Düysenbi, 25 Mausım 2018
Bilgenge marjan 1478 19 pikir 11 Mausım, 2018 sağat 13:32

Qadir tüni – Tağdır tüni

Bismillyahir-Rahmanir-Rahim!

Är jıldağı auız bekitudiñ öz auırtpaşılığı men jeñildigi bar ekeni belgili. Biılğı jılı mwsılman ümbeti mamırajay mamırdıñ bel ortasınan saratannıñ sartap ıstığına deyin otız kün oraza twtuğa niet etti. Qıstan jüdep şıqqan tört tülik maldıñ auzı kökke ilinip, diqanşı qauım qara jerge twqım seuip, şaruanı ıñğaylağan sätte – qasietti Ramazan ayı kirip keldi. Minekey, Ramazan ayı tuğannan beri mwqım mwsılman balası kündiz auız bekitip, keş-qwrım japa-tarmağay meşitke ağılıp, tarauih oqıp, qazday şulap Haq-Tağalanı wlıqtap, qwlşılıq etude. Älbette, parqına jete bilgenge uaqıt degen ağıstıñ işine bükken öz sır-hikmeti bar ekeni haq. Dese de, qasietti aydağı teñdessiz ilahi tağdırşeşti sät – ol Qadir tüni ekeni ämbege ayan. Sonımen, mwsılman ümbeti üşin Qadir tüni nesimen qasterli? Ne sebepti qadirli?                                

«Qadir» söziniñ anıqtaması

Qasietti keştiñ (ليلةُ القدر – läylätul-qadir) erekşeligin jan-jaqtı taratıp aytatın Qwran Kärimde Qadir süresi bar. Qadir süresi bes ayattan twratın qısqa ğana zäm süresi sanalğanımen, onıñ ruhani salmağı asa zor. Mäşhür mufassir-ğalım Ibn Käsir öz eñbeginde «Qadir» sözine tömendegidey anıqtamalar bergen:

Birinşiden, «Qadir» sözi «ükim kesiletin tün» mağınasın beredi. Bwl haqında Qwran Kärimde:

فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ

«Ol keşte barlıq hikmetti ister ayırıladı», (Dwhan, 4) dep bwyırıladı. Osığan oray, Qadir tüninde Allanıñ tağdırdı ükim etetin mezgili, yağni äuelgi tağdırdıñ (läuhul-mahfuz) paş etilui meñzelgen.

Ekinşiden, «Qadir» sözi «abıroy, wlılıq, orasan zor» mağınasın beredi. Sebebi, Qadir tüni – wlıq jäne asa qasietti keş bolıp sanaladı. Bwl tünniñ salmağı mıñ aydan da qayırlı. Qwran Kärimde bwl turasında:

لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ

«Qadir tüni mıñ aydan da qayırlı», (Qadir, 2) dep bayandaladı.

Üşinşiden, «Qadir» sözi «sığılısu, nığızdalu» mağınasın beredi. Öytkeni, bwl tüni bükil perişteler jer betine tüskende jer jüzi tarlıq etip, olar sıymağandıqtan bir-birine sığılısadı. Bwl jaylı Qwranda:

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ

«Perişteler jäne Jäbiräyil (ğ.s.) osı tüni Rabbılarıñnıñ rwqsatımen barlıq is üşin tüsedi», (Qadir, 3) dep bayandaladı.

Mıñ aydan da qayırlı tün

Ibn Äbu Hatm jetkizgen riuayatta: «Alla Elşisi (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) sahabalarına Israyl wrpaqtarınıñ işinde Ayub, Zikiriya, Hazikal, Nwn attı tört adamnıñ Haq jolında seksen jıl qızmet etkenin, basqa riuayatta mıñ ay mültiksiz qwlşılıq jasağanın bayan etedi. Alla Elşisiniñ (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) üzeñgilesteri seksen jıl Alla jolında küreskenin nemese qwlşılıq etken Israyl wrpaqtarınıñ jansebil äreketin estip, oğan tañday qağadı. Osı sätte, Jebireyil perişte Haq Elşisine (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın):

لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْر

«Qadır tüni mıñ aydan da qayırlı» (Qadır, 2-3) – degen ayattı näzil etip, mwsılman ümbetin teñdessiz quanışpen süyinşileydi.

