Jwma, 28 Aqpan 2020
Kübirtke 5462 0 pikir 4 Naurız, 2016 sağat 20:06

ORIS-KAZAK WYIMDARI QAZAQTIÑ NAMISIN QORLAYTIN QARAR QABILDADI

Orıs-kazak wyımdarı qabıldağan qarar – qazaq halqınıñ namısın qorlau, - dep jazadı qamshy.kz basılımı.

Aqpan ayında Qazaqstandağı orıs, slavyan jäne kazk wyımdarı üylestiru keñesiniñ otırısı ötip, onda aytılğan birqatar mäseleler turalı jazğan bolatınbız. Etnikalıq wyımnıñ wstanımına qatıstı qoğam müşeleri de qızu pikir talastıruda. Feysbuk äleumettik jelisiniñ qoldanuşısı Erbolat Qoşqarbaev ta orıs-slavyan häm kazak wyımdarı jiınında qabıldanğan, memlekettik organdar men bilik ielerine qarata aytılğan, konstituciya men birqatar zañnamalarğa özgeris engizudi qajet etetin 7 tarmaqtan twratın qararına qarsı jauap jazdı. Wlt tağdırına bey-jay qaramaytın qalıñ oqırman nazarına Erbolat Qoşqarbaevtıñ sol jauap maqalasın wsınamız.

7 aqpanda Orıs, kazak, slavyan wyımdarınıñ Üylestiru Keñesiniñ III kezekti s'ezi ötipti. Oğan elimizdiñ är öñirinen jinalğan 30-dan astam qoğamdıq birlestikterdiñ delegattarı qatısıptı. S'ezde söylegen delegattar: O. Süleymenov, P.Svoik, M.Telegusov, Hasen Qoja-Ahmetterdiñ bäri derlik qoldau nietimen söylegen eken. Degenmen Hasen Qoja-Ahmetke riza boldım. Ol, slavyan dep qana aytpay, "slavyan-türki" dey otırıp, "Orıs tili -Ejelgi türki tili" dep qoyıp qalıptı. Osı attas kitabın qarjılandırğanın da atamannıñ esine saludı wmıtpağan. Aytayın degenim bwl emes, qarardıñ mazmwnı.
Sonımen, s'ezd qorıtındısında 7 tarmaqtan twratın QARAR qabıldaptı. Sol qarardıñ keybir tarmaqtarı meni birqatar oylarğa jeteledi. Tituldıq wlttıñ ökili retinde ol oylarımdı aytıp ketu parızım dep esepteymin. "Tırnaqşalardı" qoyğan jäne ıqşamdap otırıp qazaqşağa audarğan avtor.

Mınau älgi qarardıñ tarmaqtarı men olarğa qatıstı meniñ oylarım:
1. "Orıs tiliniñ" Konstituciyalıq märtebesi "şın mäninde" qamtamasız etilui kerek. Bwl talaptı bwzğandarğa ıqpal etu şaraları qarastırılıp jwmıstan şığaruğa deyingi şaralar qoldanıluı kerek.

Bwl tarmaqqa qatıstı tuındağan oyım: 

Men eşqanday da orıs tiliniñ märtebesi tüsip ketkenin körip twrğanım joq. Kerisinşe, qazaq tiliniñ märtebesin "märtebe" dep aytuğa twrmaydı.
2. Biliktiñ barlıq salasındağı ökildik "wlttar" sanına proporcional jürgizilui kerek jäne bwl zañdı türde bekitilsin.

Bwl tarmaqqa qatıstı tuındağan oyım:

Sonda ne özge wlttardıñ bärin "proporcionaldı" türde bilikke qoyıp, änşeyin 130 wlttıñ biri bolıp qalu kerek pe QAZAQ wltı da? Onda memleket atauındağı "qazaq" sözin alıp tastasaq qaytedi!

3. Oblıs, qala, audandardağı Orıs drama teatrları (şığarmaşılıq wjımdarı t.b.) "byudjettik qarjılandıru" saqtala otırıp mädeni ortalıqtar retinde Üylestiru Keñesiniñ balansına berilsin. 

Bwl tarmaqqa qatıstı oyım:

Bwl nısandağı wyımdar memlekettiñ, aumaqtıq äkimdikterdiñ balansında emes pe? Üylestiru Keñesiniñ balansında bolsa, onda byudjettik qarjılandırudan göri, özderiniñ qayırmaldıqtarımen qarjılanğanı dwrıs bolar edi ğoy.

4. Memlekettik telearnalarda jäne oblıstıq arnalarda Üylestiru Keñesine, eldiñ "barlıq" diasporalarına arnayı uaqıt berilsin jäne ol uaqıt qay öñirde qanday wlttar twratın bolsa, solay ayqındalsın.
Bwl tarmaqqa qatıstı oyım:

Onsız da qazaqşa tek jalğız arnamız bar. Onıñ özi tolıq 100 payız qazaqşa dep ayta almaymız. Barlıq wlttı jarılqağan älemde jalğız bizdiñ elde ğana Assambleya bar. Osı sıy az ba? Nege özge wlttıñ "erki", özge wlttıñ "qalauı" jergilikti wlttan basım twruı kerek? 

