Senbi, 21 Qırküyek 2019
Asqanğa - tosqan 8000 14 pikir 13 Säuir, 2017 sağat 15:00

Bwl marjanıñ deputatıq mandatın qaytarıp alu kerek!

QR Prezidenti Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı maqalası keşeli beri qoğamdıq pikir talqısına tüsip jatır. Kütkenimizdey-aq, böten eldiñ işki isine aralasıp, aqıl aytıp, qoqan-loqqı jasamasa, otıra almaytın Resey baspasözi de Nazarbaevtıñ maqalasına qatıstı sın aytuğa bilek sıbana kirisip ketti. Meyli ğoy, biraq, Kreml'diñ propagandasın aşıq jürgizuge wmtılatın Reseydiñ qazirgi baspasözi zamannıñ ozıp, eskiniñ tozıp qalğanın tüsine bermeytin näköstigimen, «juınbağan» juan qalpımen qayda baramaq dep, biz de iştey külip otırmız. Küle otırıp, iis qoñısı aua jayılğan, kir-qojalaq las elden endi irgemizdi aulaqqa salmasqa  amal kem («Proşay, Rossiya, nemıt'aya», Lermontov) degendi de oylay tüsemiz. Äytse de, olardıñ küñkil-süñkiline de nazar audarıp qoyğan jön şığar...

Sonımen, orıs baspasözi ne dep jatır? «Qazaqstan orıs äleminen qol üzgeli jatır», «Qazaqstan latın qarpine köşip, orıs tilin ığıstırğalı jatır», - deydi. «Qazaqstan latın grafikasın qoldansa, sauatsız elge aynaladı, kärisi men jası birin-biri tüsine almaytın tünek jwrtqa aynaladı», «Qazaqstan qoğamında jik payda boladı», - deydi. Deydi de Özbekstandı mısal qıladı. «Özbekstan, - dep jazadı, mısalı, «Mäskeu komsomoldarınıñ» gazeti, - 1990 jıldarı Qazaqstannan äldeqayda oqımıstı el edi. Latınğa köşti de qwrıdı. Şetinen sauatsız, dümşe. Tipti, jarnama taqtayşalarındağı sözderdiñ özin şimanday qatemen jazadı». Sarapşılar retinde, bayağı qujaq Zbignev Bzejinskiy (onıñ krillicağa janı ne üşin küyedi deseñizşi) men tağı bir säusälim Andrey Grozin, Aleksey Pil'ko degender özeurep: «Äripti tañdau lingvistikalıq emes, sayasi äreketke sayadı», - desedi.

Iä, bwnıñ bäri tanıs äuen, tanıs piğıl. Qaytkende qazaq qoğamınıñ iştey tüleuine jol bermeu, qazaq biligin qosüreylendirip ırıqta wstau,  ıqpal etu – söytip keri tarıtıp otıru. Ädette Resey baspasözi osılay odırañdap bastağanda bizdiñ biliktiñ biti balağına tögilip, bürge talağanday bürisip qalatını bar. Osı jolı qayter eken, köremiz... Qaşanğıdağıday: «Qoy, qwrısın, bwlay bolmaydı eken, biz qattı ketip qalıppız, latındı keyinge qaldıra twralıq, älemdegi 100 üzdik oqulıqtı orıstilinde de şığarayıq, t.b.» - dep arttı qısa qoya ma, älde: «Ey, jeter endi! Bwl bizdiñ işki şaruamız, bekerge tantımay, aulaq jüriñder!», - dey me? Bizdiñşe bwl swraqtarğa Prezident Nazarbaevtıñ mına sözin jauap dep tanuğa boladı:

«Ärbir jwrt tarihtan özinşe tağılım aladı, bwl – ärkimniñ öz erkindegi şarua. Bireuge öziñniñ közqarasıñdı eriksiz tañuğa eşqaşan bolmaydı. Bizge tarih turalı özderiniñ sub'ektivti payımdarın tıqpalauğa da eşkimniñ qaqısı joq» (Nazarbaev, «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru»).

Jä, Reseydegi orıs baspasözi qanına siñgen jaulığın, qasköyligin, iştarlığın körsete bersin. Al, sonda, el seltitip «serek» qılğan, qolına deputattıq mandat wstatqan, Mäjilis sarayında mäz-mäyram bolıp, mäymiip jürgen Smirnovaniki ne söz?  Oğan bitken ne jelik? Keşe Mäjilis deputatı eş qımsınbastan otırıp, Qazaqstannıñ birtindep latınğa köşuge baylanıstı talabına baylanıstı bılay dedi:

“Takim obrazom Kazahstan dal'şe uhodit ot russkogo mira. Potomu çto kirillica uhodit i etot alfavit budet poteryan dlya sleduyuşee pokolenie. Mne eto peçal'no”. Qazaqşalasaq: «Mına betimen Qazaqstan orıs äleminen jıraqtaydı. Sebebi kirillica ketedi, sodan keyin kelesi wrpaq üşin bwl alfavit mülde joğaladı. Men üşin bwl ökinişti jayt».

1960 jılı körşi qırğız elinde düniege kelgen bwl beybaqtıñ adam bolıp qalıptasuına, joğarı bilim aluına, qızmetke twruına, qızmette maraptqa ie boluına, ösuine, örkendeuine, aqırında, mine, «Mäjilis deputatı» deytin mandatqa ie boluına jağday jasap baqqan qazaq qoğamı eken. Biraq, Irinanıñ onıñ bärine tükirgeni bar. Oğan tek Kreml'diñ qojayını aytqan «Ruskiy mir» bolsa, boldı. «Orıs älemi» - Putinniñ wranı. Putin küyregen imperiyanı qalpına keltiru maqsatında «Orıs älemi» degendi jalaulatıp:  “Russkiy mir mojet i doljen ob'edinit' vseh, komu dorogo russkoe slovo i russkaya kul'tura, gde bı oni ni jili, v Rossii ili za ee predelami. Poçaşe upotreblyayte eto slovosoçetanie — «russkiy mir», - degendi aytadı. QR Prezidentiniñ bastamasına qatıstı pikir bildirmek bolğan Smirnovanıñ «Orıs älemin» ortağa qıstıruında osınday gäp bar. Qazaqstan Respublikasınıñ zañ şığaruşı organında otırıp, «Orıs älemin» oylaytın marjanıñ, şaması, deputattıq mandatın keri qaytarıp alu kerek şığar. Abzalı – sol. "Smirnova kimge senip sekiredi?" - deydi qazaqı orta. Ärine, «Orıs älemi» dep oybaylap jürgen Putinge senip sekiredi. Endeşe, bwl marjanıñ orını – Dumada bolsa kerek. Sonda barsın da «Ruskiy mirde» ömir süre bersin.

Däuren Quat

Abai.kz

 

 

14 pikir