Düysenbi, 25 Naurız 2019
Bizdiñ şeneunik 14006 11 pikir 13 Naurız, 2019 sağat 17:22

Pan Gi Munnan sadağa ket, Mädina!

Küni keşe ğana su jaña qızmetke tağayındalğan Äbilqasımova deytin äydik äyel turalı az kem söz şığarmaqpız. Mädina ğoy, iä, sol Mädina. Ministr şekpenin kiip-ap, auzına kelgendi kökigen, söytip jürip-aq, abıroyı ayranday tögilgen Mädina qız.

Bükil jwrttıñ aşuın keltiremin dep, ministr kreslosınan ayırılıp qalğan Mäkeñ keşe ğana jaña jasaqtalğan, äteşten bwrın oyanıp, qıtay tilin üyrenip jürgen Asqar Mamin deytin poliglot politik basqaratın Ükimettiñ qwramına kirdi. Söytip Wlttıq ekonomika ministriniñ orınbasarı bolıp tağayındaldı.

Mäkeñniñ osı jolğı oraluı turalı aqparğa köz jügirteyikşi, äueli. «Mädina qız ministrlikke keldi» degendi estigen jwrt ekiwştı pikirde boldı. Itpen qualasa ketpeytin Mäkeñniñ qanday qwdireti barın bilmey eseñgiregen küy keşti. «Äy-ay kiimi men äşekeyi köp Äbilqasımovasız Qazaqstan Ükimetiniñ tañı atpay, küni batpay qalatın ba edi» dedi key jwrt. «Mädina qızğa sol jolı obal boldı» degender de tabıldı. Endi osı pikirlerdi saraptay otırıp, biz de öz payım-parasatımızşa oy qwrayıq...

Äbilqasımovanıñ qayta oralauı

Äbilqasımova QR Wlttıq ekonomika ministrligine qaytıp oraldı. Ministrdiñ orınbasarı, kişi ministr bolıp tağayındaldı.

Kezinde Mäkeñniñ qolastında qızmet etken qazirgi Eñbek jäne äleumettik qorğau vice-ministri Svetlana Jaqıpova deytin atı mäşhür äyel bar edi ğoy. Sığır közdi, sazarğan öñdi Sveta hanım Äbilqasımovanıñ Ükimetke qayta oralğanı turalı eki auız pikir aytıptı.

Jaqıpovanıñ pikiri:

- Meniñ jeke pikirimşe, meniñ bwrınğı bastığım kez kelgen tapsırmanı orınday alatın adam. Ol öte-möte käsibi adam. Men onıñ jwmısı rettelip ketkenin, barlığı jaqsı bolğanın tileymin, - depti Jaqıpova. Aytpaqşı, Sveta hanım da analar köterilgende bastığı Äbilqasımova sekildi sözden süringen edi.

Jaña Ükimettiñ eski kadrlarımen birge üş-tört jaña ministr tağayındalğanın aytqan edik. Mine, sol jañalardıñ biri bolıp ekonomikanıñ tizginin wstağan Ruslan Dälenov deytin ministr de Mädinanıñ öz qaramağına kelgeni turalı pikir bildirgen.

Dälenovtiñ pikiri:

- Jalaqı arnayı jüyemen retteledi. Vice-ministrdiñ jalaqısı ministrge qarağanda tömen. Bwl qızmetiniñ tömendeuin bildiredi, - depti Dälenov.

Iä, Äbilqasımovadan göri aylığım joğarı degen Ruslan mırza Mäkeñniñ qarım-qabıleti turalı aytqısı kelmegen sekildi.

- Vice-ministrler Ükimet şeşimimen tağayındaladı. Äbilqasımova hanım bwrın ekonomika ministrliginde jwmıs jasadı. Halıqaralıq bloktı basqardı. Bizdiñ ministrlikte de ol halıqaralıq blokpen jwmıs jasaytın boladı. Tüsinesiz be, men äriptesterimniñ qızmeti turalı pikir ayta alamın. Alayda qaramağımdağılar turalı ayta almaymın. Men olardan tapsırmanıñ orındaluın talap etemin. Bitti, -dep tüyindepti.

