Jeksenbi, 25 Tamız 2019
Sayasi portret 28608 34 pikir 3 Qazan, 2018 sağat 10:12

Bwl kisi din men dini birlestikti ajırata almay ma?

27-qırküyekte Qazaqstan Parlamentiniñ joğarğı palatasında jiın ötip, deputat hanımdar men mırzalar «QR keybir zañnamalıq aktilerine dini qızmet jäne dini birlestikter mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtırular engizu turalı» zañ jobasın eki ret oqıp, qabıldamay, Mäjiliske qaytarğan edi.

Bwl ne zañ? Bwl – azamattardıñ şet memleketterde joğarğı dini bilim aluına tıyım salatın zañ jobası edi. Bwl – betti twmşalauğa tıyım salatın zañ jobası edi.

Qoğamdıq damu ministri Darhan Käletaevtıñ aytuınşa, zañ jobasına «destruktivti dini ağım», «dini radikalizm», «dini birlestiktiñ qatısuşısı» (müşesi) degen jaña wğımdar engizilgen.

«Bwl wğımdardı engizu jaña destruktivti dini ağımdardıñ ideologiyası, atributtarı men sırtqı belgilerin taratuğa tıyım salu, sırttan elimizge jat ideologiyanıñ enuine tosqauıl qoyuğa mümkindik beredi. Sonday-aq, bet-älpetti tanuğa kedergi keltiretin kiim-keşekti qoğamdıq orındarda kiip jüruge tıyım salu közdelgen. Mwnday şaralar azamattardıñ qauipsizdigi üşin qajet. Mwnday normalar Bel'giya, Franciya, Avstriya, Bolgariya jäne basqa da birqatar memlekettiñ zañdarında bar», — dedi ministr senattıñ jalpı otırısında.

Biz arab emes, qazaqpız

Sonımen Senatorlar ekinşi oqılımda bwl zañ jobasına özgertuler engizu kerektigin alğa tartıp, zañ jobasın maqwldamağan. Mäjilistiñ qarauına qaytarğan. Biz bwl turalı jazdıq. Endi osı zañ jobasın talqılau barısında Senattağı Däu apam, Däriğa Nazarbaeva bılay depti:

«Biz arab emes, qazaqpız. Men osını aytqım keledi… Köbimiz qısqa şalbar kigen saqaldı adamdardı körgen kezde, olardı dästürli emes dini ağımdardıñ ökilderi, keyde tipti ekstremistik közqarastağı iesi dep qabıldap jatamız. Jalpı, meniñ oyımşa, bizdiñ zañnamamız öte liberaldı. Memleketimizde barlıq dinge demokratiyalıq közqaraspen qaraymız. Eşkimge qısım körsetilip jatqan joq. Eger dini közqaras qoğamdı damıtuğa bağıttalıp, toleranttılıq pen beybitşilikti, tınıştıqtı nasihattasa, onda bwl jaqsı emes pe?»

Qaramen ayşıqtalğan jerde Däriğa apa, Qazaqstan zañı liberaldı deydi. Barlıq dinge demokratiyalıq közqarastamız deydi. Iä, dominant partiyanıñ müşesi dini birlestikterdiñ jwmısına kelgende demokratiyalıq közqarasta qalğandı jön köripti.

Şaması, bir basına birneşe qızmette qatar atqarıp jürgen Däriğa apa, din men dini ağım tüsinikterin şatastırıp alsa kerek, äytpese Käletaev wsınğan zañ jobası dinge şekteu qoyu emes, dini qızmet pen dini birlestikter qızmetin retteu turalı ekenin bilmeui, ya tüsinbeui mümkin emes qoy...

Däriğa apa, din men dini birlestikti şatastırıp alğan ba?

Alda-jalda dep aytayıq, Din – adamzat qoğamındağı asa kürdeli de mañızdı äleumettik-mädeni sana. Dinniñ bastı maqsatı – adamnıñ ruhani jetilui jäne onıñ Jaratuşı Qwdayğasenimi. Qazaqstandağı negizgi dinder – islam jäne hristian dinderi. Sonday-aq, iudaizm men buddizm de keñ qoldanısta. Soñğı sanaq boyınşa (2009) Qazaqstan halqınıñ 70,2 payızı islamdı wstanatın mwsılmandar. 26,3 payızı hristian dinindegi europalıq wlt ökilderi. Sonday-aq, 0,1 payızı budda dininiñ nanım-senimin wstaytındar. Sol jılğı sanaq boyınşa, 18 dini konfessiya tirkelgen.

