Jwma, 7 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 95942. Jazılğandar — 68871. Qaytıs bolğandar — 1058
Sayasat 8263 0 pikir 20 Naurız, 2015 sağat 13:32

Qazaqstan qoğamı: SAYLAUĞA DEYİN jäne SÄUİRDEN KEYİN

Mezgilinen bwrın bolatın saylau saldarınan tuğan taqırıptar töñireginde oy bölisu maqsatımen belgili sayasattanuşı Erlan SAYIROV pen jurnalist Ermwrat BAPI ekeuara birqıdıru söz qozğağan-dı. Qızdı -qızdı äñgime barısında pikirsayıs jağdayına wlasqan sol dialogtıñ ıqşamdalğan mazmwnın oqırman nazarına wsınıp otırmız.

  

Ermwrat BAPI: Erlan mırza, sonımen Qazaqstan prezidenttigine ümitkerler wsınıldı, alda – olardı tirkeu ürdisi ötedi. Odan soñ – alğa: ügit nauqanı bastaladı. Degenmen, wsınılğan ümitkerlerdiñ tizimine qarap, qanday oy qortar ediñiz: bireuin – dana, basqasın – bala qılğan aqordalıq sayasat tehnologiyasın añdağan bolarsız?

 

Erlan SAYIROV: Jalpı, qanday saylau nauqanı bolmasın, onı «alğa jılju, adam sanası men erkiniñ damuınıñ körinisi» dep qabıldau kerek. «Demokratiya» attı institut – Batıs äleminiñ tuındısı. Sol demokratiyanıñ tüp-tamırı – saylau, yağni azamattardıñ saylau qwqı, tañdau erki. Bizde osınday sayasi nauqandar köbeygen sayın, qoğamnıñ, qoğam müşeleriniñ belsendiligi artadı, olar eseye tüsedi. Bwl ürdistiñ sayasi ğana emes, ağartuşılıq ıqpalı da öte joğarı.

 

Ermwrat BAPI:  Batıstıq twrğıdan alğanda, ärine, bwl oyıñız öte orındı. Biraq bizde soñğı şirek ğasırda «saylau qwqı», «tañdau erki» degen demokratiya atributtarı atausız qalğan joq pa?

 

Erlan SAYIROV: Bir mısal aytayın. Qazirgi uaqıtta ekonomikalıq, äleumettik damu qarqını jağınan Europanıñ biraz eliniñ aldına tüsip ketken Türkiya memleketi bügingi demokratiyalıq qalpın tabuı üşin, ğasırğa juıq, jüz jıldıq sınaqtan ötti. Olar täuelsizdigin ala sap, «jwmhwriyatqa jwmaq ornatamız» dep asıp-sasqan joq. Jıldar boyı auır da jauapkerşiligi zor reformalardı basınan ötkerdi. Saylaudıñ europalıq standarttarın halqınıñ ğwrpı men dästürine, mentalitetine kereğar etpey, eski men jañanı taytalasqa tüsirmey, birtindep engizdi. Nätijesi köz aldımızda: bügin ol eldi demokratiyalı, zayırlı emes dep eşkim de ayta almaydı.

Meniñ sözim bireulerge, tipti sizge de wnamauı mümkin, biraq bizge osınday qım-quıt, qayşılıqtı sınaqtardan abaylap ötu kerek. Mıñ saylau ötse de, el täuelsizdigin kökparğa saluğa bolmaydı. Osı jolda jwmsalğan uaqıt ta, erik-jiger de, tözim de azdıq etpeydi, uaqıtında jemisin beredi.

Al sizdiñ «dana men bala» teñeuiñizge keletin bolsaq, söziñizdiñ astarında şındıq jatır. Aldağı saylau şın mäninde balamasız ötedi dep oylaymın. Sebebi qanşa jerden damığan, aqparattıq qoğamda ömir sürip jatırmız desek te, bilikke talas jolında älemdik sayasi sahnalarda täjiribeden ötken birneşe tehnologiyalardı paydalansaq ta, jeme-jemge kelgende adam faktorı, twlğa faktorı alğa şığadı.

