Düysenbi, 20 Qañtar 2020
Alasapıran 5078 19 pikir 23 Mamır, 2017 sağat 11:45

Ağılşın tili qazaqtı tağı da qwl etedi...

Qazaqtıñ bügingi küyine küyinbeske şara joq. Orıstıñ tiliniñ qılbwrauınan endi-endi bosay bastap edik, tağı bir "Qwday" taptıq. Qazir qazaqtıñ bäri ağılşın tiliniñ qwldıq qamıtın moyınğa iluge jantalasıp jatır. Bwl älemdik tehnologiyağa, älemdik örkenietke wmtılu emes, qwldıñ qwl qalpında qaluğa degen ıntızarlığına qattı wqsaydı.

Biz nege qazaqtıñ tiliniñ qazaqtıñ qajettiligin qanağattandıratınına sengimiz kelmeydi? Bwl tildiñ qwdiretin özimiz moyındamasaq, özgeler qaytsin? Bükil qazaq ana tilin üyrenip, özge tilde söyleuden sanalı türde bas tartsa, elimizdegi özge diaspora amalsız bizge bas ier edi.

Til bilu - bilimdilik emes. Bwl - öktemdi moyındau, özgeniñ aldında bas iiyu, öziñniñ tiliñdi qwrban etip, özgeniñ tilin törge ozdıru.

Mısalı üşin aytayıq... Auılda qoy bağıp jürgen şopanğa ağılşın tili qajet pe? Qalada taksi bolıp jürgen qara domalaqtarımızdıñ basın qatırğannan ne wtamız? Şındığın aytu kerek, ğılım jolına mıñnan bir adam tüsedi. Biz qazir mıñ adamnıñ qwqığın bir adamnıñ tabanına salıp berip otırmız. Bügingindey qalıppen ağılşınğa qwmartar bolsaq, endi 20-30 jılda jastarımız tağı da qazaq tiline mwrnın şüyirip, "ekskyuzmiletip" ketpesine kim kepil.

Ağılşın tilin bilu - bükil jastı Amerikağa ketuine ıqpal etetin faktor. Erteñ Amerikanıñ qara jwmısına qaradomalaqtarımız ağılıp, elimiz jetim qaladı. Bwl - ğılımğa, tehnologiyağa qol jetkizu emes, eldi iesiz qaldıru.

Şındığın aytqanda ıntalı jas kez-kelgen tildi 2-3 jılda tolıq meñgere aladı. Ğılım jolın quğan adam öz betimen üyrener tildi biz bükil halıqtıq nauqanğa aynaldırıp, aljasıp baramız. Bükil halıq ağılşın tilin bildi degen söz qayta qazaqtıqqa oraluğa jol qalmaydı. Osını nege tüsinbeymiz?

Jalpı, bizdiñ bügingi bilik qwldıq sanadan ajırağan joq. Mäselen, kez-kelgen eldiñ diplomattarı elge kelse, audarmaşınıñ qızmetine jügingen jön. Bwl bizdiñ töl tilimiz, töl mädenietimiz bar ekenin moyındatadı. Qazir mısalğa irgedegi Resey şeneunikterimen de audarmaşımen söylesetin kez keldi. Olardıñ tilin bile twra, audarmaşı jaldap otırsaq, bizdiñ orıstıñ tiline, mädenietine täueldi emes ekenimiz ayşıqtalıp twrar edi.

Qwl qaşanda - qwl. 6 jasar kök köz balağa 60-tağı aqsaqaldıñ orısşa söyleui bwl qwldıqtıñ şekten şığuı. 6 jasar balanıñ aldında bas iip, öz tiliñdi qwrbandıqqa şalu qwldıñ ğana qolınan keledi.

Älem bizdi älemniñ tilimen söylegende emes, öz tilimizben söyley bastağanda ğana tanidı. Ağılşınnıñ, orıstıñ köşirmesinen göri, nağız qazaq bolu - özgelerge qızıqtıraq.

Bügingi "üştildilik sayasat jemisin berdi delik.

1. Endi 20-30 jıldan keyin elimizde qazaq tilin qajet etetin adam qalmaydı.

2. Qazaqstan käri şal-kempirlerdiñ eline aynaladı.

3. Wlttıq mädeniet, wlttıq ädebiet birjola toqırauğa wşıraydı.

4. Twrpatı - qazaq, bolmısı - basqa wlt payda boladı.

5. Qazaqtıqtan ayrıldıq degen söz şığıstan Qıtay qaptaydı, soltüstikti Resey jaylaydı.

6. Orıstıñ tilin - bir, ağılşınnıñ tilin - eki... üyrenuge arlanbağan wlt hanzu tiline de qwşaq jaya wmtılatın boladı.

Mwnıñ biri de bizge kerek emes. Orıs ta, ağılşın da, qıtay da bizdiñ baylığımızğa köz qadap otırğan elder. Al, bizdiñ maqsatımız - qazaq bolu. Qazaqtıñ Mäñgilik memleketin qwru.

Mäñgilik memleket öz tilinde söylegende, öz dinin, öz tinin qwrmettegende ğana qalıptasadı.

Şäriphan Qaysar

Abai.kz

 

19 pikir