Esteriñizge sala keteyik, 2018 jıldıñ aqpanında Mäkeñ Eñbek ministrligine tağayındalğan edi. Sol kezde däl osı Dälenov onıñ jaña qızmeti turalı pikir aytqan eken. Ne depti deysizder ğoy. Minekey, köriñizder...

2018 jıl. Dälenov Äbilqasımova turalı:

- Meniñşe, ol jaqsı ministr boladı. Onıñ paydası köp. Onıñ batıstıq bilimi bar. Eger bireu-mireu onıñ jauıngerlik täjirbiesi jetispeydi deytin bolsa, men esesine onıñ jauıngerlik minezi bar der edim. Biz oğan sauattı, sapalı qızmetker, ekonomist, basşı jäne qarapayım adam degen minezdeme beremiz», - degen eken.

Äbilqasımova turalı qazirgi bastığı bıltır ayamay maqtap söylese, osı jolı sözayarlıq jasaptı. Äliptiñ artın bağayın dedi me eken, älde Äbilqasımovağa senimsizdik tanıtqanı ma, äyteuir osımen şektelgen.

Bıltır Tamara apay Düysenovadan tizgindi alar twsta Dälenov jer-kökke sıyğızbay maqtağan Mäkeñniñ şınında bilimi joğarı. Sol turalı jazayıqşı...

Äbilqasımova turalı ne bilesiz?

Mädina Erasılqızı Äbilqasımova 1978 jılı Almatıda tuğan. Biıl 1-tamızda 41 jasqa toladı. Äkesi eks-deputat Erasıl Äbilqasımov. Däriger. Mäjiliste deputat boldı. 2005 jılı Prezident bolmaqqa bekinip, saylauğa da tüsip, 0,34 payız dauıs jinağan. Mäkeñniñ ministr boluına äkesi ıqpal etti deytinder de bar. Kim bilsin... Tegin adam taz bolmaydı degenge salsaq, bäri mümkin. Degenmen Mäkeñ turalı biletinimiz bir toğız bolsa, bilmeytinimiz toqsan toğız ekeni tağı ras.

Mädina qızdıñ oqığan-toqığanına qarasaq, qara jayaulardıñ sortınan emes sekildi...

1999 jılı Qazaq memlekettik basqaru akademiyasın «halıqaralıq ekonomikalıq qatınastar» mamandığı boyınşa oqığan.

2003 jılı Kolumbiya universitetiniñ magistraturasın «ekonomikalıq sayasattı basqaru» mamandığı boyınşa tämämdağan.

2011 jılı Garvard universitetiniñ Kennedi atındağı memlekettik basqaru mektebin memlekettik basqaru magistri bolıp ayaqtağan.

Basqasın aytpasaq ta, anau Garvard universitetin alayıqşı. Nobel' sıylığınıñ 157 iegerin oqıtıp şığarğan universitet. Bizdiñ Mäkeñ oqığan Kennedi atındağı basqaru mektebinen de oñay adamdar şıqpağan. Qarañızşı, Meksikanıñ prezidenti bolğan Filippe Kal'deron men BWW-nıñ segizinşi bas hatşısı bolğan Pan Gi Mun oqığan.

YAğni, Mädina qız oqığan-toqığanına qarasañ swmdıq bilimdi adam. Oğan teñi joq, tipti. Al endi sonday ataqtı jerdiñ tülegi tegi jekswrın atanuın qalay tüsinemiz?

Äy biraq, bizdiñ Mäkeñ «qazğa eremin dep qarğanıñ şatı ayırılıptınıñ» kerin keltirdi. Pan Gi Mun sekildiler şıqqan jerden Mädina sekildiler de şığadı deymiz de qoyamız... Joq, älde "Pan Gi Munnan sadağa ket, Mädina!" deymiz be?  Jä, äri qaray jazayıq...

Mäkeñniñ eñbek jolı

Mäkeñniñ mıqtılığı sol – ol memlekettik qızmettiñ barlıq satısınan ötken adam deydi biraz jwrt. Qarap otırsaq, biraz şaruanıñ basın şalıptı, ras. Tındırğanı şamalı bolsa da aqpar üşin jazayıq, al.

