Düysenbi, 14 Qazan 2019
Kübirtke 2736 28 pikir 12 Qazan, 2018 sağat 14:27

Tağı zımıran qwladı, tağı u tögildi...

2050 jılğa deyin Reseyge jalğa berilgen «Bayqoñır» ğarış aylağınan tağı dau şıqtı. Küni keşe Bayqoñırdağı Gagarin start alañınan «Soyuz MS-10» kemesin alıp wşqan «Soyuz FG» zımıran tasığışınıñ tehnikasınan aqau şığıp, aspanda apatqa wşıradı. 

Reseydiñ Roskosmos korporaciyasınıñ aqparatına qarağanda, bortında reseylik ğarışker Aleksey Ovçinin men NASA astronavtı Nik Heyg bar "Soyuz MS-10" ğarış kemesi 11 qazan küni Astana uaqıtımen sağat 14:40-ta "Soyuz-FG" zımıran tasığışımen Halıqaralıq ğarış stanciyasına wşırılğan. Al onıñ apatqa wşırauına "ştattan tıs jağday" tuındauı äser etken. Ğarış kemesi wşırılğan soñ zımıran tasığıştıñ qozğaltqışınan aqau şığıp, ekipaj otırğan kapsula odan ajırap, "ballistikalıq tömen bağıt alu rejimimen" jerge bet alğan. 

Abıroy bolğanda, Halıqaralıq ğarış stanciyasına jol alğan qos ğarışker din aman. Ğarış kemesin wşıruşılar osığan mäz. Alğa qoyğan maqsatı iske aspay qaldı demeseñiz reseylikterdiñ ökinişten özegi örtene qoymas. Sebebi, bwnday sätsizdikke olar birinşi ret wşırap otırğan joq. Ğarışkerleriniñ aman qalğanına razı bolıp, qwlağan raketasınıñ qaldıqtarın jinap aladı da kelesi kemeni wşıruğa qaytadan dayındaladı.  

Bwl jerde ziyan tartatın tağı Qazaqstan bolmaq. Özine kök tiın paydası joq şeteldik zımırannıñ zardabın qazaq dalası tartadı. Aqparatta aytıluınşa, qwlağan ğarışkerler Jezqazğannan şamamen 25 şaqırım jerge qonğan. Ğarış kemesiniñ qalğan bölikteri şamamen Balqaş qalasınıñ mañayına qwlauı mümkin eken. Olardı qazir izdestirip jatır. Biz üşin eñ bastı mäsele apattıñ tabiğatımızğa qanşalıq ziyan keltirgeni bolıp otır. QR İİM Tötenşe jağday komitetiniñ törağası Vladimir Bekkerdiñ aytuınşa, ğarış kemesi üşin geptil qoldanılmağan. 

- Mwnda aviaciyalıq kerosin men ottegi qoldanılğan. Sondıqtan, ğarış kemesi qwladı ma, janarmayı janıp ketti me degen swraqtarğa tek ükimetaralıq komissiyanıñ qorıtındısınan keyin ğana jauap bere alamız, - deydi Bekker. 

Bizdiñ basşılar halıqtı aldauğa qwmar. Bwl bwrınnan bergi ädet. Onsızda Bayqoñırdı Reseyge jalğa beruge qarsı halıq ğarış kemesiniñ jerimizge tağı qwlağanına bey-jay qaramaytının bilip, aldın-ala qorğanıp jatqanı. Qorıqqan bwrın jwdırıqtaydı deydi bwndaydı. Ğarış kemesi üşin geptil qoldanılğan joq degeni tabiğatımızğa tigizer ziyanı az dep eldi aldağısı kelgeni. Zımırannıñ basqa qaldıqtarı da öte ziyandı ekenin ol da, halıq ta bilip otır. Sonda da suğa ketken tal qarmaydı dep aqtaludıñ amalın oylastırğan türi osı. Biraq, bwlarğa halıqtıñ qarsılığı mülde äser etpeytini tağı bar. Qazaq biligi qaşan qateligin moyındağan edi. Apattıñ saldarın zertteytin komissiyanıñ qorıtındısı qalay bolatının bärimizdiñ işimiz sezip otır. Zımırannıñ qaldıqtarı tabıldı, tazaladıq. Tabiğatımızğa eş ziyanı joq eken dep şığadı. 

Negizi qazaq biligi jerimizdi jalğa berip, qwdasınday sıylap otırğan Reseydiñ ğarıştıq tehnikası asa joğarı deñgeyde emes. Şının aytqanda, Keñes odağı tarağalı Reseydiñ ğarış salasındağı biligi eş ösken joq deuge boladı. Wşırğan ğarış kemeleriniñ jii sätsizdikke wşıraytını da sodan. Keybir derek­ter­ge süyensek, 600 tonnalıq geptilmen wşatın «Pro­ton­nıñ»  Qazaqstan jerine 32-si qwlaptı. Al qazir «Roskosmos» ğa­rış­qa qatıstı mañızdı jobalarda «Protonnıñ» ornına «Soyuzdı» paydalanıp jür degenimizben, bwl da älem aldında mıqtılığımen maqtana qoyatın tehnika emes. Adamzat tarihında orın alğan bes iri ğarıştıq apattıñ ekeui däl osı «Soyuzben» qatıstı.  

Reseylikterdiñ qazaqtıñ sayın saharasın türli sınaq alañına aynaldırıp jürgenine az uaqıt bolğan joq. Keñes odağı kezinen beri qazaq halqı osınıñ zardabın tartıp keledi. Soltüstiktegi körşimizdiñ swrqiyalığınan tuındağan ekologiyalıq apattar saldarınan qor­şağan orta bülinip, adamdar türli dertke wşırap jatqanı bärimizge belgili. Eldiñ bäri biletin bwl jağdaydı basınan qayta qozğamay-aq qoyayıq. Aytpağımız, öz biliginiñ janı aşımağan qazaq halqın Resey ayaytın ba edi. Menşiktep alğan «Bayqoñır» ğarış aylağınan äli talay zımıranın wşıradı. Onıñ tağı qanşası qwlap, qazaq dalasın tağı qanşa büldiretinin kim bilsin?!  

Quanış Qappas

Abai.kz

28 pikir