Seysenbi, 31 Naurız 2020
46 - söz 22377 1 pikir 25 Tamız, 2014 sağat 08:43

Köz tiyuden qalay saqtanamız?

Köz tiyu degende bala kezim esime tüsedi. Atamnıñ boyındağı erekşe qasiettiñ biri – köz tigen balanı qwlan-taza ayıqtırıp jiberetin. Atam köz tigen balağa tükirgennen keyin älgi säbi bwrınğı qalpına keletin. Osıdan keyin jañağıday oqiğa orın alıp jatsa, meniñ esime dereu bala kezdegi sol bir körinister orala beredi. Ärine, ol şaqta mwnday şaralardı dinge qatıstı dep sanap, oğan köp adam jaqınday bermeytin edi. Aldımen därigerdi jağalap keledi. Olardan eş qayran bolmağannan keyin amalsızdan köz tigendi qaytara alatın adamdarğa keletin-di. Osıdan ğalamnıñ tılsım sırlarına qayran qalmasqa amalıñ qaysı? Qanşa jerden oğan jwrttı sendirgisi kelmegenmen ejelden kele jatqan osınday qasietterimen erekşelenip jüretin adamdar sanı az bolmaytın. Dästürli qazaq qoğamındağı nanım-senimniñ bwl türi osılayşa eldiñ arasınan joğalğan joq. Şındığında, onı eşkim de joqqa şığara almaytın. Älemniñ jäne elimizdiñ beldi ğalımdarınıñ özi onday qwbılıstıñ joq ekendigin aytıp, eldiñ aldında öz tüyinin jasay almağanı belgili. Osınıñ nätijesinde oğan qwrmetpen qarap, sonday qasietti boyına siñirgen adamdar ünemi qwrmetke bölenip jatatın.

Adamdar arasında bireuge swqtana qaraytın adamdardı jaqtıra bermeytinin bayqaymız. Tipti, közi ötkirleri de bar desedi. Olarğa eşteñge basa nazar audarıp qaramau qajet delinetin. Soğan qaramastan köz tiip, özderin jaysız sezingen jandar kezdesip qalıp jatatın. Halqımızdıñ tanım-tüsiniginde jaqsı adamğa, jas närestege, jüyrik jılqığa, ädemi qızğa köz tiedi degen äñgime aytılıp jatatın. Sodan da bolar, jaña tuğan näresteni közi ötkir adamdarğa körsetpeuge tırısatının añğaramız. Sonday-aq, san aluan alaman bäygede aldına jüyrik saldırmaytın säygülikter de eldiñ közinen tasa jerde wstaluşı edi. Al ömirge jaña kelgen närestege köz timesin dep sol üşin moldağa dwğa oqıtıp, twmar jazdırıp alatın. Onı bılğarı boytwmardıñ işine salıp, moynına tağıp qoyğan nemese üstindegi kiimniñ omırauınıñ astıñğı jağına qadap qoyıp jatqanın talay märte közimiz kördi. Köz tiyu  saldarınan kişkene närsete auırıp qalsa, oğan alğaşqıda özderiniñ tarapınan emdeu jasap jatadı. Äjelerimiz oğan aşılau ädisin qoldanatın. Bwl maqsatta qoldarına aşılau twzdı alıp, balanıñ jalañaş denesine basıp, köz tiyudi qaytarıp jattı. Elimizdiñ keybir öñirlerinde köz tiyuge qarsı qoldanılatın ädister de barşılıq. Mäselen, Jetisu öñirinde jeti wsaq tastı twmarşa etip, şüberekke tigip qoyu saltı bar ekenin sol aymaqta twratın azamattar jii atyıp otıradı. Jergilikti jwrt onı til-közden saqtanu şarası dep sanaydı. Jası ülken kisiler jas balanı köz tiyuden saqtau üşin üşkirip nemese tükirip degendey äreketter jasaytın. Älemdegi köptegen halıqtardıñ tınıs-tirşiliginde tükiru äreketi magiyalıq jäne dini ädet-ğwrıptarı mañızdı mänge ie bolıp otır. İlgeri kezden beri bosağadan endi ğana attağan jas kelin men ömirge jaña kelgen närestege qızığa qarağan adamğa köz tiedi dep sanap, oğan nazar audarğan adamına tükirtuge mäjbür etetin. Sondıqtan mwnday is-qimıl jasaytın adamdar eñ aldımen "Til-közim tasqa" dep äñgimesin bastaytın. Bolmasa, eñ aldımen tükirip alıp, sodan keyin äñgimesin jalğap jatatın. Tağı bir ayta keterligi, adamğa nemese malğa köz tiip jatsa, til kestiru arqılı emdegen. Osınday şaradan keyin qwdayı as beriletin edi. Sauıqqan adamnıñ biraz uaqıt eşkimmen söylespeui talap etiletin.

