Beysenbi, 15 Qaraşa 2018
Ädebiet 4796 6 pikir 13 Mausım, 2018 sağat 13:43

Aynwr Töleu: Söz edi... Janımnıñ özegi!

Belgili aqın, jurnalist Aynwr Töleudiñ "Otqaraq" attı jinağı jarıq kördi. Jinaq memlekettik tapsırıspen "Qazaq enciklopediyası" baspasınan basılıp şıqtı. Taralımı 5 mıñ dana.

Jinaq üş negizgi bölimnen twradı. Onıñ birinşi böliminde Aynwr Töleudiñ soñğı jıldarı jazğan öleñderi qamtılğan.

Jinaqtıñ ekinşi bölimi "Qazirgi qazaq prozasındağı mifopoetika" dep ataladı. Mwnda Aynwr Töleudiñ mifke qatıstı izdenisteri men monografiyası engen.

Al "Ädebi älem" dep atalatın üşinşi bölimde Aynwr Töleudiñ ädebi sın maqalaları toptastırılğan.

Aynwr Töleudiñ şığarmaşılığı jaylı belgili aqın Qwralay Omar bılay dep jazdı: «Är jırınan şınayı sezimdi, şınayı köñil-küydi köruge boladı. Jattandı oylar men jauır bolğan tirkesterden ada. Ol basqaşa oylaytın aqın. Qalıpqa salınğan erejeler men oylardan Aynwr äldeqayda şığıp, öz keñistigin, öz älemin tapqan. Qatıp qalğan qağidalarmen ömir sürmeydi. Jäne özgeşe oylaudan, özgeşe ömir süruden qorıqpaydı».

Jurnalist bolıp jürip te, avtorlıq bağdarlamalar jasap, radioda öziniñ qoltañbasın qaldırdı. Qazirde internet portaldarda belsendi jwmıs atqarıp keledi.


Tamşı

Bir tamşı baradı äynekten tayğanap,

Tayğanaq tirlikti aymalap.

Äynekke tamadı tağı da bir qonaq,

Bir qonaq baradı sırğanap!

Aspannıñ közinen asığıp mölt ettiñ,

Mölt ettiñ, ğwmır-ay möltek tım.

Janımen äynekke janşılar

Osılay öledi tamşılar.

Osılay qozğalıp bir nükte,

Bir nükte keledi tirlikke.

 

Kelte eken baqıttıñ buı tım

Tamşılar jwtadı uaqıttıñ uıtın.

Bulanğan äynekke qaradım

Jılağan janardı sezbestey

Jürektiñ suretin salamın

Ketti dep möltek mwñ kezdespey...

Wş, janım

Biz ekeumiz wqsaymız ä?
Wqsaymız!
Janqamaqta küneltemiz,
Qıstaymız!
Aspan jaqtı añsaymız kep auırıp,
Biraq nege wşpaymız?

Sol aspannan bir sät küder üzbedik,
Tüsiniksiz birdeñeni izdedik!
Twñğiıqqa telmirip te körgenbiz
Biraq birge jüzbedik!

Oydan özi jasap alıp wstanım.
Qoyğan qamap qws-janın,
Mına älem bir sät mülgip ketkende
Qanatıñdı tauıp alıp,
Wş janım!

Şaqıradı pañ keudeli
Asıl kün!
Asıl künge bas wrdım!
Qanatıñdı qay tarapqa jasırdıñ?
Wşıp birge öteyik,
Töbesinen mınau şulı ğasırdıñ!

Qızıl iñir

Jiekke barıp jığıldıñ.
Jığıldıñ nege iñir kün?
Şop-şolaq sätin ğwmırdıñ,
Qıp-qızıl qılıp simirdiñ!

Jiekte twrdı kün ketpey,
Birdi tüsinbey, birdi wqtım.
Küygelek älem küñk etpey,
Tınısın tarttı tirliktiñ!

Qıp-qızıl edi janım da,
Wqsaytın sağan iñir sät.
Özine wqsas jalınğa,
Jügirdi jürek- wrınşaq.