Öziñiz de kelisip otırsız, siz aytqan «balalardan» saylauşılar qanday twlğalıq sipat körip otır? Bizdiñ halqımız – qazaq halqı osıdan jiırma, tipti on jıl bwrınğı halıq emes. Estiyar, jetilgen, közi, kökiregi oyau wlt. Sondıqtan olar «balalarğa» emes, naqtı twlğağa senim bildiredi, dauıs beredi dep oylaymın. Ol twlğanı öziñiz jaqsı bilesiz – Nwrswltan Nazarbaev. Saylauşılar osı jağına nazar audaratını anıq.

 

Ermwrat BAPI:  Qalay desek te, merziminen bwrın ötip otırğan osı prezidenttik saylaudıñ memlekettik twrğıdağı sayasi astarın siz qalay bağamdap berer ediñiz? Tipti jekelegen täuelsiz sayasattanuşılardıñ özi bwl saylaudı älemdik arenada qalıptasqan geosayasi jağdaymen baylanıstırıp, dağdarıstıñ tranzittik kezeñinde Nazarbaevtıñ prezidenttik taqta qalğanın qalaytın sıñay tanıtuda...

 

Erlan SAYIROV: Bwl swraqqa jauap bermes bwrın, älemdegi geosayasi jağdayğa şamalı tarihi ekskurs jasayıq. Mısalı, Ekinşi düniejüzilik soğıstan keyin AQŞ Europa elderine, Japoniyağa, Oñtüstik Koreyağa qomaqtı ekonomikalıq kömek jasadı. «Marşall josparı» is jüzine astı. Sonıñ nätijesinde bwl elder soğıstan keyingi qalpına keltiru kezeñin oñtaylı ötkizip qana qoymay, tehnologiyalıq sekiriske qol jetkizdi. YAğni, AQŞ tek qarjımen ğana emes, öziniñ ozıq tehnologiyalarımen bölisti.

Öziñiz bilesiz, bwl kömektiñ negizgi sebebi Germaniya men Japoniyanıñ militaristik tabiğatın özgertu bolatın. Ol jospar öziniñ nätijelerin berdi. Atalğan elder sayasi twrğıda beybit, beytarap bağdar wstanıp qana qoymay, ozıq ekonomika jasay bildi. Eñ qızığı – aynaldırğan on-jiırma jıldıñ işinde memlekettegi ekonomika, äleumettik sala ğana emes, wlttıñ tabiğatı men bolmısı da özgerip şıqtı. Militaristik psihologiya kelmeske ketti. Bwl, şınında da, tarihi qwbılıs, fenomen.

Keñes Odağı ıdırağannan keyin, Batıs elderi däl osınday kömekti Reseyge de berui qajet bolatın. Olay bolmay şıqtı. Batıs elderi kömektespek tügili, özderiniñ ozıq tehnologiyaların Reseydiñ igeruine şekteu qoydı. Sonımen birge Reseyde Europanıñ türli qwrılımdarı men instituttarına integraciya jasalmadı. «Lissabonnan Vladivostokqa deyingi Europa» koncepciyası is jüzine aspay qaldı. Osınıñ kesirinen Reseyde şovinistik, neoimperiyalıq piğıldar örşi tüsti. Bwl – Reseydiñ Batısqa «Çemberlenge jauabı» tärizdi piğılı. Batıstıñ äli onjıldıqtarğa sozılatın «ättegen-ayı» osında jatır. Osılardıñ nätijesinde bügin älem geosayasi teketirestiñ kuägeri bolıp otır...

 

Ermwrat BAPI: Erlan mırza, sizdiñ bwl pikiriñizben kelisu qiın: birinşiden, Resey – Germaniya men Japoniya siyaqtı soğıstan şıqqan el emes. Ekinşiden, öziniñ şeksiz yadrolıq küş-quatın saqtap qaluğa jantalasa küş salğan orıs ökimetine degen senim selkeu boldı. Üşinşiden, qwlağan KSRO-nıñ ornında «TMD» degen qwrılım payda bolğan kezde, Batısta «öştesu imperiyası» atalğan elge bas salıp kömek jasau, oğan öziniñ jetik tehnologiyasın beru – kezekti qaterge bas tigumen birdey edi...

