Seysenbi, 26 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 8531. Jazılğandar — 4515. Qaytıs bolğandar — 35
Jön-aq 3625 0 pikir 26 Mamır, 2014 sağat 11:36

MWHTAR ŞERİM. "TÜBİRKÜLEZ" SATIRA KEREK PE?

 Satiranı ärkim ärqalay tüsinedi. Satira– öziñ jazıp otırğan qwbılıstı, nemese keyipkeriñdi äjuälap, kekesinmen tüyrep, aşı sarkazmmen sabalap tastaudıñ körkemdik täsili ekenin ekiniñ biri biledi.

   Ökiniştisi sol, satirikterimiz körkemdik täsildi ädebiettiñ äñgime janrındağı körkemdik täsilmen şatastırıp aladı. Söytedi de, öziniñ öresi jetken «körkemdik täsilmen» satiralıq äñgime jazıp şığadı. Al endi oqıñız. Sizdi tartpaydı ğoy! Säl–päl äjua qosqanımen, külmeysiz, ne ızalanıp kijinbeysiz. Mwnıñ bastı sebebi, äñgime janrındağı körkemdik täsildiñ jeteginde ketti. Eñ bastısı–tili satirağa kelmeydi. Jaña tuılğan näresteniñ bir-eki jıldan keyin bıldırlap şığıp kele jatqan tüsiniksiz tili siyaqtı, birdeñelerdi jazğan boladı... Satirikterimizdiñ kädimgi qarapayım tilmen «körkemdep» jazğan (täuelsizdigimizden keyingi) satiraların oqırmandardıñ twşınıp, qızığıp oqıp jatqandarı şamalı. Birdi-ekili tanıstarı  köz jügirtip, «keremet eken» dese, soğan mäz. Jaraydı, mäz bola twrıñızdar, biraq täuelsizdigimizge deyin ömir sürgen birtuar satirik, asa talanttı sıqaqşı Ospanhan Äubäkirovtiñ satiralıq körkemdik täsili deñ­gey­inde  bir de bir bügingi «klassikter» jaza alğan joq. Mwnı nege aytıp otır­mın?  Körkem satira degende, äñgime janrındağı körkemdik täsildi wmıtu kerek, satiralıq körkemdik täsildi wğınu kerek. Körkem grotesk, körkem giperbola, körkem qiyal... Mine, satiradağı körkemdik täsil!  Jazğanıñız jwp–jwmır bolsın! Tağı da qaytalap aytayın, «Tün... Aspanda jwldızdar jımıñdaydı..» siyaqtı «körkem söylemderden» bastalatın satirağa qwsqım keledi... Ğafu ötinemin!  Aşı sarkazmmen örilip, (dörekilikten saqtanıñız!) oqırmannıñ janın jadıratıp, äri külki sıylaytın, nemese «qap, ättegen-ay!» degizip, ızasın keltiretin satira bolsın! Satiralıq äñgime «ä» degennen oqırmanın tartıp äketui kerek. Ayağına jetkenşe asığıp, «oh, qalay ayaqtalar eken?» degen oydıñ jeteginde jımiıp qana otıruı kerek. Nemese «jın wrğanday», selkildep külip oqığanğa ne jetsin! Al, özderin «klassik» sanap jürgenderdiñ  «körkemdik täsilmen» jazılğan satiralıq äñgimelerin oqıp köriñiz... Arasına qosqan  qiyaldarın alıp tastasañız, kädimgi ortañqol äñgime bolıp şığadı. Osınday satira bizge kerek pe? Bwl jerde O. Äubäkirovten keyin satiranı «noqtalap» alğan sıqaqşılar mülde joq deuden aulaqpın. Bar bolğanda qanday! Biraq, öte az. Az halıqpız. Tağı bir oylanatın jağday bar. Satiranı ärkim älinşe süyreydi. Biri äljuaz, biri bilimsiz, (talantın meñzep otırmın) ildebaylap süyregisi keledi, tıraştanadı, boldırsa da, berekesi ketkenin bildirgisi kelmeydi. «Körkemdik täsilmen» jazılğan satirası oqılmaydı. O, aytpaqşı, körkem satira dep qaldıq qoy, satira–äldekimder jazğanday, «sahna üşin jazılatın körkem emes satira, gazettik satira» dep öz aldına bölinbeydi. Osılay jiktep, «ğılımi jañalıq aşqan» «klassiktiñ» jazbasın oqıp, mırs ete qalğanım bar. Sahnada oynalatın qoyılım da satiralıq körkemdik täsilmen örilui kerek! (Ökiniştisi–sahnada «jabayı» satira orın alıp keledi.) Basılımdarda, internette jariyalanatın satiralıq äñgimelerdiñ «özindik erekşelikteri» degen bolğan emes, bolmaydı da. Biraq, ärkim öziniñ iegi ğana jetken biiginen söyleydi. Qalay desek te, bügingi satira öz qadamın nıq basıp keledi. Giperbola, grotesk, sarkazm qospay-aq, ädemi, qışıtpa tilimen körkem satira jazatındar da oqiğanı qwbıltıp berip, oqırmandarına jol tauıp jatır. Joğarıda aytqanımızday, äñgime janrınıñ jeteginde ketkender tım bolmasa, oqiğanı da oynata bilmeydi. Jalpılama taqırıptı qauzaydı da, onısı wyıqtatatın bayandamağa wqsap ketedi. Nemese, keyipkerlerin «birtürli» attarmen atasa, satira jazğanday boladı. Satirikterdiñ bäri Ospanhanşa jazsın degen «zañ» joq ärine, biraq öz stilin tauıp, uaqıt köşine ilese bergen ğana wtadı. Eñ bastı qağida: satira jazğıñız keledi me? Oqırmanıñız köp bolsın! Özinen basqa eşkimniñ de oqığısı kelmeytin satira—tübirkülez satira... Al, «tübirkülez» satiranı --Uaqıt patşa öltirip tastaydı...

 Abai.kz

0 pikir