5. Prezident N.Ä. Nazarbaevtıñ Qazaqstan Halıqtarı Assambleyasınıñ rölin küşeytu turalı "birneşe" märte aytqan tilegin orındau üşin Assambleyadan saylanatın deputattardıñ sanına bölinetin kvotanı 30 "orınğa" wlğaytu kerek, al Prezidentpen Senatqa tağayndalatın jağdayğa kelsek 5 orın bölinui kerek.

Bwl tarmaqqa qatıstı oyım:

Bwl aşıq Konstituciya normalarına qayşı tarmaq emes pe. Assambleyadan 30 orın bölinse, jalpı tärtipte partiyalıq tizim boyınşa da özge wlttar saylanatın bolsa, sonda bizdiñ nemiz qaladı? Onday bolsa, eldiñ qamın, memlekettiñ özekti mäselesin emes, tek özdi öziniñ wltınıñ ğana qamın oylaytın Assambleya degenniñ keregi ne. Joyıp jiberse de boladı ğoy. Onday wyım joq bolsa, özgege büyregi bwrğan mäsele de joq bolmay ma...
Elbasınıñ oyların teris aynaldırıp, elbası atınan söylegeni qalay. Elbası Assambleya rolin küşeytu kerek dese, deputattardıñ sanın "30" qılu kerek degen joq qoy!

6. Kazaktardı resmi türde Respublika halqı dep tanu qajet. Kazaçestvo kommunistik bilik tarapınan genocidke wşırağan halıq. Kazaçestvo qazir qayta tüleude jäne qoğamdıq birlestik türindegi halıq retinde ömir sürude. 
Bwl tarmaqqa qatıstı oyım:

Resmi türde halıq retinde tanu degen mäsele köterilse, demek kazaktar bizde bwrın da bolmağan, tanılmağan degen qorıtındı tuadı. Bwrın nege resmi tanılmağan eken. Bwrınğılardıñ bir bilgeni bar bolsa kerek. Eger kommunister olardı genocidke wşıratqan bolsa, onda nege toqsanşı jıldarı Lenin sekildi kösemderdiñ eskertkişterin aluğa meylinşe qarsı boldı kazaktar? 

7. Qazaqstan Halıqtarı Assambleyası hatşılığınıñ wyımdıq-qwqıqtıq qwrılımına saylanbalı orınbasarlırdıñ tikeley Assambleya Törağası - Prezidentke bağınıstı jäne esepti boluı jolımen özgerister engizilsin.
Bwl tarmaqqa qatıstı oyım;

Öytsin, büytsin, engizilsin t.b. bwyrıq raymen qararlar qabıldanbauı tiis. Barlıq qarar degen dünie tek "wsınıstıq" sipatta boladı. Älemdik täjiribede solay. 

Tuındaytın zañdı swraq: Nege Üylestiru Keñesindegi kazaktardıñ aytqanı negizge alınuı kerek. Özge de 130 wlttıñ kazaktarğa qatısı joq qoy. Sonda kazaktardıñ s'ezi äzirbayjan, moldovan, täjik, buryat, türik, inguş, latış, tükimen, armyan, nemis sekildi basqa da diasporalar atınan söylep twr ma?
Ärine, tarmaqtarğa qatıstı jäne jalpı alğanda köptegen oylarım bar. Onıñ bärin tizip jazu şart emes. Aytılmasa söz atası öledi. Aytqanıñmen de qazir jwrtşılıq mwnday mäselege bas auırtpay jeñil, äzil postılar aynalasınan şıqpaydı. 
Qısqarta aytqanda bwl jağdayğa ündemey qaluğa bolmaydı. Bwl jazğanım oqılsın, oqılmasın meyli bwnı jazu meniñ azamattıq parızım edi.
Qosımşa tuındağan oylarım mınau bolatın:

S'ezd nege eki tilde jürgizilmegen!? (Ädeyilep osı saualdı tastayın). Mwnday qoğamdıq birlestikterdi tirkemey qoysa qaytedi. Maqsattarı Memlekettiñ Güldenuine üles qosu bolsa bir säri. 

Soyuz kazakov Semireç'ya degeni nesi. Jetisu dep nege aytpaydı eken...
Nege bas basına kazak wyımdarı özinşe "gerb" jasap alğan! Bizdiñ eltañba olarğa qajet emes pe?!

Gerbterinde eñ bolmağanda Qazaq eliniñ bir de bir atributı nege joq eken! Olardıñ gerbterine özge elge tän "eki bastı" bürkittiñ basın qoyıp alğanı qanşalıqtı zañdı eken?!

Gerbterin Georgiy lentasımen ärlegende jergilikti halıqtıñ namısına tiip ketedi dep oylamadı ma eken?! (Gerbtiñ suretin qoyğım kelmedi). Ayta berse alañdatarlıq oylar köp, ağayın! Osımen qısqarttım.

Erbolat Qoşqarbaev

Abai.kz

0 pikir