*  1999-2001 jıldarı – Strategiyalıq josparlau agenttiginiñ bas mamanı;

*  2003-2004 jıldarı – Ekonomika jäne byudjettik josparlau ministrligi strategiyalıq josparlau basqarmasınıñ basşısı;

*  2004-2006 jıldarı – «Marketingtik-taldamalı zertteuler ortalığı» AQ memlekettik sayasattı taldau departamentiniñ direktorı;

*  2006-2008 jıldarı – QR prem'er-ministri keñsesi äleumettik-ekonomikalıq bölimi meñgeruşisiniñ orınbasarı;

*  2008-2011 jıldarı – prezident äkimşiligi strategiyalıq äzirlemeler jäne taldau ortalığı meñgeruşisiniñ orınbasarı;

*  2011-2013 jıldarı – ekonomikalıq damu jäne sauda vice-ministri;

*  2012 jıldan bastap Dünijüzilik banktiñ Qazaqstandağı basqaruşısınıñ orınbasarı;

*  2013-2014 jıldarı – ekonomika jäne byudjettik josparlau vice-ministri;

*  2014 jıldıñ tamızınan 2018 jıldıñ aqpanına deyin – wlttıq ekonomika vice-ministri;

*  2018 jıldıñ 9 aqpanınan 2019 jıldıñ 25 aqpanına deyin eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau ministri qızmetin atqardı.

Eñbek jolına qarap otırsañız, Mäkeñ är kresloda 1-2 jıldan ğana otırğan. Eñ wzaq istegen jwmısı – Wlttıq ekonomika vice-ministri bolğan jıldar.  Baqanday 4 jıl kişi ministr bolğan.

Mäkeñ qazir ekonomika ministrligine qayta keldi dedik qoy. Ol 2014 jılı da ekonomika ministrliginiñ vice-ministri boldı. Sol kezdegi eldiñ ekonomikalıq äleueti keremet boldı dey almaymız. Mäkeñ men onıñ bastıqtarı ekonomikanı tizgindegen jıldarı bolğan dağdarıstı eske tüsireyikşi...

2014 jılğı dağdarıs:

2014 jıl el ekonomikası üşin soñğı onjıldıqtağı eñ auır jıl boldı. Prezidenttiñ özi sol kezde bizde ğana emes, älemdegi ahual aumalı-tökpeli dep aqtağanday söylegenimen, äleumettik-ekonomikalıq jağday tömendedi. Ol fakt. Ras, sol jılı eki derjavanıñ sankciya soğısı örşidi. Älemdik dağdarıs bastaldı. Narıqta mwnay bağası tömendedi.

Qazirge deyin salqını seziletin eldegi ekonomikalıq dağdarıs sol jılı bastaldı. Älemdik narıqta qara altın bağası kürt tömendedi. Qazaqstan ekonomikası mwnday jağdayğa mülde dayın bolmay şıqtı.

2014 jılı JİÖ kölemi dollarğa şaqqanda 227,44 dollar bolsa, JİÖ ösimi -6,7 payız boldı. Qazaqstannıñ sırtqı qarızı 149,13 milliard dollarğa jetti. Bwl jan basına şaqqanda är adamğa 8761 dollardan aynalatın edi. Inflyaciya kömeli 7,4 payızdı qwradı.

Eñ tömengi jalaqı – 19 966 teñge boldı. Memleket beretin bazalıq zeynetaqı kölemi – 9 983 teñgeni ğana qwradı. Eñ tömengi zeynetaqı – 20 782 teñge boldı.

2014 jılı Wlttıq valyuta deval'vaciyalandı. Elde deval'vaciya boldı. Teñgeniñ dollarğa şaqqandağı bağamı 155 teñgeden 188 teñgege bir-aq sekirdi.

Eldegi sauda dükenderi men supermarketter bir-aq künde tauar bağasın köterdi. Elde azıq-tülik, däri-därmek, janarmay, kölik jäne qwrılıs materialdarı bağası östi.

2014 jılğı deval'vaciya arqılı jwrttıñ aylıq tabısınıñ 20 payızın tonadı. Joğarıda aytqanday-aq, bizdiñ eldiñ ekonomikası mwnayğa täueldi ekenin sol kezde jäne bir märte tüsindirgendey boldı.