Älbette, süyinşilengen bwl ilahi quanış Alla Tağalanıñ mwsılman ümbetine degen şeksiz qamqorlığı men raqımdılığın äygileydi. Sebebi, mıñ aydı jıldarğa şağatın bolsaq, seksen üş jıldan astam mezgildi qamtidı. Bwl degenimiz bir adamnıñ ömirine tatitın uaqıt mölşeri. YAğni, Qadır tüninde Haq Tağalağa ıntı-şıntımen qwlşılıq qılğan pende ğwmır boyı qwlşılıq etken bolıp sanaladı. Al, ärbir jıl sayınğı Qadir tünin qaperge alsaq, onda mwsılman balasınıñ qamşınıñ sabınday qısqa ğwmırda jinağan sauabınan biik tau twrğızatının közge elestetuge boladı.

                        Jer beti sälemetke twnadı

Ibn Abbas jetkizgen riuayatta: «Alla Elşisi (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın): Qadir tüni Sidratul-Muntahadan barlıq perişteler, onıñ işinde Jebireyil (ğ.s) de bar, jer betine tüsedi. Olar özderimen birge birneşe tu wstap tüsedi. Tudıñ bireuin meniñ qabirimniñ üstine, bireuin Bayt-ul-Maqdistiñ üstine, birin Masjid-Haramnıñ üstine, bireuin Turu Sinanıñ üstine tigip, jelbiretedi. Olar sälem bermegen jer betinde mümin erkek pen mümin äyel adam qalmaydı. İşimdik işken, doñız etin jegenderden tıs» dep habarlaydı. Bwl turalı Alla Tağala Qwran-Kärimde:

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ

«Perişteler jäne Jebreyil (Ğ.S.) ol keşte Rabbılarınıñ rwqsatı boyınşa barlıq is üşin tüsedi» (Qadir, 4) – dep bwyırıladı.

Iä, Qadir tüniniñ qwt-berekesi şeksiz. Sebebi, jer betine san mıñdağan perişteler tüsedi. Perişteler tipti jer betine sıymay, bir-birine sığılısadı. Alla Elşisiniñ (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) kelesi bir hadis-şarifinde: «Ol tüni jer betine tüsken periştelerdiñ sanı wsaq tastardıñ sanınan da köp» (Ahmad, 10316) dep habarlaydı.

Perişteler müminderdi aynala qorşay Alla Tağalanıñ olarğa degen keşirimi men meyirimin aytıp süyinşileydi. Bwl turasında Alla Tağala Qwran Kärimde:

سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ

«Ol beybitşilik keşi, tañ rauandağanğa deyin jalğasadı (Qadir, 5) – dep bayandaydı.

Qasietti tündi qwlşılıqpen ötkizgen mwsılmanğa perişteler salauat aytıp, oğan beybit ömir tileydi. Tañ ağarıp atqanğa deyin perişteler sälemeti jer betine sebezgilep, mwsılman ümbetiniñ jüregine tınıştıq pen jan rahat ornaydı. Sayd ibn Mansur keltirgen riuayatta: «Bwl tün  – beybitşilik tüni. Qadir tüninde şaytannıñ adamdarğa jamandıq jasauğa qauqarı jetpeydi. Bwl tüni barlıq ister belgilenip (tağdır jazıladı), rızıqtar ayırıladı» dep habarlanğan.

                             Qadir tüni. Ol qay tün?

Haq Elşisiniñ (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) Qadir tüni turalı mäşhür hadis şarifterdiñ biri Äbu Sayd al-Hudridiñ riuayatı edi. Bwl riuayatta Alla Elşisi (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) bılay deydi: «Mwhammed (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) Ramazannıñ alğaşqı on küninde iğtikaf jasadı. Ortañğı on künde jabağı jünnen jasalğan Türik şatırında iğtikaf jasadı. Şatırınıñ esiginde sazdan jasalğan perde bolatın. Alla Elşisi (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) perdeni şatırdıñ bir bwrışına ısırıp qoydı. Sosın terezeden basın şığardı. Düyim jwrt oğan jaqın keldi. Ol (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) bılay dedi: «Men Qadir tünin izdep Ramazannıñ alğaşqı on künde iğtikaf jasadım. Sodan keyin ortadağı on künnen izdep, tağı da iğtikaf jasadım. Keyin mağan perişte kelip: «Qadir tüni soñğı on künde» dedi. Jäne: Menimen birge iğtikaf jasağandar qalasa soñğı on künde de iğtikaf jasasın» dedi. Estigen adamdar Payğambarımızben (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) birge iğtikaf jasadı. Alla Elşisi (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) olarğa: «Mağan Qadir tüni taq tüni körindi» dedi.