Jügirdim sağan iñir kün,
Tuıspız ğoy biz, endi.
Jieksiz Jerge jığıldım,
Qanatıp aldım tizemdi...

***

Uaqıt qaydan bağalasın qwnımdı?
Kemiredi ketik etip ğwmırdı.
Seniñ jınıñ jer betinde oynaydı
Aspanşa aytqan tüsinbeydi tilimdi.

Jındı qoyşı, atay körme Perini,
Seniñ basqa, onıñ bölek senimi.
Bir tanım men bir keñistik işinde,
Jabıspaydı bizdiñ oydıñ jelimi.

Kelip alıp aspan jaqtan qañğırıp
İzdep jürsiñ joq mekennen Mäñgilik!
Sen qızıqqan mınau qızıl dünie-
Mäñgilikten qwlap tüsken sañğırıq.

***

Jwldız bolsam men eger
Aspanğa alañdamay,
Asığıp ağar edim sağan qaray...

Kök Kaspiy, 
bayqadıñ ba?
Qwrlıqqa beyimdeldi öleñ-künim
Öziñnen izdep keldim
Janımnıñ tereñdigin!
Twnıqtığın,
janımnıñ möldirligin
Köru üşin jağaña keldim bügin.

Kökpeñbek quanışım
Meniñ de közim külip,
Jasaurap twradı işim.

Su sağan jermen kelsin, bwlttan siñsin
Aqquıñ arda möldir wrttap jürsin.
Köñilimniñ kökaynası wlıqsat ber
közimniñ tamızayın birtamşısın!

***

Uayım- U
Wrttasa aşı kim- kimge
Essiz älem es jiyar ma bir künde?!
Men süyeniş bola salam nesi bar,
Biraq onı sen eşkimge bildirme!

Menen basqa sıylay alsın kim ümit?
Qayğırmaşı mwñsızdardan tığılıp.
Öziñdi öziñ jwbatasıñ bayqamay,
Meniñ möldir köz jasımdı simirip...

Ehonıñ jırı

Tereñdik izdedim keñdikten
İzdeydi bilemin el bitken.
Körkine jwtına qaraytın
Narıs pa eñ, sen älgi men kütken!
Köñildi ekensiñ sen bügin
Qaytemiz älemniñ keñdigin.
Qwşağıñ keñistik tar ğana
Aldıña jığıldım arlana.
Jığılğan joqpın men, qwladım
Janımdı jaypadı mıñ ağın.
Jañğırıq bolmısım mazalap
Keledi atıñdı swrağım.
Tanığım keledi özimdi
Tabıstap beymaza sezimdi
Esime türgim keledi
Jañğırmas jan bolğan kezimdi.

Tuğanın tüsinbes
Ehonıñ bağı üşin!
Säuirde solatın Narısım.
Tau-tastan, ormannan izdep jür
Öziñdi Jañğırıq-namısıñ!

***

Söz edi...
Janımnıñ özegi!
Ol jaylı süykimdi estelik
Esimdi kezedi.

Ötirik sezimder,
Köşede jalğan küz.
Sözi joq ün estip,
Ürpiip qalğanbız,
Sebebi biz keşe
Söz deytin twlpardı
ürkitip alğanbız.

Jwp- jwmır jüregim
Sözsiz san tüñildi
Ol barda säule edim,
Kün edim.
Söz keşe tuladı,
Sodan soñ sürindi.
Jetkizbek bolğan em
Jetimek sırımdı,
Eşkimge kereksiz şınımdı.
Sözim joq bolğan soñ,
Estimey qoydı älem
Meñireu mwñımdı.

Kie söz köşipti
Twqımı qalmastan.
Biz jaqta sözsizder
Wyıqtatıp wyattı
Bireudiñ söziniñ
Jalına jarmasqan.

Betimnen şığarıp otımdı,
Twlpar-söz osı dep,
O, netken qasiret!
Sözsizder
Mästekti mäpelep otırdı!

***

Qalay qalıñ?
Jürsiñ be aman, tekti adam?
Osı seni izdegende, keudemde,
Jürek emes, sızdauıq bar dep qalam...

