Beysenbi, 18 Şilde 2019
2718 1 pikir 16 Qañtar, 2017 sağat 02:21

TOQALĞA QARSISIÑ, DEMEK ALLANIÑ ÄMİRİNE QARSISIÑ...

Ataña nälet ata jau,

Ayğaylap maydan aşpasam.

Qanikeydey köriktiñdi,

Tinikeydey tektiñdi,

Ayamay tös astına baspasım,

Jer basıp tiri jürmen-di.

Älpeştegen hanşasın,

Tüye degen arşasın,

Ayalağan aruın,

At kötine mingizip,

Teginnen-tegin olja qılmasam,

Jer basıp tiri jürmendi.

Aqtamberdi jırau arğımağına minip, aq nayzasın sert wstap, üzeñgisine şirenip twrıp, kek pen namıs qısqanda kesip aytqanı bolar.

Ne degen ruh?! Ne degen örşildik?! Keşegi babalarımızdıñ ruhı äne sonday ör, namısı biik bolğandıqtan, osınau wlan-qayır keñ dalanı attan tüspey qorğap, amanatqa qaldırğan. «Küldir de küldir kisinetip, küreñdi miner me ekenbiz?» demekşi bes qaruıñdı saylap, beliñdi buıp, ata jauıñmen betpe-bet kelip, wlt namısı jolında wrandap bara jatqanıñ, internette ösek aytıp, küñderşe küñkildep jürgennen älde qayda artıq, älde qayda dañqtı edi au, şirkin...

Ertedegi köşpendi ömirdegi dwşpanın qorlaudıñ eñ keremet täsili, älpeştegen aruın ayamay tös astına alu bolğan. Sol üşin bir wlttıñ süyegine tañba basılıp, betimen jer basqan. Al qazirgi qalalasqan qoğamda, tili, dini basqa, qazaqpen üş qaynasa sorpası qosılmaytın, tipti qazaq müddesi üşin qauipti bolğan wlttardan qwdalar kelip, qwda tüsip jatuı «ädettegi jağdayday» körinip bara jatır. «Tekti, swlu, aqıldı» dep qazaq qızdarına qızığuşılar maylı etke üymelegen qwrıttay qaptap keledi. Äy deytin äje, qoy deytin qoja bolmağandıqtan key qara köz qızdarımız qolın bir siltep, jat jwrttıñ jarı atanıp şığa keledi. «Ayğaylay-ayğaylay qasqırdan wyat boldı» demekşi ayta-ayta auız taldı. Nege düngen men çeşenniñ qızdarı basın kesse de basqa wltqa timeydi?! Al qazaqtıñ qızdarı köñilşek pe, älde mahabbatqa adal ma?

Ne isteu kerek?

Su basınan twnadı demekşi "tärbie bası tal besikten bastaladı". «Äyeldi tärbielegeniñ älemdi tärbielegeniñ» deytin dana halqımız «Qız balanıñ jolı jiñişke» dep qızın qızğıştay qorğap, bireudiñ amanatı retinde qarap, qaşan qwttı orınına qondırğanşa közinen tasa qılmağan. Al siz qızıñızdı qalay tärbielep jatırsız? Qay qatarğa qosayın dep jatırsız? Qazaq estradasına «ese» qosamız dep esteri şığıp, älem-jälem kiinip, barın körsetip jürgen jwldızdarğa eliktep, erteñ jwldız bolsa dep armandap jürsiz be? Toylarmen mekteptegi merekelik keşterde aşıq-şaşıq kigizip, val's biletip, wyatın erte öltirip jatsız ba?

Qazaqı jäne islamdıq tärbieni qatar qwlağına qwyıp, süyegine siñirmeseñiz, qızıñız küni erteñ aq-qaranı ayırmaytın, ar-imanı kemşil, aqşanı adamgerşilikten joğarı qoyatın, nan üşin namısın satatındardan boluı äbden mümkin. Sondıqtan da qızıñız köziñizden tasa alısqa ketip, teris jolğa tüsip, basqa wltpen bas qwrap, barmağıñızdı şaynatıp ketpesin.

Är qazaq qızınıñ jüreginde ar-iman, wyat, wltına degen tereñ mahabbat sındı qorğanıs mehanizimi bolsa, onda eşkimde qazaq qızınıñ arın taptap, at kötine mingestire almaydı.