 

Erlan SAYIROV: Men, älbette, Reseydi jaqtaudan aulaqpın. Biraq tehnologiya arqılı halıqtıñ sanasın modernizaciyalay otırıp, militaristik ruhtı alıp tastau kerek bolatın. Ol jasalmadı. Bäri – osınıñ saldarı. Ekinşi düniejüzilik soğıstan keyingi qauipsizdik tetikteri joyıldı. Territoriyalıq kelisimder bwzıldı. Qazaqşa aytqanda, «tar jol, tayğaq keşu», «aumalı-tökpeli» zaman bastaldı.

Bwl ürdister bizdiñ eldi de aynalıp ötpeydi. Qazaqta «Eki tüye süykense, ortasında şıbın öledi» degen maqal bar ğoy. Mine, biz küni erteñ osınday bir qwbılıstıñ qwrbanı bolıp ketpeudi oylanuımız qajet.

Aqiqatın aytuğa tiispiz – tığırıqtan şığudıñ jolın elbası Nwrswltan Nazarbaev tauıp otır. Tauıp qana qoymay, öz eliniñ bolaşağı üşin grossmeysterlik deñgeyde jüris jasauda...

 

Ermwrat BAPI: Ol tağı qanday jüris?

 

Erlan SAYIROV: Ol – täuelsiz Qazaqstannıñ irgesin şayqaltatın, tınıştığına selkeu tüsiretin kez kelgen teketiresten, şielenisten biik twru. Däl bügingi postkeñestik keñistikte qalıptasqan jağdayda Nazarbaevtıñ tağı da jeñimpaz bolıp şıqqanın biz emes, şetel, alpauıt memleketterdiñ özi moyındap otır. Onda biz, öz qazağımız nege «körmes – tüyeni de körmestiñ» minezin tanıtuımız kerek?

Nazarbaevtıñ jeke twlğalıq, diplomatiyalıq qasietteriniñ, täjiribesiniñ arqasında Qazaqstan tek twraqtılıqtıñ aymağı emes, tüyini qiın tüyinşekti şeşe alatın, halıqaralıq şielenisterge parasattı ara ağayın bolatın elge aynalıp otır. Bwl – fakt. Al «fakt degeniñiz – bwltartpas aqiqat».

 

Ermwrat BAPI: Siz, bälkim, Resey men Ukraina arasındağı qaqtığıstı, Nazarbaev elin osınday kikiljiñge kiliktirmedi degen oydı meñzep otırğan bolarsız. Bwl oraydağı Nazarbaevtıñ «sabırlılıq sindromı» äzirge nätije berip twrğanın moyındau kerek. Degenmen, äzirge äliptiñ artın bağatın, kelissöz üsteliniñ «üstine şıqpağan» qaltarıstağı qitwrqılıq payda boluı äbden mümkin. Keşe ğana atom qaruımen mwzday jaraqtanğan Soltüstik flotın dabılmen kötergen Putinnen bärin kütuge boladı.

 

Erlan SAYIROV:  Bäri mümkin. Biraq äzirge bwl basqa äñgimeniñ taqırıbı bolar, Ereke? Qajet sanasañız, bölek formattağı äñgimede putindik geosayasattıñ post-keñestik elderge qatıstı jağdayın egjey-tegjeyli aytıp beruge boladı...

 

Ermwrat BAPI:  Joq, siz qarsı bolmasañız, biz bwl taqırıpqa aynalıp soğamız. Al äzirge oppoziciyalıq partiyalardıñ bwl saylauğa ümitker wsınbau jönindegi şeşimin qalay bağalaysız? Bwl sayasi därmensizdiktiñ saldarı ma, joq älde qalıptasqan saylau zañdılıqtarı negizinde sayısqa tüsudiñ ümitsizdigine moyınswnuşılıq pa?

 

Erlan SAYIROV:  Älbette, oppoziciya – eldiñ, qoğamnıñ damuı üşin qajet institut. Biraq eldiñ damuı üşin qajet instituttıñ irgetası mığım, wstanımı ornıqtı boluı tiis emes pe? Jıldar boyı wyqılı-oyau, meñ-zeñ küy keşip, saylau nauqanı kezinde ğana töbesin körsetetin «oppoziciyadan» elge ne qayır, aytıñızşı?