Älem-ğaşıq,
Jürek sındı sızdaydı eken bür degen,
Jarılarday deminen, köktem- qızdıñ ürlegen.
Jılp- jılp etken jılğadan,
Keñ dünieniñ etegi,
Mıñ san ret tazarıp,
San mıñ märte kirlegen.

Kelesiñ be?
Sağınışım, sarala qaz qañqılına wlastı.
Sañğırıqtan kirlemeydi Kün astı.
Amalsızdan aqtap alıp öziñdi,
Ayıptaymın aşılmağan qwlaştı.

Haos keşe ürkip wşqan qansırap,
Qanatınan mwñ-üylesim tamşılap-,
Üniñ seniñ ötken şaqta twnşıqtı,
Üylesimder tamğan twsqa gül şıqtı.

Köktem sayın küşiktedi jüz ümit,
Biz ümitke qaray berdik süzilip.
Qay köktemde kep twradı ekensiñ,
Meyirimsiz mezgilderge müjilip?..

***

Tizeni qanatu tük emes.

Ol kezde özimiz sürindik.

Körgendey mezgilden mıñ eles

Uaqıttı qualap jügirdik!

Al bügin beymälim tis batıp,

Baltırdı qanatıp jığıldıq!

 

Ündemey qabadı aramdıq!

Eskertu onıñ qay serti edi?

Biz bügin ayasız talandıq.

Janımdı qanımmen örtedi.

 

Qolımda qalamım.

Köşesin köp kezdim qalanıñ!

Bayqadım... Bäri de talanğan, bäri de talağan.

Bäriniñ baltırı jaralı.

Bäriniñ jırtılğan balağı!

 

Aldığa wmtılğan balama

Aytarım eki auız söz ğana,

Tizeler qanaydı jusandı dalada.

Baltırdıñ tağdırı qalada!

***

Tanıdıñ ba?
Tanıdıñ ğoy, bilemin!
Keşe ğana örtten qalğan Kül edim.
Gül bop qayta tüledim!
Endi öziñdi örteu - meniñ tilegim.

Intığasıñ,
Jwpar jwtqwñ keledi!
Esiñde joq örtegeniñ sebebi!

Tüsinbep em,
Twrğan jerim qay alap?
Mezet sonda tañ ba,
älde keş pe edi?
Möldir-möldir köz jasımdı
Alaqanmen ayalap,
Örtke sepsem,
Öşpedi!

Sınıq qanat janıñdı alıp
Jelmen wşıp keldiñ be?
Jalañdağan Jalındı Alıp
Sanamaymın men mülde!

Küyki älemge qabağımdı bir şıtpay,
Küydireyin,
köziñnen jas ırşıtpay,
Külip twrıp
örten eger ör bolsañ,
Bilip twrıp,
tütin jwttım, twnşıqpay...

Sol bayağı öleñdi oqı
tañ qılıp,
Birinşi ret estigendey,
Pañ külip,
Twra berem
Tu sırtıñnan
Seni şala jandırıp!

***

Qala

Köşesinde temir köşi.
Tınşımaydı bwl qala!
Köz aldıñda külimdep,
Oğan qımbat
qwn swraydı bwldana!
Bwl qala ma -
Köktemimdi qımız qılıp simirip,
Jastığımdı jwtıp jatqan qwlğana!

Mañğaz qala kir etegin jasırmay
Auız aştı älemde joq aranmen
Basınan söz asırmay,
Jımiyadı jwldız sındı janarmen.

San qiyaldıñ qırqıp tastap qanatın.
Jwldız jaylı oylamaydı qala tım.
Aspan oğan ne kerek?
Äz otı bar öz işinde janatın!

Wrı-uaqıt onıñ izgi dosınday,
Qalğan oğan tağdırımız arbalıp,
Ekeumizdiñ jüregimiz jılağanda qosılmay,
Qala twrğan qızıl-jasıl şam jağıp.

Jasırmaymın,
jii körem jiren küzdi tüsimde,
Kömeyime kömiledi köp oylar.
Biz adastıq osı qala işinde,
Osı küzde
adasadı bizdey tağı talaylar!

Abai.kz

6 pikir