Jwma, 29 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9932. Jazılğandar — 5011. Qaytıs bolğandar — 37
Qoğam 4546 0 pikir 23 Aqpan, 2017 sağat 13:14

PUTIN ORTA AZIYAĞA SAPARĞA ŞIQPAQ. OYINDA NE BAR?

Qazaqstan Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev pen RF Prezidenti Vladimir Putin Almatıda kezdesedi. Aqpannıñ 27-i küni.

Putin asığıs jür

Aqordanıñ taratqan resmi mälimdemesinde osılay delingen. Kelissözder barısında eki el arasındağı ıntımaqtastıq büge-şügesine deyin talqılanıp, kün tärtibinde twrğan öñir aralıq äm halıqaralıq tüytkildi mäseleler söz bolmaq.

Vladimir Putin 27 küni Almatıdağı kezdesuden şığa salıp, Duşanbege ketedi. Täjik Prezidenti Emomoli Rahmon mırza da sol küni Putin keledi dep kütip otırsa kerek. Al 28 aqpanda Bişkekte boluı kerek. Kreml'diñ baspasöz qızmeti solay dedi.

Söytip "salt bastı, sabau qamşılı" Putin Ortalıq Aziya elderin aralamaq. Ol biraq tım asığıs jür...

Neni talqılamaq?

Putinmen Nazarbaevtıñ Almatıda ötkizetin jartı küninde neler talqılanbaq? Endi osığan toqtalayıq. Bwğan qatıstı resmi organdar mälimet taratpağanımen, joğarıdağı aytılğan öñir aralıq äm halıqaralıq mäselelerdi tarqatıp köreyik.

Äueli irgesi sögile bastağan Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ jayı söz bolatını belgili. Ideyalıq avtorı Nwrswltan Nazarbaev degenimizben, bwl odaq kimmin müddesine jwmıs jasap otır?! Ärine, Reseydiñ. «Meniñ sözim emes, Bibibätimäniñ sözi» degendey, bwnı Belorussiya basşısı Aleksandr Lukaşenko qatarınan birneşe märte aytqan bolatın.

Odaq ortaq emes, orıstıki

Odaqtağı narıqtıq jüye ädiletsiz bolğan soñ, Belorussiya Reseyge baqanday 15 milliard dollar jelinip qaptı. Bwğan bwlqan-talqan bolğan Lukaşenko orıspen aradağı baylanıstı üzuge bel baylap otır. Tipti, arnayı baspasöz otırısın ötkizip, Putinniñ eki söyleytinin, Medvedevtiñ Prem'er atı bolmasa, "barıp kel, şauıp keldiñ" adamı ekenin de aytıp salğan.

Aytpaqşı, Lukaşenko ötkizgen sol baspasöz otırısında Kedendik odaq degenge äu basta Qazaqstan tarabınıñ qoyarda qoymay swranıp kirgenin bildik.

Kedendik odaq degennen şığadı, RF men arada kedendik kedergiler köp. Qazaqstandıqtar orıs kedeninde aylap twrğanın talay ret jazdıq. Tipti, Resey sankciyalanğan tauarlar tizimine Qazaqstandıq tauarlardı da kirgizip jiberdi. Bwğan da qıñq demedik. EAEO-dan bizge kelgen payda men Reseydiñ tabısın salıstırıp jatudıñ özi artıq.

Esteriñizde bolsa, bıltır mamır ayında Astanada ötken EAEO sammitine qatısqan Atambaev pen Lukaşenko odaqtıñ jwmısı twralap qalğanın aytıp, şamdanğan edi.  «Kak bı naşe ob'edinenie ni evolyucionirovalo - snaçala Tamojennıy soyuz, potom Edinoe ekonomiçeskoe prostranstvo, seyças EAES - koliçestvo torgovıh ograniçeniy ne izmenilos', tak i ostalos' na urovne 600. Bolee togo - posle podpisaniya dogovora naş vnutrenniy torgovıy oborot tol'ko padaet».

Belorussiya minus 1. Qazaqstan şe?

Ras, EAEO qwrılğan alğaşqı jılı tauar aynalımı 26%-ğa, odan keyingi jılı 30%-ğa qwldırağan. Sonday-aq, odaqtas sanalatın Qazaqstan men Armeniya nemese Belorussiya men Qırğızstan arasında sauda sattıq mülde joq. Bwl öz kezeginde EAEO-nıñ sayasi maqsatta äm Reseydiñ müddesine qwrılğandığın däleldeydi. Sebebi, odaqtas elderdiñ tauarları tek Resey territoriyası arqılı ğana ötedi eken. Mwnı «Moskovskiy komsomolec» basılımı jazıp otır.

