluı mümkin.

Ukrainalıq jağday – biz üşin jaqsı uaqıt emes.

Bizdiñ ideyamızdıñ küyreuin qalaytındar da az emes.

Sondıqtan Euraziyalıq ekono­mikalıq odaq turalı kelisimge qol qoyğanda osı sın-qaterlerdi barınşa eskeruge tiispiz.

Bwl faktorlar bizdiñ şeşim­derimizde qanday da bir «bwldır sağım» közqarastar tuındatuğa tiis emes.

Ökinişke qaray, saraptamalıq deñgeyde alañdatarlıq «şı­dam­sızdıqtar», aşıq aytqanda, bolaşaq ekonomikalıq odaqtı dağdılı qalıppen «tezirek qalqituğa» wmtıluşılıq bar.

Ärine, mazmwnğa nwqsan kel­tire otırıp.

Men mwnday qaradürsin közqa­rastardıñ jaqtauşısı emespin.

Bäri de geoekonomikalıq nemese geosayasi kon'yunkturalardıñ jaña özgeristeri jağdayında erip ketui mümkin aqşañqan tüspen jarqıldağan aqşaqar soğıp jatpağanımızdı tüsinui kerek.

Şınayılıq üşin eske sala keteyin, TMD-dağı jekelegen integraciyalıq birlestikter turalı bwdan deyin de «jıldam şeşimder» qabıldanğan bolatın.

Bwrınıraqta, sonau 90-şı jıldarı, jalpı valyutalıq, keden jäne ekonomikalıq jäne basqa da keñistikter qwru turalı türli pişimderdegi kelisimderge qol qoyıldı.

Solar qazir qayda? Olar kimniñ esinde?

Olar tek tipti, tarih oqulıq­tarında da körinis tappağan tabıssız talpınıstar küyinde qaldı.

Euraziyalıq ekonomikalıq odaq jağdayında bizdiñ mwn­day qatelikter men bos wran­da­tuşılıqqa qwqımız joq.

Aşıq aytayın, büginde kez kelgen asığıstıq nemese jete oylaspauşılıq onı isker toptar men milliondağan adamdardıñ qoldauınan ayıra otırıp, integraciyalıq üderisterdiñ tübine jetui mümkin.

Qazaqstannıñ ekonomikalıq odaq qwru turalı kelissözder üderisindegi birqatar qağidattı wstanımdarınıñ negizinde däl osınday senim jatır.

Biıl biz Euraziyalıq ekono­mikalıq odaq turalı Kelisimge qol qoyudıñ tarihi belesine şığamız.

Sonımen birge, bügin odan arğı strategiyalıq is-qimıldardı kem degende 15-20 jıl alğa belgiley otırıp, kökjiekten äri köz tas­taudıñ mañızı zor.

Eñ aldımen, Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ HHİ ğasırdıñ birinşi jartısındağı bastı missiyasınıñ eki mañızdı aspektiden twratının tüsinudiñ mañızı zor.

Birinşiden, älemdegi şeşuşi ekonomikalıq makroöñirlerdiñ biri bolu.

Sarapşılardıñ esepteuinşe, qazirgi jüzjıldıqta «ekono­mi­kalıq tartılıstıñ» älem­dik ortalığı Şığısqa, Aziya­ğa, sonıñ işinde, bolaşaq ekono­mikalıq odaqtıñ aumağına qaray auısadı.

Biz älemniñ eñ iri öndiruşi massivteri – Euroodaq pen Aziya-Tınıq mwhitı öñiri arasında ornalasqanbız.

Bwl Şığıs pen Batıstıñ, Europa pen Aziyanıñ arasındağı geoekonomikalıq köpir retin­de bizge tabiği bäsekelestik artıq­şılığın beredi.

Sonımen birge, bir arealdan ekinşisine tauarlar men tehnologiyalardı berude änşeyin deldal bolıp qala almaymız.

Euraziyalıq ekonomikalıq odaq birden transwlttıq biznes üşin jahandıq innovaciyalar men tartılıstardıñ jaña orta­lığı retinde qwrıluı tiis.

