Düysenbi, 16 Qırküyek 2019
Swhbattar 16275 12 pikir 2 Aqpan, 2018 sağat 09:16

 Asanäli Äşimov: «Asığıs bolsaq ta, atüsti bolmayıq!..»

Nazarlarıñızğa Mwhtar Äuezov atındağı akademiyalıq teatrdıñ «Baspasöz qızmeti» böliminiñ jetekşisi, Halıqaralıq «Alaş» ädebi sıylığınıñ iegeri Baqıt Bedelhanwlınıñ teatrımızdıñ körkemdik jetekşisi, Qazaqstan Teatrları Associaciyasınıñ Prezidenti, Qazaqstannıñ Eñbek Eri, KSRO jäne Qazaqstannıñ halıq artisi Asanäli Äşimovpen swhbatın wsınamız. 2017 jılı Asanäli Äşimovtıñ 80 jas mereytoyın qazaq eli ğana emes, bükil düniejüzi tänti bolarday düyim jwrt dürkiretip atap ötti. Sonday-aq, ötken jılı mädeniet salası üşin jemisti boldı. Biraq, jıl ayağı wlt mädenietiniñ märt jüregin auır qayğısımen qağıp ötti...

2017 jıldıñ 25 jeltoqsanında alınğan swhbatta, ruhani salamızda orın alğan eleuli oqiğalar turalı äñgime örbip, jıl boyı ötkizilip kelgen mädeni şaralardı qorıtındılaydı.

 - Qazaq  kino önerindegi  qaytalanbas beynesimen bükil halıqtıñ mahabbatına bölengen Qwman ağa da mäñgiligine attandı. Qayğırıp, köñil aytamız, ağa... Sizdiñ iziñiden ergen iniñiz edi ğoy.

- Iä,  inim...  süyenişim, tiregim edi. Qazaq öneriniñ qabırğasın qayıstırıp, qalıñ eldi egiltip ketken auır jağday boldı ğoy... Elbasımız da «Qazaq Tölegeninen ayırıldı...» - dep köñil aytıp jatır. Rahmet.  Qwman - boyında bir jaman qılığı joq, taza, pendeşilikten aulaq, ösek-ayanğa janı qas jaqsı adam edi.   Äldekimder siyaqtı emes edi... Meruert te sonday taza adam, özderiniñ tabiğattarı da  jaqın...

Ekeui de jap-jas  18 -20 jasında-aq öner aspanında jwldızday jarqırap, eşkim jete bermes biikti bağındırdı. Sol biiginen bir mısqal da alasarmağan küyi añızğa aynalıp ketti. Meruert qarındasıma qwday quat bersin. Bala-şağasınıñ qızığın körsin. Men de mına qayğırğan  elge köñil aytam.

- Alda – jaña jıl. Ötip bara jatqan jıldı qorıtındılay qozğasaq, äñgimeni. Mereytoyıñızdıñ dürkirep ötui – el mädenietiniñ märtebesin köterip, ruhın asqaqtattı. Tipti, älemdik deñgeyde däriptelip jattı.  Köñil-küyiñiz qalay?

- Köñil jaqsı ğoy. Jıl ayağına qaray jañağınday jağday qattı kümiljitkeni bolmasa... Iä ötken jıl meniñ ğana jılım emes, teatr men kinonıñ jılı boldı desem, qatelespeymin.

Kez kelgen eldiñ atın şığarıp, onı özge damığan memlekettermen bäsekelestikke tüsiretin mädenieti, ädebieti, öneri boladı. Wlttıq erekşeligi tağı bar. Bwlarsız eşkimniñ aldına barıp, barıñdı bwlday almaysıñ. Mine, osı jolda ayanbay ter tökken azamattıñ biri balsa, ol – Mädeniet jäne sport ministrliginiñ tizginin wstap otırğan Arıstanbek Mwhamediwlı. Keşegi Qazaq handığınıñ 550jıldığınan bastap, äli tınım tappay el ruhaniyatı üşin barın salıp keledi.  Elbasınıñ Ruhani jañğıru maqalasına da ülken män berip, öz işimizdegi auqımdı jobalardan bölek,  alıs-jaqın şet elderge de önerimizdi alıp şığıp, abıroyımızdı aspandatıp jatır. Osınıñ bäri kim üşin? Qazaq üşin! Eldiñ bolaşağı üşin!

