Särsenbi, 14 Qaraşa 2018
Ömirdiñ özi 1329 1 pikir 14 Tamız, 2018 sağat 09:26

Şındıqtıñ köpirinen ötpeytin ötirik

Tamızdıñ tamıljığan künderi äli qara üze qoymağan, sarı küzdiñ jañadan bastalğan kezin biz jaqta «şıbınsız jaz» deydi. Su semirgen, şöp pisken osınday künderi keşki salqınmen aua da qoyulanıp saumalğa aynalıp ketkendey äser qaldıradı.  Osı jolı «şıbınsız jazdıñ» soñğı künderin tamaşalaudıñ säti tüsti. Öristen mal qaytıp abır-sabır bastalğan kezde auıl şetindegi üyrenşikti ornıma qaray jıljıdım.

Ärkimge öz tuğan öñiri qasietti ğoy. Degenmende bizdiñ ölkeniñ keñ baytaq qwnarlı dalası baylıq pen berekeniñ wyıtqısı ispetti. Şöbi bitik, bwlaq- twması köp. Mıñ bwralğan wsaq özender de örnegimen osı öñirdiñ kelbetin kirgizip twr. Däl qazir kökjiektegi qızara batqan künniñ säulesimen aspan kök tüsinen ayrılıp, teñizdey tolqığan egin men auıldıñ malı örip şığatın tükti dala sap-sarı nwrğa bölenipti. Osınday äsem tabiğattı tamaşalauğa kelgen jalğız men emes ekenmin. Tayaq tastam jerde janında iti bar bir adam otır. Sälem bermekşi bolıp bwrıldım da onıñ közi kökjiekte bolğanımen köñili müldem basqa jaqta ekenin, mwnda kelu maqsatı tabiğattı tamaşalau emestigin bayqadım. Oy wrığın tereñ kömip eki keştiñ arasında eki dünieniñ ortasında otırğanday küy keşken osı adamnıñ işki älemin aşıp körse degen qızığuşılığım oyandı.

Qızara qwlaqtanıp batqan künge tesile qarap osı künmen birge mına jarıq düniedegi bar qızığı tausılatınday tereñ kürsindi. Qalıñ oyğa şomılıp qarauıtıp tüsken tündi de bayqamadı. Auıldıñ şetindegi qalıñ qamıstı wyığan boz mwnarğa kömip tolısa tögilip aqtañdaq ay şıqqan kezde ğana bağanadan janında şoqiıp otırğan itin bayqap mwñın böliser bireudiñ bar ekeni esine tüskendey moynınan qwşaqtap özine tarttı.

Jılt etip körinetin tañğı şıqtay, jarq etip joq bolatın nayzağayday tirşilik degen közdi aşıp-jwmğanşa eken. Qırıq jıl qol wstasıp birge ömir sürdik. Tañdaydan ketpes däm tatıstıq, kökeyden ketpes söz qatıstıq. Jaqsımızdı asırdıq, jamanımızdı jasırdıq. Endi mine bir sätte dünie astı üstine keldi, bäri esten şıqqanday, esepten ketkendey küy keşip otırğanım mınau.

Tili tañdayına jabısıp, üni kömeyinde qwmığıp basına tüsken auır qayğı omırtqasın opırıp, qabırğasın qayıstırdı ma itiniñ janına bükşiip jata ketti. Auır oy jegidey jep, jatqannan jeñildik tappadı ma qaytadan şoqiıp otırdı.  

– Aqtös, sen bilesiñ be? – dep tağı da itin äñgimege şaqırdı.

– Mahabbattıñ özi tätti sezimnen göri kermek dämimen este qaladı eken. Bwrın qalay bayqamağanmın. Men oğan şınımen de ğaşıq ekenmin ğoy. Qara tünektey buğan qasıret bwltı köñilimdi küyzeltip, fäni tirlikten bezdirip jibergendey bolıp twrsa da sol bwlttıñ arasınan mahabbat degen säule jılt etip körinedi. Sen onıñ sırtqı swlulığın ğana kördiñ ğoy. Onıñ janı da sonday swlu edi. Alla tağalanıñ nwrına juınıp, aydıñ säulesine sürtingendey erekşe bolatın. Men onı eşqaşan wmıtpaymın. Wmıta da almaymın. Öytkeni jan düniemniñ sarqılmas sazına aynalıp ketti. Tirligimizdiñ bastauı men talqanımızdıñ tausılar sätin sezinu bizde joq. Ömir şuağınıñ arasında ölim säulesiniñ qatar jüretinin Jaratuşı san ret eskertse de mäñgi ömir süretindey män bermedik. Endi mine özegimdi öksikpen buıp, ökinişke toltırıp, janımda jürse märtebesin asırıp, mereyin tasıtıp, mına jarıq düniede töbeme köterip jüretin edim dep armandap otırmın. Jalğız bala qalada, jalğız jarım anau auıldıñ şetindegi ziratta, senen basqa ermek eter, erbeñ eter endi eşkim joq .