 

Ermwrat BAPI: Onı meñ-zeñ küy keştirgen kim ekenin öziñiz de jaqsı sezetin bolarsız... Eldegi oppoziciya öz erkimen osınday jağdayğa tap boldı dep, 20 jılğa juıq osı maydanda jürgen menimen talasa almaysız!

 

Erlan SAYIROV:  Qwday saqtasın! Biraq söz jarıstıruğa boladı. Mäselen, bizdegi oppoziciyanıñ tabiğatı – bolbır, bılqıldaq, ideyaları – jadağay, wstanımı – twraqsız. Mwnıñ bäri sol lager'de jürgen jigitterdiñ sayasi öresiniñ tömendigin, kökjiek keñistiginiñ tarlığın bildiredi. Bwl – birinşiden...

 

Ermwrat BAPI:  Bwl arada, kerisinşe, men sizben söz jarıstırar edim, biraq bügingi äñgimeniñ taqırıbınan auıp ketetin türimiz bar. Onı bölek swhbattıñ taqırıbına qaldırayıq...

 

Erlan SAYIROV:  Kelistik. Ekinşiden, özderin «oppoziciyamız» dep jürgen azamattardıñ tağı bir kemşiligi – olar özderin bir «jabıq» klubtıñ müşeleri retinde sanaytın tärizdi. Jabıq esikke kim kiredi? Sondıqtan olardı qoğamnıñ da, halıqtıñ da qoldauı ekitalay.

Üşinşiden, erik-jigerleri tügesilgen, ideyaları tausılğan. Sondıqtan – därmensiz. Därmensizdiktiñ de birneşe körinisteri boladı ğoy. Olarda tım qwrısa «Bizdiñ wlttıñ bolaşağına jwmıs istegimiz keledi. Oğan mümkindik bolmasa da, mınanday-mınanday wsınıstarımız bar» deytin deklaraciya da joq. Bwl osı azamattardıñ sayasi qızmetiniñ osımen tämam bolğandığın körsetedi, meniñşe...

 

Ermwrat BAPI:  Ereke, siz zerdeñizdi säl-päl «qayta jüktep» (perezagruzka) jasap köriñiz: sonau 1999 jılı «RNPK» partiyası Nazarbaevqa «Wlttıq mämile» (dialog) mäselesin wsınğan bolatın. Al ol ideya şala-şarpı ğana qabıldanıp, «PDS», «NKVD» degen qısqarğan atauları bar komissiyalar şaqırumen ğana şekteldi. Ökiniştisi sol – bilik bwl wsınıstıñ mañızın tüsine almadı. Siz aytqan «erik-jigeri tügesilgen, ideyası tausılğan» degen twjırımğa osınday qarsı pikir aytuğa boladı. Anığında, sol jıldarğı sayasi problemanıñ şeşilu tüyinin oppoziciya wsınğan talap twrğısınan qarasaq, bügingi biliktiñ beynesi basqaşa bolar ma edi?

Ekinşiden, 2005 jılğı saylauda «OSDP-Azat» partiyası bastağan oppoziciya deklaraciya jasamaq tügili, eldi qaytadan qalay qwruğa boladı degen ideyamen Qazaqstan Konstituciyasınıñ balama ülgisin wsınğan bolatın. Ol jay ğana wsınıs bolmadı: onı halıqaralıq qauımdastıqtıñ eldegi ökilderi qoldağan qwjat bolğan. 2013 jılğa deyin oppoziciya tarapınan şıqqan wsınıstardı tizbeleytin bolsaq, tağı bir bölek swhbatqa taqırıp tuadı. Ökiniştisi – bilik sonıñ birde-birin qabıl körmedi. Aqırı, mine, Nazarbaevtıñ prezidenttik qwziretin kelesi merzimge wzartıp beretin mäjbürlikke tap boldıq. Sebebi köpşilik qauımğa bwl saylaudıñ nätijesi künibwrın belgili – Nwrswltan Nazarbaevtıñ jeñiske jeteri sözsiz aqiqatqa aynaldı.