Al Dini birlestik – dini senimdi uağızdau, taratu maqsatında qwrılğan. Osı maqsatqa layıqtı belgileri: din twtu, Qwdayğa qwlşılıq etu etu, basqa dini salttar men ırım-joralğıları bar, sonday-aq dinge üyretu jäne öz izbasarlarına dini tärbie beruge wmtılatın azamattardıñ erikti birlestigi.

Qazirgi kezde elimizde 70 payızday mwsılmannıñ 2815 dini birlestigi jwmıs isteydi eken. Al jan sanı belgisiz protestantizm bağıtın wstanatındardıñ 40-tan astam ärtürli ağımdarınıñ 1238 wyımı bar. Bwl – bükil respublikadağı dini birlestikterdiñ 30 payızı. Al 70-ten astam dini birlestikter eş jerde tirkelmey qızmet etude.

Tipti, pravoslaviya dini bağıtın wstanuşılar özderiniñ sanı jağınan ekinşi orın aladı. Büginde atalmış dinniñ bağıtında 3 irarhiya, 280 prihod, 8 monastr' qızmet atqarıp otır eken.

Däriğa apa aytpaqşı, dinde ğana dinge kelgende ğana demokratiyalıq pricipterdi wstanatın bizdiñ elde köptegen dini mekemelerdiñ, wyımdar men instituttardıñ qwrıluına oñ äserin tigizdi. Birneşe mısal tağı aytayıq, dästürli emes protestantizm, Evangel' hristian-baptister qauımı, Baha ilimi, Jetinşi kün advenister qauımı, neohristiandıq — «şirkeu birlestigi», sayentologiyalıq — «sayentologiya şirkeui», neoorientalistik din «Krişna sanasınıñ halıqaralıq qoğamı», sonımen qatar şaytan toptarı — «şaytan şirkeui», Vahhabizm (Uahhab), «Mwswlman äyelderi Ligası», «Fatima» Associaciyası, «Rifah» qozğalısı, Wlı transcendental'dı Meditaciya, Şri jäne Çinmog ortalıqtarı, Sat'ya Sai ortalığı, Soñğı Zavet şirkeui, jaña ğasır qozğalısı, qwday balaları (qwday otbası) jöne t.b. birqatar az sandı din izbasarları da äreket etude.

Bwl aşıq derek közderinen alınğan mälimetter. Solay mine, Däriğa apa. Bizde Din men Dini birlestikter turalı tüsinik bölek. Siz osılardıñ qaysısın aytpaq boldıñız?

Däriğa apa Nazarbaeva

Däriğa apa Nwrswltanqızı söylegen sözi baspasözde jii talqılanatın deputattar sapınan. Endi osı Däriğa apa Nazarbaeva jaylı aytayıqşı. Sayasi häm adami portretin tüzip köreyik.

Birinşi punkt: otbası:

55 jasta. Temirtauda tuğan. Prezident Nazarbaevtıñ ülken qızı. Marqwm Rahat Älievtiñ äyeli bolğan. 2 balanıñ anası. Keyin ajırasıp ketken.

Ekinşi punkt: sayasi kar'erası:

2003 jılı respublikalıq «Asar» partiyasın qwrıp, keyin 2006 jılı onı biliktegi qazirgi «Nwr Otannıñ» qwramına qosqan. Älgi Älievtiñ dauınan keyin Däriğa apa biraz uaqıt sayasattan ketip, türli biznestik qızmetter atqarıp jürdi de, 2011 jılı sayasi sahnağa qayta şıqtı.

2012 jılı parlamenttik saylauda jeñip, Mäjiliske deputat boldı. Mäjilistiñ «äleumettik-mädeni damu» deytin komitetin basqardı. 2014 jılı Mäjiliste vice-spiker boldı. Sonımen qatar, Mäjilistegi «Nwr Otan» frakciyasın tizgindedi.

2015 jılı qırküyekte vice-prem'er-ministr bolıp tağayındalıp, twp-tura bir jıldan soñ Senatqa jer audarıldı. Qazir Senatta komitet basqaradı.

Üşinşi punkt: ataq-dañqı:

Franciyanıñ «Ädebiet jäne öner» ordenin, «Barıs», «Qwrmet», «Parasat» ordenderin taqqan. Qazaqstandağı eñ ıqpaldı äyelder reytinginde köş bastauşı tağı osı kisi.

