Senbi, 19 Qazan 2019
Aqiqatqa qiyanat 4002 36 pikir 2 Mamır, 2017 sağat 16:20

19-dıñ hatı: tirilmeytin «skeletterdi» jıltıñdata bermeyik!

Soñğı künderi birqatar aqparat qwraldarı "Latın älipbiine köşuge qarsımız" degen osıdan 3-4 jıl bwrınğı aşıq hattı jariyalağan bolatın. Tipti, keybir azamattar Abai.kz aqparattıq portalınıñ arhivinde twrğan sol hattıñ siltemesin äleumettik jelilerde taratıp, eldiñ köñil-küyin osı mäselege bwruğa tırısıp bağuda. Bwl öz kezeginde "Abai.kz portalınıñ közqarası latın älipbiine qarsı" degen tüsinikti de tuğızıp otırğanğa wqsaydı. Biz qay taraptıñ da pikirin jariyalaytınımızdı, al şındığına kelgende latın älibiine köşudi portal bolıp aşılğalı beri qoldap kele jatqanımızdı eskertemiz.

Osı orayda Abai.kz " aqparattıq portalı 2013 jılğı atalmış hatqa qol qoydı degen azamattardıñ bir-ekeuinen pikir alıp, oqırman nazarına wsınıp otır.

Amanhan Älim, «Aqiqat» jurnalınıñ bas redaktorı:

«Latın ärpine qarsımız» degen hatqa qol qoyğan emespin

– Latın ärpine köşudi eñ alğaşqılardıñ biri bolıp qoldağan adamnıñ biri – menmin. Bwl älipbige bwdan da erterek köşip aluımız kerek edi. Säl keş qaldıq. Biraq, äli de keş emes dep oylaymın. Bala kezde äjem osı äripti qoldanatın. Äjemniñ jazğandarın eş qinalmay oqi beretinmin.

Meniñşe älipbidi özgertudiñ ekonomikalıq qiındığına qaramau kerek. Öytkeni, bwl älipbi ğılımnıñ, tehnologiyanıñ, medicinanıñ tili. Keñestik kezeñde älipbidi 2-3 ret auıstırıp, elimizde türli sayasat jürgizildi. Al, armiyandar men gruzinder özderiniñ töl tınıs tañbaların auıstırmay, stilistikasın saqtap qaldı. Qazir keybir qazaqtar orıs tilinde akcentsiz söyleytinimizdi aytıp maqtanıp jatadı. Bwl – bilimdiliktiñ körsetkişi emes. Kerisinşe, bizdiñ töl söyleu stilimiz birşama özgeriske tüsti. Endi latınğa köşsek, sol olqılıqtıñ ornın toltırar edik.

Ärine, qiındıqsız ülken şarualar bitpeydi.  Kezinde astananı soltüstikke köşirerde talay adam qarsı boldı. Solardıñ bäri Astananıñ törinen üy aldı. Köşu kerek, soltüstikti qazaqılandıru kerek degenderdiñ köbi eskerusiz qaldı. Sondıqtan, qarsılar uaqıt öte kele bwl sayasattıñ dwrıstığına köz jetkizetin boladı.

Al, endi siz aytıp otırğan 2013 jılğı «Latın ärpine qarsımız» degen hatqa qol qoyğan emespin. «Amanhan qarsı bolmas» dep sırtımızdan qol qoya salğan şığar.

Marat Toqaşbaev, "Prezident jäne Halıq" gazetiniñ bas redaktorı: 

Prezidenttiñ latın älibiine qatıstı bastamasına tosqauıl qoyılmauı kerek

Soñğı künderi aqparat qwraldarı şkaftan bwdan tört jıl bwrınğı süyegi saudırağan «skletti» şığarıp alıptı. 2013 jılı jariyalanğan «Latın älipbiine köşuge qarsımız!» degen Aşıq hat qayta basılğan. Qol qoyğan adamdar sanı – 19. Bäri keşe özimiz qwrmetteytin ağalarımız ben zamandastarımız. Äleumettik jeli arqılı dereu jariyalap Aşıq hat wyımdastırılsa, oğan qazir jüz mıñdağan adam qol qoyarı anıq.

Osı jariyalanım eki wday küyde qaldırdı. Alğaşqısı tikeley Latın älipbiine köşu turalı. 1940 jılı qazaq halqımen sanaspastan Mäskeudiñ wyğarımımen Qazaqstan bir sätte Kiril (kirillica) älfäbitine köşirilgeni ras. Ol kezde respublikanıñ basşısı Nikolay Aleksandroviç Skvorcov degen orıs bolatın. Äri Mäskeudiñ qaulısında «Orıs sözderiniñ tübiri özgertilmey jazılsın» degen qağidasımen wlttıq til zañdılıqtarı tas-talqan etilgen. Bwl Qızıl imperiyanıñ otarşıldıq sayasatınıñ sanamızğa tañba basuğa tırısqan äreketi edi. Odan beri de 77 jıl ötipti. Täuelsizdik alğanımızğa 26 jıl!

Keşe bizdi zorlap kirgizgen «qoradan» endi şığuımız kerek pe, joq pa, ağayın? Ärine, kerek! Qazaqstanda otarsızdandıru sayasatı jürgizilui kerek pe osı? Ärine, kerek! Otarsızdandıru degenimiz ülken keşendi şaralar. Otarsızdandırudıñ bası – orıstıq kiril älippesinen qwtılu. Ol bizge ne beredi?

Ol basqasın qoyğanda orısqwldıq sayasattan arıluımızğa, orıstıq psihologiyadan ajırauımızğa, orıstanıp ketken qandastarımızdıñ tayrañdauına tosqauıl qoyuğa, täuelsizdigimizdi nığaytuğa, memlekettik tildiñ märtebesin köteruge, qazaqtıq dıbıs, ärip zañdılıqtarınıñ ündestik zañımen säykestenip qalpına keltiriluine mümkindik beredi.

Latın älipbii resmi engizilgen soñ Parlament zañdardı orıs tiline jaltaqtamay latın älipbii negizinde memlekettik tilde äzirlep, qabıldaytın boladı! Memlekettik til latın älipbii negizinde ömirdiñ barlıq salasında basımdıqqa ie bola bastaydı.

Osınday jağdayda qazaq baspasöziniñ 19-dıñ hatın qayta basuı tüsiniksiz. Latın älipbiine köşu – otarsızdanu talabı! Zaman özgergen sayın adamnıñ közqarastarı men wstanımdarı da özgerip jatadı. Sol 19-dıñ bäri bügin Qazaqstannıñ otarsızdanuına qarsı dep oylamaymın. Qazaq halqı otarşıldıqtıñ sarqınşaqtarın joyu üşin 19-dıñ Keñsayğa qonıs audaruın kütip otırmaydı. Äri mwnı büginde tek bilik qana emes, keybireulerin eseptemegende olardıñ özderi de tüsinetin boldı dep oylaymın!

Qazir Prezidentke qazaq halqınıñ aldındağı imidji öte-möte qımbat. Ruhani jañğırumen jalğastırıp bastama kötergen özi. Latın älipbiine köşu-köşpeu mäselesin tikeley özi şeşedi. Eger bwl ürdiske tağı tosqauıl qoyılar bolsa, onda senimnen de, abıroydan da mülde ajıraydı. Elbasığa mwnıñ qajeti joq.

Sondıqtan endi tirilmeytin «skeletterdi» jıltıñdata bermeyik!

Abai.kz

36 pikir