Jeksenbi, 20 Qazan 2019
Osı ğoy endi... 4951 0 pikir 23 Mausım, 2014 sağat 10:48

Qajımwqan Ğabdolla. QAZAQ, QAYDA BARASIÑ?..

...Qazirdiñ özinde Qazaq elinde jar­tı million qıtay qaptap jür eken. Bwl – resmi aqparat. Al, qazaq jerindegi resmi emes, şınayı sanı qanşa qara qıtaydıñ?!. Bwl saualğa eşkim, eşqaşan jauap bere almaydı, öytkeni,  bwl swraqqa  bügingi qazaq biliginde otırğandar jauap bergizbeydi...

 Soñğı üş jılda qazaq topırağındağı qıtaylardıñ qarası eki esege ösken. Qıtay men qazaqtıñ bıltırğı tauar aynalımı 28,6 mlrd AQŞ dolların kölemine jetti.

Qıtaydıñ millardtarın äkeluge sert berip, «senimnen şıqqan» (anı­ğın­­da, qazaqtıñ jeti wrpağın qarızğa tıqqan) jaña ükimetbası Kärim Mäsim­ov mwnısınmen tınbay, Burabayda Elbasınıñ bwrın-soñdı barmağan asa jauaptı da asa qauipti şeşim-jarlığına qol qoyuına qol jetkizdi.

 Jalpı, öz eline qarjı tartıp, investiciya äkelu üşin halqınıñ 5/1-i jwmıssız jürgen kedey-kepşigi qalıñ Qazaqstan siyaqtı elde sırttan kelgen jat eldik jwmısşılarğa şekteu qoymau, olardı korportivtik, mülik, tipti, jer salığınan qwlan-taza bosatu – büginge deyin adamzat tarihında bolmağan şığar.

Mısalı, men – qazaqpın. Biraq, öndiriske kileñ şeteldikter tartılğandıqtan, meniñ jwmısım joq (joğarğı bilimim turalı diplomımnıñ bar-joqtığı mañızdı emes). Äytkenmen, men bir tiın taba qalsam, barlıq salıqtardıñ türin, sonıñ işinde, korportivtik, mülik, jer salıqtarın tügeldey äri tolıq töleuim kerek. Al, meniñ elime nebäri 20 mln AQŞ dollarımen birge aytalıq, 200 mıñ jwmısşı-qızmetkerlerin qatar äkelip, qosqan qarjısınıñ basım böliginiñ kirisi men rahatın özi körip, wşan-teñiz paydağa batqan qıtay nemese orıs baqanday 10 jıl boyı atalğan salıqtardıñ birin de tölemey, alşañ basadı eken. Bwl ne degen batpay qwyrıq?!. Bwl qanday esep-qisap? Kimniñ otın kösep, kimniñ müddesin közdegen jarlıq, bwl?!.

Mwnı az deseñiz, jerdiñ iesi ma­ğan ğwmırımda qarastırılmağan inves­ti­ciya­lıq subsidiya älgi kelimsek jwmıs­şılarğa bölinedi. Osı da ädildik pe?!.

Ol-ol ma, şeteldikterdiñ payda­lanuğa bergen nısanınıñ kapitaldıq şığınınıñ 30 payızın tağı da qazaq ükimeti tölep, tesigin jabatın boladı. Ou, ağayın, şetel investorınıñ aldında basımızdı jerge tigenşe ietindey ne basımızğa kün tudı. Älde, jerdiñ betinde şetel qarjısın tartqan jalğız el biz be?..

Keden Odağınıñ kesiri men Euraziyalıq Odaqtıñ oyranı az ba, bizge?.. Mıqtı bolsaq, alıstı añğarsaq, keşegi «Europağa qaray on qadam» deytin bağıtımızdıñ bağın nege jandırmaymız?..

Ojar orıs pen qıñır qıtaydan bas­qanı körmeymiz be?.. Özgege özeu­re­megen özbektiñ özegi talıp, qır­ğız­dıñ sağı sınğan joq qoy. Eldiñ al­dına tüsip alıp, şoq basqan tau­ıq­tay tızıldaytınımızdı qaşan qoyamız?..

Qazaq qoğamı Burabay jarlığın esitkennen keyin qalayşa qol quısırıp, qalıñ wyıqtay aladı?.. Bolaşağına balta şabılıp, keleşegine kisen salınıp jatqanda, auızın aşpaytın oppoziciya men ziyalı qauımnıñ qwnı qanşa, sonda?!.

Osıdan üş ğasırday bwrınğı Bwqar Jıraudıñ qanı tamğan semser-saualı tağı da aldımızdan şıqtı:

«Kerey qayda barasıñ,

Sırdıñ boyın köbelep?..

...Köşiñ keter bir jaqqa,

Malıñ keter bir jaqqa,

Köş soñınan jete almay,

Esiñ şığar sol şaqta.

Jar basına qamalıp,

Jartı laşıq tigersiñ.

Auızıñnan as keter,

Qara közden jas keter.

Bw qılığıñ qoymasañ,

Sonau keudedegi dulığaday bas keter»...

...Iä, qazaq, qayda barasıñ?..

Abai.kz

0 pikir