Ekinşiden, Euraziyalıq integraciyanıñ mañızdı qwramdas missiyası ärbir qatısuşı eldiñ älemniñ neğwrlım damığan mem­leketteriniñ qatarına enuin qam­tamasız etuinde.

Euraziyalıq ekonomikalıq odaq halıqtar men bükil wlttıq ekonomikalar üşin auırtpalıq emes, igilik boluı tiis.

Bizde euraziyalıq inte­gra­ciya­nıñ halıqtıñ äl-auqatınıñ, ekonomikanıñ önimdiligi men bäsekege qabilettiliginiñ ösuine tigizetin ıqpalın ölşeytin indikatorlardıñ ayqın jüyesi boluı kerek.

Tek osınday közqarastı wstana otırıp qana, biz «euraziyalıq tañdaudıñ» tartımdılığın qamtamasız etip, Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ tağ­dırşeşti maqsattarına qatıstı kez kelgen kümändi birjola teriske şığara alamız.

Euraziyalıq integraciyanıñ bükil üderisi däl osınau mañızdı eki biregey örkenietti missiyanı şeşuge funkciyalıq jäne praktikalıq twrğıda ba­ğın­dırıluı tiis.

Tek osılay ğana euraziyalıq integraciyanıñ üzilissiz tabısın jäne onıñ maqsattarı men mindetterine degen jalpığa ortaq qoğamdıq qoldaudı qam­tamasız etuge boladı.

Meniñ payımdauımşa, Eu­raziyalıq ekonomikalıq odaq­­tıñ tayaudağı 15-20 jıldağı damu strategiyasında kelesi basım­dıqtardı qarastırğan mañızdı.

BİRİNŞİ. Ol wlttıq ekonomi­kalar men euraziyalıq integra­ciyanıñ bükil keñistiginiñ jedel­detilgen innovaciyalıq tehno­logiyalıq serpilisi üşin arqaulıq jağdaylar qalıptastıru.

2025 jılğa deyingi kezeñge ar­nalğan Euraziyalıq innova­ciyalıq-tehnologiyalıq özara is-qimıldar bağdarlamasın äzirlep, qabıldau mañızdı dep sanaymın.

Onda küş pen qarjını şaşıratıp almay, ekonomikalıq ösimniñ birlesken nüktelerin belgileu, neğwrlım perspektivalı bağıttar boyınşa birqatar industriyalıq konsorciumdar qwru mañızdı.

Mäselen, mineraldı resurs­tardı tereñdetip qayta öñdeude, aeroğarış, himiya, maşina jasau, agroöndiris, energetika, kölik salalarında.

Bizdiñ innovaciyalar sala­sındağı ıntımaqtastığımızdıñ mäselelerimen aynalısatın teñbe-teñ negizdegi Euraziyalıq innovaciyalıq Keñes tağayındau mañızdı dep sanaymın.

Ekijaqtı, sonday-aq köpjaqtı negizde birlesken ğılımi-zertteu klasterler qwru qajet.

Naqtı jobalar ekonomikalıq integraciyanıñ qozğauşı küşi­ne aynalıp, bäsekege qabiletti önimder şığarıp, jwmıs orındarın qwrıp, wlttıq byudjetterge audarımdardı wlğaytuı tiis.

EKİNŞİ. Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ aumağı, bükil Euraziya auqımında, jal­pı­­qwrlıqtıq infra­qw­rı­lımnıñ ozıq buınına aynaluı kerek.

Bwl jerde birqatar jobalardı äzirlep, jüzege asıru mañızdı.

Mäselen, Birtwtas Eura­ziyalıq Telekommunikaciyalar Jelisin qwru, Minsk – Mäskeu – Astana – Almatı bağıtı boyınşa jürdek temir jol magis­tralin salu, qazirgi bar, äsirese, batısta – europalıq, şı­ğısta – qıtaylıq kölik jüyelerine şığatın avtomobil' jäne temir joldar jelisin jañğırtu, sonday-aq, «Euraziya» arnasınıñ «Kaspiy-Qara teñiz» jobasın jüzege asıru.