Bwl jöninde ğılımnıñ aytarı da bar. Negizinen köz ben til energetikalıq jağınan qorğalmağan jäne älsiz qorğalğan adamdarğa tietin körinedi. Alayda ğılımda  adamnıñ köz tiyuge de jäne duağa da senbegeni dwrıs delinedi. Ökinişke oray, bir närsege senbeu tolıqtay qorğanıs äkele qoymaytının eskeruimiz kerek. Şındığın aytqanda, odan eşkim de tolıqtay saqtana almaydı. Materialister de, demokrattar da... Olar boyında köz tiyu men duağa wqsas sozılmalı qaju sindromına jii wşırap jatadı.  
Osı taqırıpqa nazar audarıp jürgen mamandardıñ aytuınşa, bioörisi älsiz jäne minezi ınjıq adamdarğa bioörisi küşti jäne minezi qattı kelgen kez kelgen adamnıñ közi tiyui mümkin degen joramal aytıladı. Jalpı alğanda, bir adamnıñ ekinşi bir adamğa teris bioenergetikalıq äseri köz tiyu dep ataladı. Osınday jağdayğa duşar bolğan adamnıñ aynalasımen energiya almasuı bwzıladı. Sonday jağdaydı bastan ötkizip jatqan adamnıñ köñil-küyi tömendeydi. Osınday adamnıñ bioörisinde energetikalıq tesikter payda boladı. Solar arqılı adam boyındağı energiyalar ağıp ketedi dep aytıladı.

Ärine, adamnıñ barlığı birdey emes. Bireu ekinşi bir adamnıñ alğa ozıp ketkenin qalay bermeydi. Osılayşa ol sol adamnıñ ömirine köziniñ swğın qadauı ğajap emes. Osınıñ nätijesinde onıñ sol adamğa közi tiip qaluı äbden mümkin. Türli ädistermen köz tiyudi anıqtau barısında onıñ türli jağdayları anıqtalıp jatadı. Oğan bastı sebepter qanday? Adamdar arasındağı iştarlıq, jağımsız qarım-qatınas, jek köruşilik jäne özge de teris jağımsız jağdaylar köz tiyudiñ bastı sebepteriniñ biri sanaladı. Ras, köz tiyu ädeyi jasalğan jäne oylastırılmağan jağday bolıp tabıladı. Ädeyi jasalğan köz tiyudiñ bastı sebebi – menmendiktiñ eñ bir küşti körinisi – iştarlıq. Ötirik demey-aq qoyalıq, ömirde işine şınaşaq aynalmaytın jandar da kezdesedi.

Qaşanda eşkimge jamandıq oylamay-aq qoyalıq. Layım, solay bolsın deyikşi. Öytkeni, qay kezde de denimizdiñ saulığı jaqsı. "Bastı baylıq – densaulıq" deydi ğoy qazaq. Türli jağımsız äreketterden twla boyımızdı saqtasaq deymiz. Osınıñ nätijesinde özimiz de türli tosın jağdaylardan aman bolamız.

Avtor: Ädilet Talaptan

Derekközi: http://alashainasy.kz

 

1 pikir