Düysenbi, 20 Qañtar 2020
Ädebiet 3641 0 pikir 27 Qañtar, 2017 sağat 15:57

ÄZIYA MAĞIPER. QARAÑĞILIQ ŞIRQIN ALĞAN SÄULELER

Qara tünnen qazıp alsam mıñ ülgi,

Mwğjiza qıp jazar edim jırımdı.

Qarañğılıq şırqın alğan säuleler,

Şır-pır bolıp qoltığıma tığıldı.

 

Qoltığıma twrdı da az kem jabısıp,

Keñistikke kete berdi janı wşıp.

Däl sol sätte bezildedi telefon,

Älgi jigit alğan eken tağı işip.

 

Sağan ğaşıq ekenmin dep twr jılap,

Jılamaydı, tüksiedi tün biraq

Şarap sıyğa tartu etken küşimen,

Qara tündi qaq ayırmaq wrğılap.

 

Tün men jigit jaqındasıp qara reñ,

Qaqırattı qabırğamdı zarımen

Säulelerdiñ ruhı  ketti janı wşıp,

Jaralanğan izdep jürdim janıma em.

 

Säulelerge keletinder ergisi,

Bolmaydı deu künä şığar jerde isi.

Qarañğılıq batıldıqqa bastasa,

Jarıq dünie ar-wyattıñ belgisi,

Jılay ma eken, er kisi?

 

***

Tün meni äbden aynaldırıp qıljaqqa,

Wyqılı-oyau otırğızdı ırğaqqa

Wypa-twypa üstimde wyqı kiimmen,

Qıdıruğa şaqıradı bir jaqqa.

 

Barmay twrıp bir jaqqa,

Boyap qara tündi aqqa

Aq paraqqa salsam seniñ beyneñdi,

Twrar edi qımbatqa.

 

Täkapparlau taudı salsam beyneñe,

Tañnıñ appaq nwrın jaqsam jeydeñe

Tünge ertip jibergenşe tünergen,

Öziñe ertip äketpeysiñ, ey, nege?

 

Baru üşin mwnday batıl qadamğa,

Oñay tidi-ğoy deysiñ be mağan da

Uaqıtında uısıña tüspese,

Baqıtıñ da, qajet emes bağañ da.

 

***

Pendelerdi ketpeu üşin jek körip,

Özimdi-özim ötirikke köp telip

Şıdam deytin şığırıqqa baylandım,

Süyek sızdap bara jatır, et te ölip.

 

Pendelerge ketpeu üşin öşigip,

Küş şığardım küluge de ötirik

Berer jerge bezek qağıp jetem de,

Alar jerden qalıp jürem keşigip.

 

Pendelermen ketpeu üşin jaulasıp,

Madaq ayttım aruağın da aunatıp

Qaran qalğır qaşıp mınau qaladan,

Jayau jalpı ketkim keledi taudı asıp.

 

Pendelerden ketpeu üşin bölinip,

Aqıldı emes, aqşalı bop körinip

Jürem ünsiz, twradı asqaq keudemde,

Köktem än sap, bwlaq külip, böri wlıp.

 

Jerden tauıp jep jüregin soñ nesibe,

Deytin äkem: tarılasıñ nesine?

Kögaldı kep taptap twrsa körgensiz,

Tartınbastan tartıp jiber betine

 

Sol qolıma ara tüsip oñ qolım,

Äke ämirin atqarmağan sorlı edim

Közimnen nwr, sözimnen söl joğalıp,

Şöldedim,

Men de pendemin......

 

***

Kerek şığar keyuana tünge de ermek,

İrgeme kirip aladı ireleñdep

Tünmen bolğan soraqı kerisimdi,

Jazsam tatıp ketedi tilge kermek.

 

Tün mazamdı alğanda qıljalaqtap,

Nwrğa auadı añsarım twnğan appaq

Tabısımdı tün taptap tabanına,

Namısıma qol sozar twrğan asqaq.

 

«-Erkime qol sozdıñ ba endi eserim,

Jağaña jarmasayın men de seniñ

Bar men joğıñ para-par nölge seniñ»

Bermeuge namısımdı beldesemin.

 

Öli tün, öli jürek, öli sezim,

Nölge teñ dünieden ne kütemin?

Şırqım ketip şırıldap şıraq jağıp,

Özeuregen säulemen öbisemin.

 

Tün qarap terezemnen tükiringen,

Sızamın siıqsızdau pişinin men

Sızğanımnıñ qasında bireu twradı,

İşinde mısıq ölip, küşik ürgen.

 

Tamırım, tarmağım da, tağdırım da,

Ekenin endi bildim tañ nwrında

Keteyin säulelerdiñ jeteginde,

Jetetin öleñ jazıp bar ğwmırda.

 

***

 Eşteñeni körsetpeydi kök tütin,

Körinbeysiñ bwl qalada joqpısıñ.