Kelisilgen jäne birkelki tarifter boyınşa bükil wlttıq ekonomikalardı gazben qamtamasız etetin Biregey işki gaz tasımaldau jelisin qwrudıñ bolaşaq euraziyalıq ekonomikanıñ beriktigi üşin mañızı zor.

Energetika keşenin tereñ integraciyalaudıñ jol kartası retinde birlesken «Euraziyalıq energetika» bağdarlamasın äzirlep, qabıldau qajet.

Sonday-aq, biz Reseymen birlesip, bizde AES saluğa tiispiz.

ÜŞİNŞİ. Jalpıeuraziyalıq ekonomikanıñ negizin şağın jäne orta biznes qwru ekeni men üşin barınşa aşıq mäsele.

Bwl mümkin degen ekonomikalıq sipattağı barlıq jahandıq sın-qaterlerge ikemdi jauap berudi qamtamasız etudiñ eñ mañızdı mäselesi.

Qarjılıq jäne servistik qoldau instituttarın jwmıs istep twrğan Euraziyalıq damu banki arqauında qwruğa boladı.

Euraziyalıq integraciyanıñ aqparattıq-saraptamalıq jä­ne ğılımi-täjiribelik infra­qw­rılımın qwru qajet.

Euraziyalıq ekonomikalıq odaq mehanizmderin qalıptastıru bizdiñ elderimizdiñ ozıq sarapşıları men ğılımi äleuet­teriniñ küşin tartu nükte­sine, müddelerdi üylestiru közqa­rastarın belgileu alañına aynaluı tiis.

Wlttıq agrarlıq salalardıñ ğılımi-täjiribelik äleuetin biriktire alatınday Euraziyalıq agrarlıq akademiya tağayındau orındı bolmaq.

Agrarlıq sektordağı kooperaciya azıq-tülik eksportına quattı serpin beredi, sonımen birge, ol bizdiñ auılşaruaşılıq tauar öndiruşiler arasında bäsekelestik tuğızbauı kerek.

TÖRTİNŞİ. Euraziyalıq ekonomikalıq odaq maqsat­tarı onıñ qwqıqtıq jäne wyım­dastıruşılıq tetikterine ayrıqşa talaptar qoyadı.

Olar qatañ qağidattarğa negizdelgen, sonımen birge, kez kelgen özgeristerge tiisinşe äre­ket ete alatınday jetkilikti ikem­di­likke ie qwral bolıp tabıluı tiis.

Euraziyalıq ekonomikalıq odaq organdarın basqaru qwrı­lımı men täsilderi özge inte­graciyalıq qwrılımdardan alınğan änşeyin bir köşirme bolmauı tiis ekeni belgili.

Menedjmenttiñ bizdiñ bir­lestigimizdiñ erekşe missiyasına jauap beretindey innovaciyalıq model'derin izdeu qajet.

Bwl olardı byurokratiyadan jäne wlttıq memlekettik apparattar şeneunikteriniñ qajet emes sinekurasına aynaluınan qorğaydı.

Sizder meniñ Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ wltüs­tilik organın Euraziya qwrlı­ğınıñ däl jüreginde orın tepken Astanada ornalastırudı wsınğanımdı bilesizder.

Bwl jerde eşqanday astam oylauşılıq joq.

Bwl bizdiñ el üşin jük­teme.

Men mwnı, birinşiden, bükil ekonomikalıq keñistikti retteu algoritmin teñdestiru qajettiligi boyınşa negizdedim.

Ekinşiden, Resey «bärin özi üşin qwruda» degen euraziyalıq integraciyağa qatıstı barlıq sırtqı kümändardı joyudıñ mañızdılığı üşin.

Basqa nwsqa retinde men osıdan jiırma jıl bwrın geografiyalıq jağınan Europa men Aziya tüyisetin öñirde orna­lasqan qalanı odaqtıñ ortalığı jasauğa şaqırğanımdı eske sala ketpekpin.

Qazaqstandıq Atırau, Aqtöbe nemese reseylik Ekaterinburg qa­lalarınıñ kandidaturaların qarastıruğa boladı dep esep­teymin.

Biraq Astana bwl röl üşin anağwrlım dayın.