- Ministrliktiñ atqarıp jatqan is-şaraların köp adam bile bermeytin siyaqtı. İsine emes, jeke basına äñgime aytatındar şıqtı. Oğan ne deysiz?..

- Aytsın. Aytsa, jwmıs istegen adamğa aytadı. İs jürgize biletin basşını köre almay,  ...aytadı. Tük bitirmey kök mıljıñ bop jürgen kisige ne aytadı? Arıstanbek bir ministrlikte  üş salanı birdey qamtıp jwmıs atqarıp, adal eñbegimen kele jatqan adam.  Osı  jıldıñ özinde qanşama gastrol'dik saparlar, qanşama teatr festival'deri, qanşama kinofestival'der birinen soñ biri ötti.Ministrliktiñ tikeley qoldauımen  17-26 mausım aralığında Qazaqstan tarihında birinşi ret Düniejüzilik «Astana» teatr festivali meniñ 80 jasqa kelgen mereytoyıma arnaldı. Festival'de  Europa men Aziyadağı jetekşi teatrlar kelip öner körsetti. Bwl – meniñ ğana emes, el tarihınıñ märtebesi.  Şilde ayında Qazaqstan wlttıq (etnikalıq) teatrlardıñ IV Respublikalıq festivali, qırküyekte  Q.Sügirbekov atındağı  jas rejisserlerdiñ I Respublikalıq forum-festivali, sol uaqıtta  Ä.Sığay atındağı Qazaqstan drama teatrlarınıñ XXV Respublikalıq teatr festivali ötip jattı. Bwnıñ bärin basqa ministrlik istemeydi. Öytkeni, Ruhani jañğırudağı bağdarlamalardıñ basım böliginiñ salmağı bizdiñ salada. Biz basşılıqqa tömennen qoldau körsetuimiz kerek.  Onsız bolmaydı. Eñbek etken adamnıñ eteginen tartpay, bärimiz jwmıla jwmıs isteuimiz qajet.  Elbasınıñ qolınan eñ joğarğı sıylıq - «Eñbek Erin» alıp twrıp, men de uäde bergenmin. Uädemde twramın.

 - «Ruhani jañğıru»  maqalası ayasında  «Jahandağı zamanaui Qazaqstandıq mädeniet» degen bağdarlama bar edi. Sol jobada qanday şaralar atqarıldı?

- Bir kezderi bizderge arman bolğan dünieler qazir, zamanımızdıñ arqasında şındıqqa aynalıp jatır. Europanı da Aziyanı da kördik. Biraq wjım bop emes, birdi-ekili aktermen kezdesuler... Onda da Täuelsiz Qazaqstannıñ atınan, qazaq wltınıñ atınan emes, Keñes odağınıñ atınan!.. Orıs akterı bolıp... Sonday da zaman ötti.

Egemen elimizdiñ arqasında teatr, kino, opera  bolsın, memlekettik orkestrlar men ansambl'der bolsın, bäri de qatarın bwzbay wjımmen barıp, eñ damığan elderde  wlttıq önerimizdi däriptep, Qazaq eliniñ abıroyın älem aldında asqaqtatıp jür. Täubä!

Ministrliktiñ qoldauımen Almatıdağı Käris teatrı men M Äuezov teatrı Londonğa barıp, Qazaqstan teatr künderin ötkizdi.U. Şekspirdiñ otanında öner körsetu baqıtına ie boldı. Sonımen qatar,  keşe ğana bizdiñ teatr  Japon elinen oljalı oraldı. «Aqtastağı Ahiko» spektaklimen jäne «Wlı dala eli» attı koncerttik bağdarlamasımen, wlttıq jädigerlerimizdi jarqıratqan körmemen Japon eline barıp, Astanası – Tokioda bir apta öner körsetti. Wlı dalanıñ, Mäñgilik eldiñ eñsesin köterdi.  Sondağı Qazaqstan elşiligimen birlese otırıp täuelsizdik künin atap ötti. 22 memleket birden tamaşalay alatın bastı arnası bizdiñ önerimizdi düniege taratıp, nasihattap jattı. Qanday keremet!