 

Erlan SAYIROV:  Ereke, siz esiñizge alıp otırğan jağdaylardıñ bäri, eger halıq qoldağan bolsa, bayağıda-aq is jüzine asıp keter edi. Nege olay bolmadı? Sebebi oppoziciya qoğammen jwmıs jasay almadı, yağni köpşilikti soñına ertuge qauharı jetpedi. Al köpşilik öz ömiri men äleumettik twrmısına qolaylı nätijeni kim jasay aladı – sonıñ soñınan eredi. Bwl – jazılmağan zañdılıq.

 

Ermwrat BAPI:  Degenmen, osı twrğıdan alğanda, men üşin qorıtındısı de-yure, tirkelui ğana qalğan osı saylaudan bwrın, saylaudan keyingi sayasi özgerister mañızdı. Nazarbaevtıñ aldağı bes jılı – soñğı prezidenttik merzim ekenin eskersek, ol bilikti reformalauğa bara ma? Joq älde ol üşin qoğamnıñ bügingi tolıq ştil'degi jağdayı jetkilikti, eşqanday sayasi özgeris jasamaydı dep oylaysız ba?

 

Erlan SAYIROV:  «Baytal tügil bas qayğı» zaman. Sondıqtan tayau uaqıtta bizdiñ elge mıqtı, mığım Prezident institutı qajet. Bwl – meniñ sarapşı retindegi oyım. Ärine, aldağı onjıldıqtarda zaman özgeredi, bwl ürdister de özgeredi.

Elbası osı kezeñde memlekettik instituttardı damıtu – demokratiyanı twğırlaudan mañızdı dep bildi dep senemin. Bwl koncepciyanıñ ömirşeñdigin ömirdiñ özi körsetip berdi. Demokratiyağa «merziminen» bwrın jetemiz degen köptegen elderdi körip otırmız – mısaldı alıstan izdeudiñ qajeti joq. Nätijesi de belgili: bir ğana Ukraina nege twradı? Bwl jerde ukrain halqına topıraq şaşu emes, meniñ köp ukrain dostarım, joldas-joram bar. Öte jaqsı, meyirimdi, qonaqjay halıq. Biraq, ökinişke qaray, äzirge «attıñ aldına doñğalaq baylau» sayasatınıñ jarqın mısalı da Ukraina bolıp twr.

Swrağıñızdıñ ekinşi böligine kelsek, işinara bolsa da, özgerister jasaladı dep topşılaymın. Osı rette aldımen memlekettik instituttardı reformalauğa, damıtuğa basa nazar audarıluı qajet. Aymaqtardıñ damuı da nazardan tıs qalmauı tiis. Bizdegi negizgi problema jergiliki özin-özi basqaru tetikteriniñ qalıptaspauında jatır. Sondıqtan uaqıt ötkizbey, auıldıq, audandıq deñgeyde tiimdi saylau mehanizmderin jasaudı bastau kerek şığar.

Zañ şığaruşı organdarğa keletin bolsaq, bizde bwl instituttıñ prem'er-ministrdi tağayındauğa kelisim beru nemese bermeu, ministrlerdi bekitu, parlamenttik tıñdau ötkizu, parlamenttik tekseru jürgizu tetikteri zañ jüzinde qarastırılğan. Al osı ökilettikti parlamentariylar qalay paydalanadı – ol basqa mäsele.

2016 jılı parlament saylauı ötetini belgili. Sol saylaudan keyin Prezident institutınıñ mığım twğırın saqtay otırıp, parlamentke qosımşa ökilettikter berilui mümkin, yağni «jeñil transformaciya» boluı ıqtimal. Bwl boljam bolğanımen, memlekettiñ odan äri twraqtı damuı üşin osınday qadamdar jasaladı dep oylaymın. Bwl – meniñ jeke boljamım.

 

Ermwrat BAPI: «Nwr Otan» partiyasınıñ soñğı qwrıltayında prezidenttiñ programmalıq negizdegi sözine den qoyar bolsaq, ol bes türli institucionaldıq reforma jasau qajettigin wsındı. Biraq olardıñ birde-bireui mümkin bolarlıq sayasi reformanıñ belgisin sezdirmeydi. Al eger osı saylaudan keyingi jağday däl bügingidey qala berer bolsa, prezidenttiñ  sauısqannan saq sayasatı özinen keyingi tranzittik kezeñge şeşui kürdeli tüydek-tüydek problemalar qaldıruı mümkin. Mäselen, bügingi toyınıp alğan oligarhtar men bilikten dämeli baylardıñ tartısı qoğamda azamattıq teñselis tudıruı äbden mümkin. Sizdiñ bwl twjırımğa qanday alıp-qosarıñız bar?