2014 jılı memlekettiñ jalpı byudjeti 31 milliard boldı. Sol jıldarı biz mwnay bağasınıñ qwldırauınan 60 milliard wtıldıq. Aynaldırğan 1,5 jılda memlekettiñ 2 jıldıq byudjetinen ayırıldıq.

2014 jılı 78,2 milliard dollarğa şikizat satıp, 41,2 milliard dollarğa tauar satıp aldıq.

2013 jılı Qazaqstannıñ eksportı 84,7 milliard bolsa, 2014 jılı eksport kölemi azayıp, 79,5 milliard dollardı qwradı. 2014 jılı import 30,6 milliard dollardı qwradı.

2015 jılğı dağdarıs:

2015 jıl da Qazaqstan ekonomikası üşin dağdarıs jılı boldı. Ol turalı Prezidenttiñ özi de ayttı.

Tağı da kinäli älemdik dağdarıs. Tağı da mwnay bağasınıñ tömendeui. Tağı da sırtqı faktor. Aytpaqşı, sol jılı mwnaydıñ narıqtağı bağası 50 dollarğa deyin tüsti.

Elde azıq-tülik bağası östi. Jwmıssızdar sanı arttı. Halıqaralıq rezerv 1 milliard dollarğa deyin qısqardı. Wlttıq valyutanıñ dollarğa şaqqandağı bağamı 51,9%-ğa, euroğa şaqqanda - 42%-ğa, rubl'ge şaqqanda - 42%-ğa qwladı.

Jwmıssızdıq deñgeyi 4,9%-ğa jetti.

Valyutalıq kiristiñ eksport boyınşa osı kezeñdegi qısqaruı 1,74 ese bolıp, 2014 jılğı 80,3 mlrd. dollardan 2015 jılğı 46,2 mlrd. dollarğa deyin tüsti. Al sauda balansınıñ sal'dosı 2015 jılı minusqa tüsip, 5,3 mlrd. dollar boldı.

2015 jılı dollar bağamı 183,7 teñge bolsa, 2016 jılı bwl körsetkiş 365,83 teñgege deyin köterildi. Teñge 195 payızğa deval'vaciyalandı.

2015 jılı Eurointegraciya qazaq teñgesin eñ qwnsız valyuta dep bağaladı.

Teñgeniñ osınşama küşti deval'vaciyası – Ükimet pen Wlttıq banktiñ tiimsiz ekonomikalıq sayasatınıñ saldarı ekeni dausız.

Biz ğana emes, ekonomist sarapşılardıñ özi osı eki dağdarıstı Qazaqstan Ükimetiniñ, onıñ işinde de ekonomika ministrliginiñ qateligi dep tanıdı. Al jañağı Pan Gi Munmen sabaqtas bizdiñ Mäkeñ däl osı jıldarı Wlttıq ekonomika ministriniñ orınbasarı bolıp qızmet jasağan.

Äbilqasımova halıqqa nege jaqpay qaldı?

Mädina qız eñbek ministrligine 2018 jıldıñ aqpanında keldi. 1 jıl 16 kün ministr bolıp qızmet etti. Prezidentten sögis alıp, äbirjip jürgen Tamara apay Düysenovanıñ ornına ministr bolıp tağayındalğan Mäkeñ bar bolğanı 1 jıl ministr boldı.

Jwrt biıl onıñ otstavkasın talap etti dedik qoy. Anığında Eñbek ministrliginiñ Mäkeñe deyin mılja-mıljası şığıp, jwmısı jüyesizdikke wşırap jatqan-tın. Ol ministrlik basında Densaulıq saqtau ministrliginiñ qwramında boldı. Keyin odan bölinip şıqtı.

Aqpanda bolğan Astanadağı aytuğa auır, til kürmeletin, jazuğa qol jürmeytin şetin oqiğadan keyin-aq,  Äbilqasımovağa jwrt qarğıs jaudıra bastadı. Jer-jerlerde alañğa şıqqan, äkimderdi, äkimdikterdi tikesinen twrğızğan analar da Mädinanıñ memqızmetten quıluın talap etip qoydı. Oğan da özi kinäli edi. «Köp balalı analarğa 16 mıñ beriledi. Bwnday älemniñ eşbir elinde joq» dep jañadan Amerikanı aşqanday söylep, aydı aspannan bir-aq şığardı. Onsız da zığırdanı qaynağan qalıñ eldi bwl söz aşındırdı. Söytip Mäkeñ öz orın özi qazdı.