Qadir tüni turalı Ubay ibn Kağb jetkizgen riuayatta: «Allağa sert! Ibn Masğud (r.a.) onıñ Ramazannıñ jiırma jetinşi tüninde ekenin bildi. Biraq bosap ketuleriñnen qorqıp, onı senderge bildirudi jek körgen bolatın» (Bwhari, Qadir: 1) deydi.

Osı soñğı riuayattı negizge alğan islam ğwlamaları mwsılman ümbetin jıl sayın Qadir tünin Ramazan ayınıñ jiırma jetisi tüni qarsı aluğa ündeydi. Älbette, Ramazan ayınıñ soñğı on küni, onıñ işinde taq künderi Qadir tüni boluı äbden ıqtimal.

                    Qasietti keşte atqaratın amaldar

Islam ğwlamaları qasietti Qadır tünin tömendegişe atqarudı ündeydi:

  • Qadir tüninde Alla rizaşılığı üşin ğibadat jasap, namaz oqıp, qwldıq sezimderimizdi arttıruımız kerek.
  • Qwran Kärim oqıp, tıñdap, tüsinuge ınta qoyıp, oğan degen süyispenşilik baylanıs ornatuğa tiistimiz.
  • Alla Elşisine (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) salauat aytıp, şapağatınan ümittenip, onıñ ümbetinen bolğanımızğa şükirşilik jasap, onıñ jolın berik wstanuımız şart.
  • Meşitke barıp uağız-nasihat tıñdap, jürekti kir-qoqıstan şayıp, köñil aydının ilahi nwrğa toltıruımız kerek.
  • Qadir tünine qatıstı jetkilikti mağlwmat beretin din mamandarımen swhbat qwrıp, mwsılman ümbetiniñ birligi men ıntımağın arttıruğa män beruge tiistimiz.
  • Jabbar Haqqa täube men istiğfar jasap, näpsimizdi esepten ötkizip, qatelik jasaudan saqsınıp, qayırlı isterdi jasauğa qwmbıl boluımız şart.
  • Alla Tağalanı zikir etip, tafakkur jasap, Wlı Jaratuşınıñ qwdiretimen joqtan bar bolğan jaratılıstıñ sırların wğınuğa wmtılıp, iman häm ihsan baylığın küşeytuimiz qajet.
  • Däyim dwğa jasauımız kerek. Alla Elşisi (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) ümbetin bwl tüni: «Ua Allam! Sen keşirimdisiñ, keşirudi süyesiñ, meni keşire gör» dep dwğa jasauğa şaqırğan.
  • Qadir tüniniñ kündizin de beyne keş sekildi ötkizu läzim. Osılay bolsa, mübärak tünniñ ruhımızğa tökken şwğılası siñimdi bolıp, jürekten orın aladı.
  • Qadir tüni Rabbımızdan bükil isi bütin mwsılman üşin dwğa-tilek jasauımız kerek. Qala berdi, beybit ğwmır swrap: «Külli adamzattı apattardan saqta» dep tileuimiz şart.

 Tüyin

Haq-Tağalanıñ bir tündik ğibadattı mıñ aydan da qayırlı etui, söz joq, Jabbar-Haqtıñ mwsılman ümbetine degen erekşe meyirimi men rahımdılığı edi. Alla Elşisi (Allanıñ oğan salauatı men sälemi bolsın) bir hadisinde: «Kimde-kim Qadir tüniniñ artıqşılığına nanıp, Alladan sauabın kütip, qwlşılıq qılsa, jasağan künäları ğafu etiledi» (Bwhari, Qadir, 1) deydi. Iä, mwnday mümkindik häm mwnday mıñ aydan da qayırlı mezet mwsılman ümbetiniñ peşenesine ğana jazılğan ilahi tartu. Olay bolsa, qadirmendi ağayın Qadır tüniniñ mümkindiginen maqwrım qalmay, tañ rauandağan şaqqa deyin jansebil ruhta Haqqa qwlşılıq qılıp, jan-jüregimizben Alaştıñ qamı üşin dwğa-tilek jasayıq. Alla-Tağala Ramazannan Ramazanğa aman-esen jetip, däyim qasietti Qadir tünin qarsı ala berudi jazsın! Äumin!

Serikbay qajı Oraz,

QMDB törağası, Bas müfti

Abai.kz

19 pikir