Beysenbi, 22 Tamız 2019
Ädebiet 4932 2 pikir 4 Mausım, 2017 sağat 23:49

Bwl kitaptı baspağan jön dwrısı...

Geyne – 220

Genrih GEYNE

 (1797 – 1856)

Nemis aqını

QAZİRGİ ÖLEÑ-JIRLAR

DOKTRINA

 

Eş taysalma, qaq dabıldı ertemen,

Erkiñşe süy markitantka* qatındı!

Mine, sağan kitap sırı eñ tereñ,

Mine, sağan ğılım mäni tatımdı.

 

Wyqıdağı bwz halıqtıñ wyqısın,

Qaq dabıldı, qalsın qolda qan izi,

Qarışta alğa, tärk et köptiñ küyki isin,

Mine, sağan bar ğılımnıñ mañızı.

 

Mine, sağan Gegel'diñ bar därisi,

Wqtım onı, aqıldan eş wtılman;

Mine, sağan ğılımnıñ şın mänisi,

Sebebi men dabılşımın qwtırğan!

------------------

Markitantka* – äskerdegi erkin sauda jasauşı äyel.

 

 

  SAQTANDIRU

 

Bwl kitaptı baspağan jön dwrısı,

Bälesin ol jwqtıradı, süyiktim!

Ataq, aqşa kerek bolsa kün üşin,

Ayağına jığıl ärbir biiktiñ.

 

Al men bolsam, tärik ettim bar sänin –

Ieligin bärine ie bekterdiñ,

Dinbasın da aldındağı barşanıñ

Barlıq jalğan bolmısı üşin jek kördim.

 

Tek joğalu qaldı sağan şıbınşa!

Bek bitkenniñ qoldarı wzın, sebebi,

Ne demeydi tili wzın pop qızınsa,

Al halıqtıñ qwlağı wzın keledi.

 

 

   SIR

 

Mülde bölek kürsinis te közde jas,

Tipti, keygi külkimiz de jat endi.

Eş bir qimıl, säldekendey közğaras

Sır wşığın wstatpaydı qaterli.

 

Jatır janım qanğa bögip bügip sır,

Qasirettiñ jım-jırt otın jağısıp;

Qaynaydı tek mendik jürek bülikşil,

Jağım, biraq qalğan mülde qarısıp.

 

Swra, ne der besiktegi böbegiñ,

Swra barıp qabirdegi ölikten,

Bälkim, solar aytıp qalar sebebin,

Sırdı jaymay qalğanımdı nelikten.

 

 

TAMBURMAJOR*

 

Mınau sol bir tamburmajor bayağı,

Beybaq sonşa ketken eken qwldırap!

Bonaparttıñ qol astında ayalı,

Albırt jürek jürdi tösin wrğılap.

--------------------

Tamburmajor* – francuz äskerindegi unter-oficer şendi dabılşılar basşısı.

 

Sändi asasın tüsirmedi eş qolınan,

Janarları ottı kösep jarqılmen.

Künniñ közi bölip alıp tobınan,

Aq sürtügin zerleuşi edi altınmen.

 

Astanalar twruşı edi qaltırap,

Ol kirgende marşpenen kürkirep.

Arulardıñ jüzderinde jarqırap,

Serpiletin basqan barlıq tün-tünek.

 

Keldi, kördi, jeñdi jebep qwdiret,

Bwl ğajayıp jatjerlikke tözim tän.

Qara mwrtın toğıtpadı ol bir iret

Nemis qızdıñ köz jasına sezimtal.

 

Şıdau qaldı! Qıstı tarlıq şeñberi!

Äsker bitken şetterinen satıldı, al:

Napoleonğa berildi de erleri,

Tamburmajor erkinde edi – qatındar.

 

Biz, nemistiñ emeniniñ ırqında

Tözip keldik mwnşama wzaq azapqa,

Biik qauım qalmay jattıñ qwlpında

Qaşan şıq dep bwyırğanşa azatqa.

 

Biz şayqastıq, müyizderi aybarlı

Bwlt şayqağan jabayı ögiz tärizdi,

Frankter tastay qaştı maydandı,

Änmen jazıp qaldırdıq san añızdı.

 

Qaharlı änder! Jauğa mülde jat äuen,

Osqıladı ol tiran mıyın tasqwlaq,

Tamburmajor jeteginde Napoleon

Irşıp qaştı etekterin basqılap.

 

Qanday zaual kesilse de haqılı,

Qaralı ataq qaldırdı olar soñına.

Napoleon masqara bop aqırı,

Britannıñ tüsti barıp qolına.

 

Elenanıñ aralında qay kisi

Onıñ aşıq qalğan jerin qımtamaq?!

Aqırı onıñ jerbetilik qayğısı

Dauası joq dertti qıldı qıltamaq.

 

Tamburmajor – atağınan ada bop,

Sıpıradı meymanhanam aulasın,

Ölgen dañq, jerdi süzip qara bet,

Bükşeñdeydi kötere almay däu basın.

 

Künwzaqqa tasıp su men otının,

Iñqıldaydı, jalaulı şaq – bäri wmıt.

Baspaldaqqa basadı ayaq aqırın,

Qaltıldatıp qoyğan basın kärilik.