Törtinşi punkt: änşi:

Bwl kisiniñ änşiligi tağı bar. Däriğa apanıñ bwl qırın aşu üşin Säbettiñ Halıq ärtisi, Iosif Kabzonnıñ bir auız pikir bergendi jön kördik.

«Eger bireu meni Nazarbaevtıñ qızın tıñdauğa keldi dep oylaytın bolsa, qatelesedi. Men änşi Däriğa Nazarbaevanıñ tıñdauğa keldim. Ol käsibi änşi», - depti Kabzon.

Besinşi punkt: offşor dauı:

Ötken jılı Panama qwjattarı degen daulı qwjat şığıp edi ğoy. Iä, sol är eldiñ şendi-şekpendileriniñ şetelge tıqqan-pıqqan aqşaların äşkerelegen qwjat. Mine, sol qwjatta Däriğa apamnıñ da atı ataldı. Söytsek, Däriğa apam 2007-2012 jıldar aralığında «Asterry Holdings LTD» deytin offşorlıq kompaniyanıñ akcioneri bolğan eken. Panama qwjattarında esim-soyı erekşe körsetilgen Däriğa apam, sol kezde «läm-mim» degen joq.

Söylegen sözderi:

Joğarıda biz Däriğa Nwrswltanqızınıñ qoğam talqısın tudırğan sözin jazdıq. Dini birlestikter qızmetin retteuge qatıstı zañ jobasın talqılau kezinde aytqanı, ol.

Jalpı, Däriğa Nwrswltanqızınıñ köp sözi qoğam talqısın tudırğan. Endi solardıñ birsıpırasın eske tüsireyik.

Jastardı äskerge köptep şaqırtudı wsınamın

«Mektep bitirgen jastar arasında kolledjge de, joğarı oqu orındarına da tüspeytinder köp. Olar jwmıssız qaladı. Osı twrğıda statistikalıq mälimetter öte naşar. Jıl sayın mektep bitirgen 24 mıñğa tarta tülek elimizdiñ ne ekonomikalıq, ne äleumettik keñistigine ene almauda. Men kelisimşart boyınşa qızmet atqarıp jürgen äskerilerdi qısqartıp, jedel äskeri qızmetke qabıldanatındardıñ sanın köbeytudi kötergim keledi. Jastar äskerde mindetin atqaruğa mümkindik beru kerek. Jaña mamandıqtardı meñgerip alar edi. Kelisimşarttağılar bizde öte köp. Auıl jastarı üşin bwl äleumettik lift boladı».

Bwl Senatordıñ senatorlıq qızmetke tağayındala sala aytqan sözi. 2016 jıl.

Bolaşaqta bizge qıtay tilin üyrenuge tura keledi

«Biz kem degende üş tildi biluimiz kerek, öytkeni tayau bolaşaqta bärimizge qıtay tilin üyrenuge tura keledi. Oñtüstikte ornalasqan wlı körşimiz - bizdiñ tağdırımız, Qıtay zor qarqınmen damıp keledi. Qıtay - bizdiñ dosımız, bizdiñ sauda seriktesimiz jäne elimizdiñ ekonomikasındağı eñ iri investor. Demek, erteñgi küni bizdiñ balalarımız önerkäsip nemese auıl şaruaşılığı salalarındağı sol zauıttarda swranısqa ie boladı».

Bwl Däriğa Nwrswltanqızı prem'er-ministrdiñ orınbasarı qızmetin atqarğan jılı aytqanı. 2016 jıl.

Köp bilgiñ keledi, oqığıñ keledi, al oğan uaqıt joq

«Men til biliminiñ adamğa berer paydası mol dep sanaymın. Qayda barsañ da, basqa tildi estip, aytqandarın wqqanğa ne jetsin. Men tuğan tilimnen özge, orıs, ağılşın jäne ital'yan tilin bilemin. Sonday-aq, nemis tilin ortaşa deñgeyde bilemin, barlığın tüsinemin, nemis tilinde fil'mder köremin, tek täjiribe jetispeydi. Kezinde ata-anam «uaqıttı bosqa ötkizbey, oqi ber, keyin uaqıtıñ bolmaydı» degen edi. Men aytqandarın qazir tüsindim. Olar, ärine, dwrıs aytqan. Şınımen de qazir köp bilgiñ keledi, oqığıñ keledi, al oğan uaqıt joq».

Bwl Däriğa Nwrswltanqızı Nazarbaevanıñ 2016 jılğı swhbatında aytqanı.

