Jeksenbi, 21 Şilde 2019
Ädebiet 1879 0 pikir 19 Qaraşa, 2018 sağat 16:49

Barbaris. Bwrış qosılğan süt...

Jalpı bala kezde bir närseniñ naqtı atauına nemese onıñ tüpki mağınasına bas auırtıp jatpaymız ğoy. Ol ne tätti, ne aşı, suıq ya ıstıq, olay jasauğa boladı, nemese bolmaydı. Osınday antonim wğımdar. Al ol ne üşin jaqsı nemese nelikten jaman–ol mañızdı emes. Al qalğan auırlau taqırıptar tek ülkenderdiñ äñgimesi siyaqtı. Densaulıq degen söz de mağan solay köringen. Tipti, ol wğım meniñ sözdik enciklopediyamda mektepke barğanşa bolmağan şığar. Meniñ densaulıq jaylı alğaşqı tüsinigim: suıq tiip auıru men odan jazılu degen twyıq etistikterden twratın.

Balamız ğoy. Qıs kezinde inim ekeumiz wşıp-qonıp oynap jürip, suıq tigizip alatınbız. Negizi auırıp körgen adam bolsa, bwl öte qiın jağday. Bir sättiñ işinde tamağımız qırıldap, qaqalıp-jötelip üy işiniñ mazasın qaşıramız. Sodan üydegi bas däriger äjem men bas medbike anam jedel emdeu şarasın bastaydı. Äjem ıstıq sütke qızıl bwrış, may salıp äkeledi. Al anamnıñ missiyası – sol «tañğajayıp» därini eki pacientke tezirek işkizu. Öziñiz oylap qarañızşı, ıp-ıstıq äri ap-aşı bwrış qosılğan süt. Onı deni sau adam işe me? Ärine, bizdiñ sol denimiz sau emestigin paydalanıp beredi emes pe?! İnim ekeumiz de osal nauqas emespiz ğoy, qinalıp otırsaq ta, barınşa qiğılıq salıp bağamız.  Anam bwdan eşteñe şıqpasına közi äbden jetken soñ, aylağa köşedi. Bauırım ekeumizdiñ qolımız jetpeytin şkaftıñ töbesinde twrğan qoraptan eki kämpit alıp şığadı. Kädimgi qıp-qızıl tätti «Barbaris»! Biz bala bolsaq ta, ol sıylıqtıñ teginnen-tegin berilmeytinin säbi sanamızben wğıp otıramız, ärine. Al qoyılatın şart qatal: kesedegi sütti tez arada tauısu. Al, kettik! Süt işu marafonı bastalsın. Qızıl bwrış tamaqtı odam sayın qızdırıp, ıstıq süt küydirip bara jatadı. Biraq "Barbaris" közden bwlbwlday wşıp ketpesin deseñ, amal joq tauısasıñ. Sosın sıylığıñdı alasıñ. Sonımen emdeu profilaktikasınıñ birinşi kezeñi bitip, ekinşisi bastaladı. Ol – qalıñ körpeni jamılıp, tapjılmastan wyıqtau. Bwl endi birinşisine qarağanda säl oñaylau. «Barbaristi» bappen şaynap jatıp, wyıqtau da söz be eken?!

Biz auılda twrdıq qoy. Däri-därmek te köp tabıla bermegen şığar. Ol em şınımen şipalı ma, älde ülkenderdiñ «endi jazılasıñ» degen seniminiñ küşi me, bilmeymin, biz eki-üş künniñ işinde qwlınday oynaqtap şığa keletinbiz. Keyin bizdiñ üydegi şağın däri qorapşasında «Solodkogo kornya» degen sirop payda boldı. Jötelseñ, sodan üş mezgil bir qasıqtan işesiñ. Biraq, onıñ dämi tätti. Sol üşin inim ekeumiz auırsaq ta, auırmasaq ta işip alıp jügirip jüretinbiz. Balalıq qoy.

Es jiya kele auıra qalsaq, däri-därmekke jügiretin boldıq. Ağzamızdı antibiotikterge üyretip alğan soñ ba, älde onı bappen dayındaytın äjem bolmağan soñ ba, boydağı salqın bwrınğıday bwrış qosılğan sütten qorıqpaytın bop aldı.

Eseygen sayın belgili bir wğım, jağdaylarğa qatıstı aqparatıñ köbeyip, közqarasıñ özgere bastaydı. Densaulıq jaylı da. Onı saqtau joldarı, dertke şaldıqtıratın ziyandı zattar t.s.s. Bwrın älem elderin tamaq tabu men onı dwrıs öndirudiñ jolı alañdatsa, qazir kerisinşe sol tağamdardan keletin qauiptiñ aldın alu mäselesi mañızdı kategoriyağa köterilgen. Adamzattıñ ömir süru deñgeyi jaqsarğan sayın, olardıñ özderine jasalatın zalaldıñ deñgeyi artıp baradı. Bioqaru arqılı bir adam ğana emes, bir halıqtıñ densaulığına nwsqan keltiru sındı jağımsız faktorlar tağı bar. Jaqsı, älemdik deñgey, ğalamdıq jüye dep bas auırtpay-aq, öz elimizge, öz jaqındarımızdıñ janına üñilsek te osınday mäseleler tabıladı. Balanıñ işten sindrommen nemese «çerepnoe davleniemen» tuıluı, eresekterdiñ emi tabılıp bolmaytın san aluan auru türleri şeksiz, şetsiz. Äleumettik jelini aşıp qalsañ, säbiiniñ dauasın jazuğa donor men dollar izdegen ata-analardıñ jan ayqayın köresiñ. Al aqılı emhanalarğa körinetin aqşam joq deseñ, auırmau kerek.  Auırıp em izdegennen, auırmaytın jol izdeu tiimdi bolıp twr qazir. Eger densaulığımızğa der kezinde den qoya bilsek, ärine. Qazirgi adamzat aqıldı ğoy, bärin biledi. Densaulıqtı qalay kütudi, qanday tağamdar ziyan, qaysısı paydalı. Biraq, biz «erejeler bwzu üşin jaralğan» dep, közimizdi jwmıp qoyıp, fast-fud pen kolanı qwşaqtap otıramız ğoy. Bärimiz emes, aqıldınıñ da aqıldısı bar. «Aurudıñ 80 payızı bas pen ayaqqa salqın tigennen» dep edi bir däriger. Radioda densaulıq turalı habar bop jatqanda bir apay habarlasıp «Densaulıq degendi student kezde qwrttıq qoy. Birde toq, birde aş bop jürip, asqazandı da bir jaylı qıldıq. Sonıñ zardabın tartıp jürmiz» degende oylanıp qalıp edim. «Doşirak» sau bolsın dep jürgen bizdiñ asqazanğa qwday özi jar bolsın. Sol. Ayta berse, äñgime köp.

Qısqası, densaulıq saqtau degen tek bwrış qosılğan sütten twrmaydı eken. Al ömir «Barbaris» siyaqtı ünemi tätti bola bermeydi.

Äsem Qwlmanova

Abai.kz

0 pikir