Bügin mwnday tañdaudı men qosımşa jaña euraziyalıq aglomeraciya, euraziyalıq integraciya aumağınıñ ortalıq böliginde jaña ösu ortalığın qwrudıñ mañızdılığımen däyekteymin.

Ol Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ äkimşilik ortalığınıñ birtwtas ekonomikalıq keñistiktiñ şetki nüktelerinen şamamen birdey alşaqtığı negizinde bükil retteuşi tetikterdi bekemdey alar edi.

BESİNŞİ. Men ekonomikalıq integraciyanıñ bizdiñ halıq­tarımız arasındağı mädeni-gumanitarlıq bay­la­nıstardıñ belsendiligin arttıratınına jäne olardı ne­ğwr­lım tereñ­dete tüsetinine senimim mol.

HHİ ğasır mädeni segmentti İJÖ ösuinde qomaqtı payız­dar äkeletin wlttıq ekono­mi­ka­lardıñ sözsiz mañızdı qwram­dasına aynaldıradı.

Bwl turizm, sonıñ işinde ta­rihi-mädeni ekologiyalıq jäne medicinalıq turizm.

Bwl innovaciyalıq-indus­triya­lıq damu men basqaru jüyesi üşin ayrıqşa mañızdı bilim beru qızmetteri.

Bwl ekonomikanıñ köñil köteru, sport sektor jäne aq­parattıq önim öndirisi.

Sonımen birge, mädeni-gumanitarlıq integraciya üderi­siniñ qanday da bir segmenttiñ üs­temdiginen euraziyalıq keñistiktegi ruhani-mädeni aluandılıqtı joyıp jibermeui de mañızdı.

Men bizdiñ kez kelgen eli­mizde mädeniettiñ wlttıq mazmwnınıñ eroziyasına jol beruge bolmaydı dep esepteymin.

Sondıqtan müşe memle­ketterdiñ mektepteri men joo-larında bir-birimizdiñ tarihımızdı, ädebietimizdi, mädeni mwralar men tildi oqıp-üyrenudi ıntalandırudıñ mañızı zor.

Bizde bolaşaqta payda bolatın euraziyalıq habar taratu qwrılımdarı integraciyalıq üderiske qatısatın barlıq elderdiñ memlekettik tilderin paydalanuı mañızdı dep sanaymın.

Ol bizdi jaqındata tüsedi jäne senimdi arttıradı.

Sonday-aq, Astanada Eura­ziyalıq ekonomikalıq odaq qwru turalı Kelisimge qol qoyu künin Euraziyalıq integraciya küni dep jariyalaudı wsınamın.

Qımbattı dostar!

HHİ ğasırda euraziyalıq integraciyağa jürip ötuge tura keletin strategiyalıq jolğa qatıstı meniñ payımım, bütindey alğanda osınday.

Men sizdermen – jastarmen tikeley jwmıs isteytin ğılımi elitamen tağı da öz oylarımdı bölisip otırmın.

Bizdiñ ekonomikalıq odaqtıñ qwrılğısı – qatıp qalğan dogmat emes.

Bizge uaqıttıñ köptegen kürde­li sın-qaterlerimen betpe-bet keluge tura keledi.

Integraciyalıq tañdau – «si­qırlı tayaqşa» emes jäne tañğa­jayıptarğa kepildik bere almaydı.

Tek uaqıt qana barınşa ilandıru darınına ie.

Men euraziyalıq integraciya ideyasın jariyalağannan keyin ötken eki onjıldıq täjiribesi onı rastay tüsedi.

Men Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ qalıptasuınıñ mañız­dı satısına degen meniñ közqarastarım men payım­­daularımnıñ ğılımi toptar men jwrtşılıq arasında qol­­dau tabatınına şınayı ümit artamın.

Men HHİ ğasırdıñ wlı, örken­degen Euraziya jüz jıl­dığı bolatınına tereñ senimdimin.

Nazarlarıñızğa rahmet!

Däris oqılıp bolğan soñ Qazaq­stan Prezidentine zaldan swraqtar qoyıldı. Endi bireuler Euraziyalıq integraciya avtorına alğıstarın ayttı.