2019 jıldıñ qañtarında köpbalalı analarğa tölenetin järdemaqınıñ 15,4 mıñnan 16,1 mıñ teñgege deyin köterilgenin maqtanışpen aytqan Äbilqasımova jwrttıñ aşuına tidi.

«Reseyde ana kapitalı degen bar. Biraq, bizde barlıq jıldı esepke alsaq, analar birneşe million teñge aladı, al järdemaqı – ömir boyı tölenetin kömek», - degen edi ol.

Köpbalalı analardı «millionerge» teñegen Äbilqasımovanıñ sözderi älemjelini şarlap ketti.

Al alapat örtten keyin ertesine Äbilqasımovanıñ «Forbes Kazakhstan» jurnalına bergen swqbatı men mwqabağa basılğan sureti jariyalanıp, jeli qoldanuşılarınıñ narazılığın odan äri küşeytti.

Qayğılı oqiğadan keyin Mäkeñ Ükimet otırısına qatıspadı. Auırıp qalıptı. Onı jañağı Jaqıpova habarlap ayttı. Mäkeñ tağı da sınğa ilikti.

Bwdan bölek Mäkeñniñ ministr bolıp twrğan twsta elde äleumettik kömek aluşılar sanı 504 mıñ adamğa jetti.

Oralmandardıñ 70 payızında joğarğı bilim joq

2014 jılğa qayta oralayıqşı, Erbolat Dosaev deytin badıraq köz bala bar edi ğoy. Ekonomika jäne byudjetti josparlau ministrliginde sonıñ orınbasarı bolıp twrğanda Mädina qız şettegi qandastarğa da til tigizip söylegen edi.

Sol kezdegi Mäkeñniñ aytuınşa, şetten keletin oralmandardıñ bar bolğanı 8,6 payızı ğana joğarı bilimdi.  71 payızınıñ orta bilimi bar nemese mülde hat tanımaytın sauatsız eken.

«Sondıqtan, bilimi men käsibi mamandığı joq, därejesi tömen eñbek küşi Qazaqstannıñ eñbek küşi narığına qosılıp jatır. Bwl mäsele oralmandardıñ qoğamğa siñisip ketuine kedergi boluda» depti sol kezde bizdiñ Mäkeñ.

Mine bwl qandastarımızdı oraltuğa aşıq qarsılıq edi. Bir jağınan qarağanda Mädina qız, orıs tilin bilimniñ balaması retinde qarağan boluı da mümkin. Äyteuir osılay söylegen.

Mäkeñniñ taqqan temir-tersekteri men orden-medalderi:

«Astananıñ 10 jıldığı» medali (2008 jıl),

«QR Täuelsizdigine 20 jıl» medali (2011 jıl),

«Eren eñbegi üşin» medali (2012 jıl),

«QHA 20 jıl» medali (2015 jıl),

«EAEO qwrıluına qosqan ülesi üşin» medali (2015 jıl),

«QR Täuelsizdigine 25 jıl» medali (2016 jıl),

«Qwrmet» ordeni (2016 jıl).

Tüyin. Mäkeñ qazaq tilin bilmeytin ministrler qatarınan. Ötken jılı Prezident mindettegende ğana ejiktep söyley bastağan. Ministr bolıp kelgeli estigen «bärekeldisi» joq. Senatorlar da şüylikti. Deputattar onıñ zañın tüsingen de joq.  Nığmatulinnen de tayaq jedi, söz estidi. Mäjilis onıñ halıqtı jwmıspen qamtu jäne köşi-qon mäseleleri turalı zañ jobasın jıltır esep dep bağaladı. Qısqartıp aytqanda şata tildi şala ministr.

Endi mine, otstavkağa ketken Mäkeñ, jaña Ükimetke kişi ministr bolıp oraldı. Mwndayda ne deuşi edi, «tepkileseñ ketpeytin temir baqıt» basqağa emes, däl osı Mäkeñe bwyırğan siyaqtı. Artınıñ qayırın bersin...

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

11 pikir