Qazaqstan EAEO-dağı poziciyasın joğaltıp jatır, dep jazadı «radiotochka.kz» portalı. Sözimiz dälelsiz şıqpas üşin sandar söylesin. 2016 jıldıñ körsetkişterine süyensek, odaqtağı tauar aynalımı 20%-ğa, eksport  25%-ğa qwldırağan.

Al Resey men Belorussiyağa satılğan şiki mwnaydıñ kölemi bar bolğanı 44 million dollardı qwraptı. Bwl soma bıltır 506 million dollar bolğan.

Sonday-aq, 872 tonna sirek kezdesetin metall saudalay otırıp, ötken jılmen salıstırğanda  251 mln dollarğa az payda tauıptıq.

10 aylıq esep boyınşa altın eksportınan tapqanımız 14 millionnan az bolğan. Bıltırğı jılı bwdan 13 ese köp nemese 170 million dollarğa artıq payda tapqan edik. Jağday osılay.

Arıstan qartaysa, tışqan qwlağında oynar...

Kreml' men Aqordanıñ baspasöz qızmeti taratqan habarlamadağı mına bir joldıñ astarına üñilu qajet siyaqtı...«Liderı zatronut nekotorıe aspektı dal'neyşego prodvijeniya evraziyskoy integracii»... Bwl sonda euraziyalıq ıqpaldastıqtıñ bolaşağı bwlıñğır bolıp twr, sodıqtan onıñ damu joldarın qarastıru kerek degenge saya ma, älde basqa ma? Öytkeni joğarıdağı jaytterge qarap otırıp, odaqtıñ arı qarayğı ayaq alısına kümänmen qaramasqa şarañ joq.

Lukaşenko lepirip söylegen soñ, ayaq astınan Minskide şeru boldı. Mwnıñ artında kim twruı mümkin? Älde säykestik pe? Arağa uaqıt salmay Elbası Nwrswltan Nazarbaev Lukaşenkomen telefon arqılı söylesti. Resey men Belorussiya arasındağı kikiljiñge alañdauşılıq bildirdi. Bwl jerde territoriyalıq daudıñ da uşığıp ketpesine kepil joq. Äsirese, Resey özgeniñ jerine şüylikkende qaraday qağınıp şığa keledi. Oğan Gruziya men Ukraina dälel. Territoriya turasına kelgende reseylik şovinist sayasatkerler, aşığında - Putinniñ aytaqtağı «ofçarkeleri» Qazaqstanğa da qiyas qaraydı. Limonov, Jirinovskiy degender tınıştala bastağanda Dumanıñ deputatı Şperov şıqtı. "Qazaqstandağı orıs jerlerin qaytarıp alamız" dedi oli. Bwğan qatıstı Kreml': "Şperovtiñ sözi Reseydiñ poziciyasın bildirmeydi" degendi ayttı. Degenmen, keşirim swrağan joq. YA tınış jatqan eki eldiñ ortasına ot salğan Şperovke eskertu jasalmadı. Ol äli deputat.  Jasıratını joq, soñğı kezderi Resey jaqtan jerimizge qatıstı qotırala qoyırtpaq sözder köp aytıluda. Bwnıñ birin körsek, birine ünsizbiz. Mwnıñ sırtında asqınıp bara jatqan ekonomikalıq dau tağı bar. Şındığında, biz Qırğızstanğa basqası tügili basşısına nota bere alatınımızdı kördik. Al Reseyge, Kreml'ge kelgende «tis» batıra almaymız...

Oyınşı on bir jıldan soñ Almatığa kele jatır

Prezidentter ädettegidey Astanadağı aq sarayda emes, Almatıda kezdesedi? Nege? Birinşi – Almatı keşegi Keñes odağınıñ talqanın şığarğan tarihi jer. Putin mwnda jii kelmeydi. Ekinşiden - Almatı OA elderine şığatın qaqpa ispetti qala. Eki memleket basşısı eñ soñğı ret Almatıda 2006 jılı 17 mausımda kezdesipti. Ol kezdesu qazaqstandıq «Kazsat» twñğış baylanıs sputnigin wşıru qarsañında ötken bolatın. Arağa on bir jıl salıp Putin mine,  QR Prezidentimen Almatıda kezdespekşi. Sodan arı Orta Aziyanı aralamaq. Oyında ne bar eken-ä?..

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

0 pikir