 

Keyde üyimde Fricti qarsı alam,

Birge onımen – äjuä da, mazaq ta,

Tilmen şağıp älgi şaldı qausağan,

Itzıqı ğıp saladı äbden azapqa.

 

«Äziliñdi doğar, Fric soyqan-ay!

Nemiske kim artılmadı bwrınnan –

Kim külmedi kelekelep,

bayqamay

Sırğıp tüsip ketkeninşe twğırdan?!

 

Jarasarday qılğan bwğan täjimiñ,

Ne tüsedi qwr şaqqanmen bürge-til?

Sen şeşeñniñ qazıp körseñ tamırın,

Äkeñ bop bwl şıqpasına kim kepil?!»

 

 

              ÖMİRLİK JOL

 

Biz än saldıq, külkimiz kün küldirip,

Aq qayıqpen şat teñizdi tildirip,

 

Al qayıqta, jaybaraqat, sımbattı

Dostarımmen otırmın men qımbattı.

 

Soqtı, alayda swrapıldıñ tolqını,

Maltığıştar boldı balıq jemtigi.

 

Jan dostarım jete almadı jağağa,

Meni dauıl ılaqtırdı Senağa.

 

Jäne jaña dostar taptım qapada,

Jaña keme jaldap aldıq, o toba,

 

Böten özen jatırqaydı, biraq ta...

Qanday qayğı! Otanım tım jıraqta!

 

Biz tağı da än salamız, külemiz,

Aspan twnjır, teñiz qatal, bilemiz.

 

Kökjiekti qap-qara bwlt jalmağan,

Añsattı otan! Qanday auır, al mağan!

 

 

     TOQTAY TWRIÑDAR!

 

Najağayşa jarq etudi meñgergem,

Şeşipsiñder: dauıl emes dep meni.

Jañıldıñdar! Men senderdi teñ körmen,

Tilimde twr nayzağaylar köktegi.

 

Sätti sağat soqqan küni sebeppen –

Aytıp twrmın eskerteyin dep mwnı –

Meniñ ünim kürkireydi kenetten,

Tım qaharlı sözderimniñ ekpini.

 

Wlı dauıl soqsa, sönip kün közi

Kökiregimnen şın aybarlı taraydı ün,

Küyrep qalar mwnaralı kümbezi

Eski hram, saltanattı saraydıñ.

 

 

          TÜNGİ OYLAR

 

Tuğan ölke jayında oy torlaydı tün bolsa,

Alaswrad dertti jan wyqı közdi jwmğanşa;

 

Wmıtu joq qayğımdı wyqıda da, al, biraq,

Közim aşı jas tögip, körgen tüsim sandıraq.

 

Keşken jıldar jatadı köşip ötip közimnen...

Tuğan anam, äli kün wzay alman öziñnen!

 

Ötken ömir köginen körinesiñ kün sındı,

Ötken sayın är künim, ketiredi tınşımdı...

 

Keledi ösip kün sayın mwñ qayğığa jamırap,

Tuğan anam äzelden qoyğan meni jadılap:

 

Öşire alman oyımnan keyuananı ayaulı, –

Tüsirme onıñ öñine, iä, Jasağan, qayaudı!

 

Säbiiniñ jüzine şın mahabbat tap salıp,

Körip twram men onıñ – jatırğanın hat salıp:

 

Hattı jazğan şağında ketti qolı qaltırap,

Jürek sızdap, azaptan taba almaydı jan twraq.

 

Wmıttırar tuğandı älemde küş joq, biraq!

Azappenen tım wzaq on eki jıl ötti jat –

 

On eki jıl twsımnan mağan soqpay ketti ağıp,

On eki jıl anamnıñ meyiriminen şet qalıp.

 

Berik meniñ otanım, ol twradı mäñgilik

Ay men künniñ astında sını ketpey sän qwrıp;

 

Basılmaydı eşqaşan jıldarınıñ dulı äni,

Ormanınıñ şuları,

tulap aqqan suları.

 

Körinbeydi kökirek añsar menen jaradan,

Sebebi onda twradı sol ayaulı käri anam;

 

Alañdatpas meni tük otanımnıñ tağdırı,

Anam bar ğoy, alayda, sanaulı onıñ är küni.

 

Bilem bärin, amal ne, men ketkeli elimnen,

Talay qimas jandarım qauışıptı ölimmen.

 

Süyip edim kimderdi… Säulelep twr sanamdı –

Kökirekte saqtaymın barlıq eski jaramdı.

 

Bastasam-aq şığara ölgenderdiñ esebin,

Kökiregim qabınıp, bilem qayğım öserin;

 

Quqıl mäyit jatadı mürdelerdiñ sırtında,

Janım sızdap, oy-sanam jüzer qayğı bwltında.

 

Şükir, biraq Qwdayğa!

Säule tüsip tünekten,

Kenet taray bastaydı qayğı bwltı jürekten.

 

Jarım mağan qaradı,

Kündey aşıq janarı,

Bwltın quıp tarattı ol tünderimniñ qaralı.

Tärjiman – AYT-MAN

Svetqali Nwrjan

Abai.kz

 

 

 

2 pikir