Eşteñeni körsetpeydi kök tütin,

Qala zañı - qasında wstap essizin.

Sırtqa jwmsap jiberedi estisin.

 

Körinbeysiñ, bwl qalada barmısıñ?

Köşe kezip köp izdedi zar kisiñ.

Qala zañı-aqımağın ayna etip,

Közden, tilden tasa wstaydı arlısın.

 

Äy, bar bolsañ bir körinip qalar eñ,

Tarıdayın tar älem

San ğasırdı keudesine tañbalap,

Balağınan şınjırlaulı käri emen.

 

Qaperinde eşteñe joq käri emen,

Qapersizdeu körer közge jäne men

Tirlik üşin tırbanğan top işinde,

Sağan arnap oylap kelem jaña öleñ.

 

   Qalağa eles kele me bwltqa ilesip

Twla boyı twnşığıp jauınğa,

Qala twr qara tünniñ qarmağında

Äne seniñ elesiñ sendelip jür,

Baqıt deytin köşeniñ ar jağında.

 

Qalağa eles kele me bwltqa ilesip,

Jañbır suı timepti üstiñe tük

Käri emen twr qapersiz jol şetinde,

Bwyıra bwtaqtarına qws tünetip.

 

Käri emenniñ qalada ornı özgeşe,

Söleket bolmas qossam sözge endeşe.

Talay ğaşıq tabısıp sayasında,

Bir-birinen talaylar bezgen keşe.

 

Kulip twr ma, şıraqtar jılap twr ma?

Battı deuge bolmaydı biraq mwñğa

Köşelerdiñ jüzderi kölkildeydi,

Nwr astında.

 

Jausın jañbır, qalanıñ şañı ketsin,

Jañbır mätin tüsinbes mänin eşkim.

Eles qala, jol, şıraq, ğimarattar,

Qwşağında tabıstı bäri keştiñ.

 

Eles jwrday  qalanıñ hal-jayınan,

Jañbır wrdı gülderdiñ mañdayınan.

Bazarı joq köşeden wyqı qaşıp,

Erteñ aytudı oylaydı qanday wran?

 

Jañbırı köp ölkeniñ şöbi ölermen,

Uaqıttı kerige şeger me em?

Sığımdaymın, közimdi, sıbırlaymın,

Sığırayıp sırt jaqqa terezemnen .

 

Jalğızdardıñ wyqısız twrağınan,

Jauap izde şeşimsiz swrağıña.

Aq jauınnıñ äueni äsem bir än,

Esti jannıñ ketpeytin qwlağınan.

 

***

Mendeylerdiñ tabatın tirligi män,

Äuliege än deytin qwldıq wram.

Şırt wyqıdan oyatıp qala tünin,

Şırqaytındı şığardım mwñlı bir än.

 

Köşedegi sol ändi tıñdap jatıp,

Wyıqtaymın bilegime sırğam batıp.

Sezinemin qasıñda jürgendey-aq,

Bwrımımdı, ükimdi bwlğañdatıp.

 

Jäudireysiñ mağan bir, şıraqqa bir,

Şım-şıtırıq şırmalıp swraqqa kil.

Erkem deuge ebdeysiz erinderim,

Kemseñdeuge bolmaydı biraq qazir.

 

Sebebi, än jılağan,

Sıyla Täñir qwsı änşi tañdı mağan

Alğım keled sağattıñ saqalınan,

Jürisi mandımağan.

 

Tausılmaydı bwlay jüdep,

Änsiz qaytip älemge şıray kired?

Öziñ aytıp jüruşi eñ bayağıda,

Bwlbwl än sap, bayğwzdar jılaydı dep.

 

Endi ändi qoy, köşeyik äñgimege,

Sızat tüsti sırqatpın jan jüyeme.

Jılau kerek bolsa eger men jılayın,

Jılattıñ ändi nege?

 

Äziya Mağıper – aqın, jazuşı, Şıñjañ jazuşılar odağınıñ müşesi. Qazaq-qırğız ädebietine arnalğan «Düldül» sıylığınıñ iegeri.

Äziya Mağıperqızı 1964 jılı QHR Altay aymağı Buırşın audanınıñ Qaluton degen jerind düniege kelgen. 1992 jıldan bstap qolına qalam wstap, şığarmaşılıqpen şwğıldanğan.

«Jalğız qayıñ», «Qızdıñ janın ayala», «Qasiet izde ğalamnan», «Qızıl japıraq – qız ğwmır» qatarlı jır jinaqtarı men «Sayaterek» attı şağın äñgime, şalqımalar jinağınıñ avtorı. «När ağaştıñ sayası» attı jinaqqa «Köp boldı köktem kelgeli» qatarlı birneşe öleñi qıtay tiline audarılıp jarıq kördi.

Abai.kz

 

0 pikir