Köz jasına ilengendey kermek sözder äser etti me, älde iesiniñ qayğısın tüsindi me iti de qıñsılağan dıbıs şığarıp jaqınday tüsti.

– Ol aduındı äyelderdiñ biri edi ğoy – dep, biraz dünie esine tüskendey şalqayıñqırap otırdı. – Betine kelgendi bwqtırıp, ırqına könbegendi ıqtırıp jiberetin. Süyikti bolu üşin därmensiz bolu kerek eken. Sondıqtanda onıñ aldında därmensiz edim. Telegey teñiz bilimimdi de pendelik ömirdiñ jırtısına salıp jibergenim süyiktimniñ köñilinen şıqsam degen tilekten bolatın. Obalı ne orındı isimdi jebep, orınsız isimdi tejep otırdı. Bir-biriniñ qaltasına bildirmey şoq salatın kündes äyelderdey ömir sürip jatqan erli-zayıptılardı da körip jürmiz ğoy. Otbasına sözin ötkize almay otırıp, otandıq mäselege şeşim aytatındarın qaytesiñ. Allağa şükir barğa ırza, joqqa sabır kün keştik. Adamdığına min, kisiligine kir qondırmay ömirden ötti.

Auıl şetinde tüñlikteri jabılğan kiiz üylerdey qarauıtıp kümbezder körinedi. Tek töbesindegi ay säulesimen anıq körinip twrğan jartı aylar ğana bwl jerde zirat bar ekenin ayğaqtap twrğanday.  Jwbayınıñ ziratı osı mañnan körinip qalar dedi me ornınan twrdı.

Öksidiñ ne, ökindiñ ne bäribir öşkendi tirilte, ötkendi keltire almaytınıñ anıq. Osı jwmağa deyin «qwlhuallanı» jattap alu kerek - dep özine maqsat qoydı. Osı sätte qwlazığan tınıştıqtı bwzıp, köñiliniñ  küyin şertip twrğan işekti üzip;

– Äy! – degen qatqıl dauıs estildi. Sonday etene tanıs. Qırıq jıldıñ soñğı jiırma jılında kündelikti estip, qwlağı üyrenip, etip ölip ketken osı bir öktem dauısqa qalay selk ete qalğanın özi de bayqamay artına bwrıldı.  Qobırağan şaşın jayıp saytanday sap ete qalğan kelinşektiñ  qazirgi poşımı qolqaña qol salatınday qorqınıştı edi.

Sämbi tal siyaqtı sümireyip neğıp twrsıñ? Sen qayırşını izdeymin dep auıldı eki aynaldım ğoy – degen tanıs äuen, üyrenşikti söz üreyin basıp jaña ğana atşa tulağan jüregi sabasına tüse bastadı.

– Öziñdey eldiñ erkegin qaraşı – dedi de äñgime mwnımen bitpeydi degendey eki qolın büyirine tiredi. Arğı jağın bwl jaqsı biledi, jaqsı emes jatqa biletin siyaqtı. Ne aytar eken tıñdayın degen nieti bayqalmadı. Jaña ğana emirengen sezimin, tebirengen sırın bölisken itiniñ aldında qayırımı qasañ tartıp, meyirimi sualıp ketken äyelin aqtap alğısı keldi me «Swlu äyeldi – swqtana-swqtana swmıray etip jiberetin özimiz ğoy» dep kübirlep kinäni özine audara saldı. Söziniñ zaya ketkenin äyeli de sezgen boluı kerek

– Jür bılay, – dep kilt bwrıldı da bwyrığınıñ bwljımay orındalatına eş kümändanbastan, artına bwrılıp qaramastan ärbir qadamın jwlqına basıp, qobırağan şaşı jelmen jelpildep auıldı betke alıp jüre berdi.

– Qoy, Aqtös, biraz armandadıq endi üyge qaytayıq – dep jeti adam jelkelep, altı adam arqanmen süyregendey eş ıqılassız, jaña ğana özi aytqan «jan düniesiniñ sarqılmas sazın» ıñırsi ıñıldap, itin jetektep, äyeliniñ soñınan ilesti.

Al äyeli bolsa artına bir bwrılmastan auılğa jetip köşedegi ağaştardıñ köleñkesinde körinbey ketti. YApıray, adam degen erip kele me dep itine de bir bwrılıp qaraytın edi ğoy degen oymen men de auıldı betke aldım.

Jwmahmet Jaylaubaev

Abai.kz

 

1 pikir