Qazaq qızdarınıñ basqa wlıttarmen üylenuiniñ endi bir sebebi, toqal alu turalı dwrıs közqarastıñ qalıptaspauı. Toqal alu eşqanday jañalıq emes, ata-babalarımızdan qalğan jol. Biraq ökinerligi bwl künde köñildes wstağannıñ küpisi kirlemey, toqal alğandar «talanuda». Qoğamda toqal alğandarğa bir türli kerenau közqaras qalıptasqan. Köbiniñ oylaytını tösektiñ qamı dep töte tüsinedi. Anığında köñildes wstap köşe kezip, nekesiz jetim balalardı köbeytkennen, nekelep toqal alu, Allanıñ da adamnıñ da aldında bet jarıq bolar berekeli is. Alayda, toqal aluğa aldımen ittey ırıldasıp, abısınday kündesip bäybişeniñ qarsı twrarı anıq. Alla tağala Qwran Kärimde erkekterge tört äyel aluğa deyin rwhsat berdi. Sonda siz bükil älemnıñ Rabbısı bolğan, sizben bizdi bir tamşı sudan jaratıp, öltirip qaytadan tiriltip alatın Allağa qarsı şıqpaqsız ba?! Qızğanış sebebinen Allanıñ haqarına wşıraudan qorıqpaysız ba?!

Ärine Alla tağala bwyırğan är bir iste bereket bar. Ertede babalarımız ekiden-üşten äyel alğandıqtan, qoğamda jezökşelik, jetim bala, jesir äyel bolmağan. Qanday qandı qırğında da qazaqtıñ jan sanı ösuin toqtatpağan. Al bügin şe? Bir erkekti bası bütin iemdengeniñizde, sizge müyiz şıqtı ma? Tört qwbılañız teñelip, eki dünieñiz oñşalıp ketti me?! Aynalayın ükimet tu dep jörgek aqığa deyin üyip-tögip, tegin daualap, tegin oqıtıp jatsa da, sizdiñ tapqan balañız birneşeu ğana ğoy?! Sizdiñ küyeuiñiz toqaldıqqa almağan qız, tili, dini basqa bireuge tise, odan tuğan bala erteñ sizdiñ balañızdıñ, tilimizdiñ, dinimizdiñ jauı bolmay ma?! Siz nege wlt, til, din twrğısınan oylanbaysız?! Qazaq dalası qazaqqa tolmay Täuelsizdigimiz bayandı bolmaytının nege oylamaysız?! Qızdarımız qazaqqa toqal boludan wyalatın jalğan namıstan, äyelderimiz qızıl köz qızğanıştan arılmasa, olar- qazaqtıñ jauı ekenin wmıtpasın.

Qızmet isteymiz dep mwrının şüyirip jürgen talayın körip jürmiz. Azanda bala-şağasına şäyin şala işkizip, jwmısına jügirip, keşte şarşap kelip tamağın jasap, wh dep wzınınan tüsip, mwrttay wşadı. Tapqan balası bir-ekeu, onan arığa şaması kelmey me, älde erine me? Älde swlulığın saqtağısı kele me, özderine ayan... Aqşa tauıp bayıp ketken däneñesi joq, kredit töleuden köz aşpay-aq keledi. Öytip özin qinap, ömirin ötkizgenşe, üyde otırıp bes bala tapsa, Alla Tağala üyine bereket berer edi. Qazaq äyelderi qazaq demografiyasına üles qosamın dese, köp balalı bolsın. Qazir özine sonşama mañızdı bolğan qızmetinen bir künderi şığıp ketse, qu tizesin qwşaqtap qalmasına kim kepil? Äyel adamnıñ jwmağı öz otbası ekenin wmıtpayıq. Esti erkekter üşin köp bala tauıp bergen äyelinen artıq eşkim joq. Al essizderge basqaşa... 

Toqal alu erkektiñ jasırın qabiletterin oyatadı. Jauapkerşilik sezimin arttıradı. Jalqaulıqtan eñbekqorlıqqa tärbieleydi. Biraq toqal alu kez-kelgen erkektiñ qolınan kelmeydi. «Kötere almaytın şoqpar, basqa da, bwtqa da tiedi» demekşi, eger siz birin alıp, birin şığaratın bolsañız, nemese äyelderiñizge ämiriñiz jürmeytin bolsa, «aş päleden, qaş päle»bolıp, bir äyeliñizdiñ bileginen mıqtap wstap, toqal alğandardı kündep kün keşe beriñiz...

«Qazaqtı saqtaymız desek, qaraköz qızdarımızğa ie bolayıq. Wlttıñ ösui men öşui siz ben bizdiñ erligimiz ben ezdigimizge baylanıstı ekenin esten şığarmayıq. Oydağı orıs, qırdağı qıtay ortasındağı şıldıñ üyirindey az ğana qazağım aman bolsın.

Är qazaq meniñ jalğızım!

Qaster Äkizawlı, fizika ğılımdarınıñ magistri

Abai.kz

1 pikir