Onıñ aldında Gollivudqa barıp keldik. Onda Qwman tiri edi. Söytsem, birinşi jäne soñğı saparı eken ğoy... Ol saparda Ayman Musahodjaeva orkestrimen, älemdi öziniñ talantımen  tañğaldırğan änşi Dimaş balamız, sosın, Qwman, Meruert jäne men boldım. Bizdi bastap Ministrdiñ özi  bardı.  Qazaq kinosınıñ künderi degen ataumen eñ tañdaulı fil'mder körsetildi. Onıñ işinde ärine, «Qız-Jibek» te  bar.

Kino-derjavağa aynalıp ketken Gollivudtı tañğaldıru qiın şığar?  Bizdiñ wlttıq qwndılıqtarımızdıñ jiıntığı ispetti jauharımızdı qalay qabıldadı?

- Tänti boldı.  Olar üşin jañalıq qoy,  bäribir.Ärine, olardıñ qazirgi deñgeyimen salıstıruğa kelmes. Degenmen, tänti bolatını ol – bizdiñ akterlarımızdıñ ekrandağı şınayı şeberligi. Olardıñ jwldızdarınıñ köbi sportşılar, änşiler, tağı basqalar bolıp keledi... kino tüsiru älemi de özgeşe, özindik  erekşelikteri bar. Al, bwl fil'mdegi  akterlar - teatrda äbden şıñdalğandar. Sahna sañlaqtarı.  Teatr talay talanttı tasqa salsañ da tasırqamaytınday etip şığaradı. Öytkeni,  teatr degenimiz – şeberlikti şıñdau ornı. Mine, «Qız-Jibek» fil'miniñ özgelerden artıqşılığı.

- Bir jılda istelgen şarualardıñ özi şaş etekten. Keler jılda atqarılar jwmıstardıñ da jügi auır bolatın siyaqtı ma?

- Wlt ruhaniyatın wrpaq boyına siñirip, mädenietin köteru onı älemge tanıtu bir jılmen toqtamauı kerek. Qazaqstan Teatrları Associyaciyasınıñ kezek küttirmeytin ülken şaraları bar.  Teatr festival'deri öz aldına. Bizdiñ teatr osı  mausımaşarda Almatı qalasınıñ 8 teatrınıñ muzeyleriniñ basın qosıp «Teatr älemindegi ruhani jañğıru» attı körme ötkizdi. Endi onı respublikalıq deñgeyde ötkizu josparda twr. Äytpese, aymaqtağı biraz teatrlarımızda muzey tügili arhiv joq. Qanşama jädigerler jelge wşıp jatır, qarausız. Keşegi korifeylerimizdiñ wstağan bwyımdarı men kigen kiimderin nege saqtamasqa. Nege onı bolaşaq wrpaq körip, önege almasqa?.. M Äuezov teatrınıñ da şığarmaşılıq jolındağı  jaña belesteri men asuları twr. Soğan kirisuimiz kerek. Qazir, jinaqılıq pen jıldamdıqtı qajet etetin zaman.   Qozı Körpeşte mınaday söz bar edi: Asığıs bolsaq ta at üsti bolmayıq – deytin. Qalay bolğanda da öner adaldıqtı, keñ peyildilikti, keşirimşildikti,  kirşiksiz tazalıqtı jaqsı köredi.

Meniñ kündelik jazatınımdı bilesiñ ğoy...  Jaqında mına sözdi jazıp qoyıppın:  Önerdiñ janı – qwştarlıq, jauı – iştarlıq!

 Rahmet ağa, äñgimeñizge. Sizdiñ de janıñız –şıraq, jauıñız jıraq bolsın!

Baqıt Bedelhanwlı

Abai.kz

 

 

12 pikir