Elbası – eñ ülken qwrmetke layıq adam

«Men bwl jañalıqtı jaña ğana estidim. "Tömennen" wsınılğan bastama bolsa kerek. Türli sebepter boyınşa bwl swraqqa mağan ob'ektivti jauap beru qiın. Biraq elimizdiñ azamatı retinde, 25 jıldağı jetistikterimizdi maqtan twtatın azamat retinde bwl şeşimdi dwrıs dep esepteymin. Bügingi beybit, tınış ömirimiz üşin bizdiñ köşbasşımız ülken qwrmetke layıq».

Bwl Däriğa Nwrswltanqızınıñ Almatıdağı Furmanov köşesine Prezidenttiñ esimin beru turalı bastamağa qatıstı aytqan pikiri. 2017 jıl.

Är äkimniñ tikwşağı boluı tiis

«Qazir biz mine Eurocopter öndirisinde qonaqtamız. Arı qaray da onıñ damuın körsetu kerek. Sebebi, qazaqstandıqtar osı tikwşaqtardıñ qanşalıqtı paydalı ekendiginen tolıq qandı mälimetti habardar emes boluı mümkin. Sanitarlıq aviaciya damuı tiis. Är äkimniñ osınday tikwşağı boluı tiis, äsirese, auılşaruaşılıq qojalıqpen aynalısatındar üşin. 500 şaqırım jerdi kölikpen aralap şığu öte qiın. Al tikwşaqpen eki-üş sağat wşıp, barlığın köruge boladı». 

Bwl «Evrokopter Kazahstan injiniring» JŞS zauıtına barğan saparında söylegen sözi. 2017 jıl.

Qwdayğa şükir, orıs tilin eşkim alıp tastağan joq

«Qwdayğa şükir, orıs tilin eşkim alıp tastağan joq. Men özime ıñğaylı tilde söyledim. Prezidenttiñ tapsırmasın bärimiz de orındauğa tırısamız. Orıs tildi eşkim äli joyğan joq. Qwdayğa şükir, onday bolmaytın da şığar. Biraq biz basqa da azamattardı sıylauımız kerek. Sondıqtan bwl mäselede şekten şığuğa bolmaydı. Wltaralıq kelisim men dostıqqa eşkim şekteu qoyğan joq. El aumağındağı jäne memlekettik organdardağı tilder Konstituciyamen bekitilgen».

Bwl Narine Mikaelyandardıñ özi til sındırıp qazaqşa söylep jatqanda, Senattağı swrağın Reseydiñ memtilinde qoyğan kezde, jurnalisterge bergen jauabı. 2018jıl.

Cifrlandıru trol'der men feykterge jol aştı

«Aşıq internet alañı tek qana talanttı jurnalisterge ğana esik aşqan joq. Sonımen qatar, aqparattıq soğıstıñ közge körinbeytin sarbazdarına da jol aştı. Feyktermen trol'der  jalğan aqparat şığarıp, qoğamdıq pikirge ıqpal ete bastadı. Olardıñ qasında tabloidtar abıroylı bolıp otır. Ğalamtordıñ qarqındı damuı, äleumettik jelilerdiñ ömirdiñ ajıramas böligine aynalğanı älemdi tübegeyli özgertti. Devaystar men gadjetter qoljetimdi. Bwl kez kelgen adamnıñ mediproceske qatısuına kepildik berip otır. Blogerler men jelilik avtorlar bedeldi jurnalistermen bäsekege tüsip jatır. Sonıñ kesirinen iri basılımdar tiraj joğaltuda».

Bwl Däriğa Nwrswltanqızınıñ Almatıda ötken Euraziyalıq media forumda söylegen sözi. 2018 jıl.

Tüyin. Biz bügin Senator, änşi, pologlot Däriğa Nwrswltanqızınıñ soñğı üş jılda söylegen sözderine şolu jasadıq. Ras, bwl üş jılda Däriğa apam biraz swhbat berdi. Biraz dünieniñ basın şalıp söyledi. Degenmen biz solardıñ işinde jwrt qızu talqıladı-au degenderin eske tüsirdik.

Endi äuelgi aqparatqa oralayıq. Däriğa Nwrswltanqızı, din men dini birlestik eki bölek närse. Dini senimge şekteu qoyu – siz aytqanday demokratiyalıq principke qayşı, adamdıñ jeke qwqığın taptau bolıp sanaladı. Al dini birlestik jwmısın retteu turalı zañnıñ qajettiligin, biz aytpasaq ta Dariğa apamız tüsinui kerek dep oylaymız.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

 

 

34 pikir