 

Erlan SAYIROV:  Meniñ bir bayqağanım, qazaq qoğamında fobiyalar köp. Ol otarlıq, odan keyin totalitarlıq jüyeden mwra bolıp qalğan minez-qwlıqqa da baylanıstı şığar. Jaqın bolaşaqtıñ twrğısınan qarağanda, sizdiñ tezisiñizdi de sonday köp fobiyanıñ biri der edim. Ärine, ol payımıñızdıñ da ömir süruge qaqısı bar jäne osı mäselege bas auırtatın adamdardıñ köp ekeninde de şübä joq. Biraq öz basım mwnday üzildi-kesildi payımdardı fobiya küyinde qala berse eken dep tileymin.

 

Ermwrat BAPI:  Ärine, onı men de tileymin. Biraq avtoritarlıq rejimnen keyingi posttranzittik elderdiñ aumalı-tökpeli sayasi täjiribesi biz üşin «fobiyalardı» bir bwrışqa jinap qoydırmauı tiis dep sanaymın...

 

Erlan SAYIROV: Meniñşe, bizdi estiyar qoğam retinde mülde basqa problemalar mazalauı qajet. Ol qanday jayttar? Mısal üşin, türli aqparat közderine sensek, Siriyada mıñnan astam «qaraközderimiz» soğısıp jür eken. Olar jay ğana soğısıp jürgen joq, özderimen qosa otbasın, şiettey bala-şağasın alıp ketkenderi bar. Teris jolğa tüskenderdi bas-közge töpelep, jazğırudı qoya twrıp, medal'diñ ekinşi jağına üñileyikşi. Bwl neni körsetedi? Bwl elimizdegi ideologiyalıq, dini, äleumettik sayasattağı olqılıqtardıñ barın körsetedi. Biz üşin teris, özderi üşin aq jolğa tüskenderdi adastırğan kökten tüsken bireu emes qoy – qoğam, orta, bizder.

 

Ermwrat BAPI:  Mine, bwnıñız aqiqatqa janasadı. Tek bir ayırmaşılığı – sol siz aytqan «qoğam, orta, bizder» bügingi biliktiñ ıqpalınan tısqarı damıp jatqan sub'ektiler emes. YAğni, biliktiñ döreki taptauımen erik-jigeri janşılğan orta erik-jigeri lıqsıp şığatın arna izdeydi. Sonda küş-quatı boyına sıymay jürgen siz aytqan «qaraközderimizdiñ» dini ortadan erkindik izdeuden basqa amalı qalmaydı.

 

Erlan SAYIROV: Ereke, bwl da pikirsayısqa para-par taqırıp. Meniñ aytıp otırğanım – bir ğana mäsele. Ekinşi mäselege qarañız: qazirgi kezde balalar üylerinde 40 mıñğa juıq jetim bala tärbielenip jatır eken. Köpşiligi tağı da «qaraközder». Bwl da sol – balalardıñ «bolmağan» äke-şeşesiniñ äleumettik problemasınıñ, äleumettik tärbie men äleumettik sipatımızdıñ saldarı. Bir sözben aytqanda, däl qazir äleumettik ädilettilik mäselesi şırıldap qoñırau qağıp twr. Qazaqstanda osı mäseleni oñtaylı şeşuge barlıq jağday bar. Memleket basşısınıñ aytıp jürgeni de sol.

Sonımen birge qoğam bilikti sınap-minep otıra bermey, osı mäselege özi de kirisui qajet. Meniñ oyımşa, közsiz, şeksiz populizmmen aynalısudıñ ornına osınday äleumettik-gumanitarlıq mäselelerge nazar audarıp, eldiñ işki sayasatın da «kün tärtibine» qoyatın uaqıt jetti.

 

Ermwrat BAPI: Bwl oyıñızğa 100 payız qosılamın. Eger bilik osı mäseleni is jüzinde şeşuge ıqılas tanıtsa, öz qolımnan keler kömegimdi beruge dayarmın...

