Senbi, 4 Säuir 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 464. Jazılğandar — 29. Qaytıs bolğandar — 3
Körşiniñ köleñkesi 6339 19 pikir 4 Tamız, 2017 sağat 09:33

Kärimov qazaq ziyalıları maqtağanday kemel twlğa emes

Qazaq jazuşıları häm ziyalıları Özbekstannıñ wlt sayasatına tamsanıp, elge ülgi twtadı. Ol köp jağdayda qisındı, biraq Özbekstannıñ ekonomikalıq sayasatı köñilden şıqpaytının moyındauımız kerek. Kärimov öte tayaz oylaytın qayratker boldı. Ol narıqtıq reforma jasamadı, kerisinşe narıqtıñ körinisterimen küresti. Nätijesinde Özbekstan İşki Jiıntıq Önimi Qazaqstannan 4.2 ese kem bolıp şıqtı.

Qazaqstandağı Nazarbaev pen Qajıgeldinniñ reformaları 1990-jıldardıñ ortasında sätti bolıp, bizdiñ el narıqtıq qatınastarğa köp kidirmey öte bildi. Orıs, ukrain, nemisterdiñ öz ata mekenderine  üdere köşuinen Qazaqstan jwrtşılığı biraz azayıp qaldı. Bwl bizdegi reformalardıñ «şokovaya terapiya» ädisimen jürgeniniñ kuäsi. Halıq twrmısı sol jıldarı qattı tömendegen.  Kolhoz-sovhozdar ıdırap, fermerlik şaruaşılıq jäne agrokorporaciyalar payda boldı. «Artıq jwmıs qoldar» Resey, Germaniya, Ukrainağa köşip jattı. Ekonomikalıq reformalardıñ nätijesinde : 4 millionday basqa wlt ökilderi elden ketti, esesine 1  millionday qazaq köşip keldi.

Keñes Ükimeti däuirlep twrğan twsta 1970-jıldardan bastap demografiyalıq jolmen qazaqılana bastağan Qazaqstan egemendik jıldarı qazaqtıñ etnodemografiyalıq  basımdılığına jetti. Ökinişke oray, sol twstan bügingi künge deyin  bilikte orısşıldar otır. Olar wlttıq ürdisterdi tejep keledi.

Qazir Özbekstanda halıq sanı 32 millionğa  jetti, al Qazaqstanda jwrtşılıq sanı 18 million boldı. Mwnıñ 71% , yağni 13 millionğa jeter jetpesi ğana qazaqtar.

Narıqtıq qatınastardı toqtatu mümkin emes edi. Kolhozdar tarağanda köptegen adam jersiz jäne jwmıssız qaldı. Sol sebepten 5 mln özbek Reseyde qañğıp jür. Özbekstandağı orıstar men qırım tatarları (300 mıñdayı) Ukraina men Reseyge qaştı, soñınan qaraqalpaqtardıñ (150 mıñday) biraz böligi Qazaqstanğa köşti. Tegi qazaq keybir özbekter «qazaqpın» dep elimizge oraldı. Qazaqstannıñ özbekteriniñ bir böligi  Özbekstanğa köşip barğanımen, jersinbey qaytıp oraldı.

Qazir bizdiñ özbekterdiñ biznesi Qazaqstanda jaqsı jürip twr. Bir bay biznesmen özbegimiz Özbekstanda birneşe aldınğı qatarlı üy satıp alğan eken, oğan birde bir balası twrğısı kelmepti. Qaraqalpaq  öz aldına jeke Wlt pen El bola almadı. Olar büginde "ülgili wlt" - qazaq bolğısı keldi. Kezinde Nökiste ülken sot procesi ötip, qazaqtıqqa qaytqandardı wstadı. Bwl ürdistiñ pozitivtik jağı mol boldı: Qazaqstanğa kelgen barlıq qazaqtıñ aldımen 61%, al keyinnen 64% Özbekstannan kelgender. Mäselen, Qaskelende kezinde qazaq az bolatın, keyinnen qaraqalpaqtar bwl eldi mekendi qazaqılandırıp jiberdi.

Özbekstannıñ  qışlaqtarında özbekterdiñ Reseyge jappay köşu ürdisinen erkek kindik qalmadı. Olar latın älippesin engizdi, biraq halıq onı qabıldamadı. Kärimov – imperiyaşıl. Ol Ämir Temirdi qoldap, Qırğızstanda jäne Täjikstanda özbek separatizmin twtatıp, özbekterdi otqa saldı. Mäselen, Täjikstannıñ Leninobad oblısınıñ köp jerin jergilikti separatister äskeri qadağalauğa alğan. Biraq Täjikstandağı Reseydiñ äskeri qosındarınıñ kömegimen bülikti täjik ükimeti talqandadı. Bülikşilerdiñ äskeri qosındarı jäne biraz beybit özbekter Özbekstanğa qaştı. Keyin olardıñ birazı qarulı ekstremistik toptar qwrıp Kärimovtiñ özine qarsı äreket jasadı. Özbekstanda islamizmmen kürespek bolıp, saqalmen küresti. Bir qaladan bir qalağa köşuge rwqsat bolmadı. Adam retinde Kärimovtiñ özi mıqtı bolğan joq. Orısqa üylendi, qızdarı – körgensizdeu bolıp östi jäne küyeu balalarımen qosılıp eldiñ baylığın wrlaumen aynalıstı.

Äzimbay Ğali

Abai.kz

19 pikir