Alğaşqı swraq ğılım jayında boldı. Ğalımdar tarapınan qoyılğan «ğılım salasın damıtuda qazir qanday bağıttarğa mañızdılıq bergen dwrıs, qay bağıtta ıntımaqtastıqtı küşeytu kerek» degen saualğa Elbası öziniñ joğarıda oqığan därisine qayta orala otırıp jauap berdi. Sonımen qatar, büginde Qazaqstanda Üdemeli industriyalıq-innovaciyalıq bağ­darlama jwmıs istep jatqanın, al oğan ğılımnıñ asa mañızdı äseri bar ekendigin aytıp ötti. Büginde zauıt salu oñay, al onıñ äri qaray damuı üşin ğılımi jetistikterdiñ boluı şart, degen Elbası elimizde ğılımi jañalıqtarğa, ğılımi jañaşıldıqtarğa, innovaciyağa mañız berilip otırğanın tilge tiek etti. N.Nazarbaev ekonomikanı damıtu üşin ortaq tabiği resurstardı barınşa öñdeuge basımdıq beru kerektigin jetkizdi. YAğni, şikizattı mümkindiginşe, soñğı önimge deyin öñdeu – bügingi zamannıñ talabı, dedi Elbası. Nanotehnologiyağa basımdıq berilip, robottar jasap şığaruğa deyin barınşa zamanaui ğılımğa beyimdeluge tiispiz.

Kelesi bir swraq qoyuşı Elbasınıñ däriste aytılğan wsınıstarı öziniñ de oyınan şıqqanın ayta otırıp, sonıñ biri Integraciya künin atap ötudi jalğız Astanada ğana emes, barlıq Keden odağı elderiniñ astanalarında da atap ötsek qalay qaraysız, degen saual joldadı. N.Ä.Nazarbaev mwnı birauızdan qwptaytının ayttı.

Studentter tarapınan qoyıl­ğan birqatar swraqtar Prezidenttiñ jeke ömirine qatıstı boldı. Onıñ işinde qarapayım metallurgten bügingi bedeldi Prezident deñgeyine deyin köterilgen ömir jolına da qızığuşılıq tanıtılıp jattı. Elbasınıñ tağılımdı ömirin ülgi twtqan jas buın Qazaqstan basşısınan aqıl-keñes swradı. N.Ä.Nazarbaev öziniñ qiın kezeñderge tap kelgen balalıq şağınan sır tarqata otırıp, ömirde kez kelgen adam şıdamdı, eñbekqor bolsa, bärin bağındıratının basa ayttı. Jastardı sabırlı boluğa şaqırdı. Köşbasşılardıñ ünemi alğı şepte jüru kerektigin, ärbir adam aldına maqsat qoya bilu qajettigin tilge tiek etti.

Swraq-jauap ayaqtalğan soñ M.V.Lomonosov atındağı Mäskeu memlekettik universitetiniñ rektorı Nwrswltan Nazarbaevqa universitetke kelgeni üşin dästür boyınşa estelik diplom wsındı.

Sonımen, keşe Qazaqstan Prezidentiniñ ideyası euraziya­lıqtıñ is jüzindegi jaña kezeñiniñ bastauı bolğanı tağı bir märte däleldendi. Qazaqstan basşısınıñ euraziyalıq integraciya turalı wsınısı soñğı 20 jıl bederinde postkeñestik keñistiktegi ekonomikalıq integraciyağa halıqaralıq-sayasi twrğıdan jañaşa serpin berdi deu­ge äbden negiz bar. Ärine, soñğı 20 jıl qazirgi zamanğı euraziyalıq integraciya biigine köteriludiñ qiın da tabıstı jıldarı boldı. Al aldağı bolaşaq bwdan da jarqın, kemeldi boluı tiis. Oğan Elbasınıñ euraziyalıq integraciya jönindegi jaña wsınıstarı jetekşi boları sözsiz.

Dinara BİTİKOVA,

«Egemen Qazaqstan» –  Mäskeuden.

Suretterdi tüsirgender

S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.

"Egemen Qazaqstan" gazeti

0 pikir