 

Erlan SAYIROV: Al endi oligarhtar turalı oyıñızben tolıqtay kelisemin. Olar özderiniñ qomaqtı qarajatın osı elde twrıp tauıp jatır, sol eldiñ adami, tabiği, öndiristik resurstarın paydalanıp otır. Siz aytqan bay-oligarhtar eldiñ, tipti özderiniñ bolaşağın oylaytın bolsa, sayasattı ısırıp qoya twrıp, osı igi şarualarğa atsalısuı qajet. Tarihqa üñiletin bolsaq, köptegen keri procesterdiñ basım köpşiligi äleumettik ädilettiñ «tapşılığınan» bolğan. Osını wmıtpağan abzal.

 

Ermwrat BAPI: Bizdiñ redakciyağa kelgen bir hattıñ iesi (atı-jönin atamayın) bılay dep jazğan eken: «Resey men Ukraina arasındağı soğıs nätijesinde payda bolğan geosayasi jağdayda Qazaqstan halqı Nazarbaevtıñ mañına toptasıp, mümkin bolar qaterdiñ aldın aluı kerek...» depti. Bir qarağanda, jap-jaqsı wsınıs siyaqtı. Biraq osı «prezidenttiñ töñiregine toptasu» mäselesine qoğam ökilderi tömennen emes, biliktiñ özi joğarıdan bastamaşılıq tanıtsa, qwba-qwp bolmas pa edi?

 

Erlan SAYIROV: Bwl teketirestiñ tabiğatı öte tereñde jatır. Bwl şielenisterdi op-oñay şeşu recepteri tipti joqtıñ qası dese boladı. Sondıqtan älem «turbulenttik» keñistikke endi deuge barlıq negiz bar. Däl osı kezde memleketterdiñ de, sayasi, äleumettik toptardıñ da, jeke adamdardıñ da piğılı özgeredi. Mwnday almağayıp şaqtarda işte jatqan bükil «zapıran» şığuı ıqtimal. Bäri-bärin wnatpaytın, jek köretin psihologiyalıq aujay payda boladı. Qoğamda öziniñ qauipsizdigine, twraqtılıqqa degen wmtılıs, qwlşınıs oyanadı. Bizde, bizde ğana emes, jalpı älemde osınday process jürip jatır. Al memleket retinde aman-esen bolu üşin, halıqtıñ, wlttıñ bolaşağı üşin, däl bügingi küni qırıqpışaq qırqıstan göri, tatulıq pen twraqtılıq mıñ ese artıq. Qaytalap aytayın, däl bügingi küni.

Bizdiñ qoğam öz aldına «Turbulenttilikten qalay şığamız?» degen swraqqa jauap izdeude. Sondayda köp jauaptıñ basında, sananıñ tükpirinde bäribir paternalistik, memleketten pana izdeu psihologiyası twradı. Tüsinesiz be? Bwl men aşqan jañalıq emes, negizi bar teoriyalardı, sonıñ işinde Maslou teoriyasınıñ praktikalıq däleli. Mine, osı jerde joğarıda öziñiz aytqan «dana men balanıñ» tañdauı aldımızdan şığadı. Halıqtıñ köñil tükpirinde özine tanıs, jaqın, senimdi twlğağa degen tañdau oyanadı. Nege balamasız saylau bolatının, nege elbası Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaevtıñ sözsiz jeñimpaz bolıp şığatının osımen-aq tüsindiruge boladı.

Ermwrat BAPI: Erlan bauırım, bwl twjırımıñız da talqığa salatın taqırıp eken. Äne-mine jetip keletin säuirdegi saylauğa deyin tağı bir «toqaylasıp» köreyik. Kelistik pe?

 

Erlan SAYIROV:  Älbette! Qanday künder bolmasın, aman bolayıq, ağa!

 

Ermwrat BAPI: Qwp! Men siyaqtı «qızılközben» swhbattasuğa dätiñiz barğanı üşin alğısımdı bildiremin!

 

Abai.kz

 

Derekköz: «Obşestvennaya poziciya» gazeti.

(proekt «DAT» №11 (282) ot 19 marta 2015 g.

0 pikir