Beysenbi, 23 Qañtar 2020
Sayasat 4388 48 pikir 30 Säuir, 2019 sağat 10:05

Memlekettiñ imidji üşin bwl saylau intrigağa tolı boluı kerek

Saylau turalı jazbaq ta qiındap keledi. Ortalıq saylau komissiyasına soñğı ümitkerler qwjat tapsırıp, äne-mine kandidat atanğalı jatır. Endi olar nemese olardı wsınğan wyımdar turalı sın jazu – onıñ qarsılastarına qoldau bildirgenmen para-par boladı. YAğni, sen ob'ektivtilikti saqtamağan bolıp, seniñ jazğanıñ birjaqtı şimay-şatpaq dep sögedi, osındağı jwrt. Endi qaytpek kerek...

Resmi türde ümitkerlerdiñ ügit-nasihatı 11 mamırdan bastaladı. Jazıp ülgereyik. Jazğanda da ümitkerler men olardı wsınğan wyımdardıñ s'ezderi turalı az-kem söz şığarayıq.

Nwr Otan s'ezi

Bwl biliktegi dominant partiya ğoy. Eki birdey prezident müşe. Qazaqstannıñ qazirgi uaqtağı «zapasnoy prezidenti» de osı partiyanıñ adamı. Siırqwymışaqtatpay turasın aytsaq, kezekti ret kezekten tıs ötetin saylaudıñ bastı favoriti de osı partiyanıñ adamı.

Partiya s'ezd ötkizdi. Nwr Otannıñ alaulatqan-jalaulatqan s'ezderiniñ siqı belgili ğoy. Osığan deyin sonday s'ezdiñ neşesi ötti. Bärin de körip-bilip jürsizder. Jattandı bolğan scenariy. Sol scenariydiñ jalpı swlbası mine:

Törde törağa men onıñ mañayındağı, özderin biliktegi elitalıq topqa jatqızatın adamdar otırdı. Onıñ aynalasına kil ığaylar men sığaylar jayğastı. Änşi, küyşi-bişilerdiñ bäri osında. Artqı fonda jauır bolğan jattandı sözderdi jamırağan küyi jatqa aytıp twrğan jastar.

S'ezge kelgender kezek-kezek söz alıp, Nwrekeñniñ otız jıldağı jasağan jaqsılığın asıra aytıp,  äspettep söyledi. Tipti, eski prezidenttiñ abıroyın Abılay hannan asırıp jibergender de tabıldı. Wzın-sonar jiınnıñ soñında Nazarbaev törağa retinde Toqaevtıñ kandidaturasın wsındı. Qalğandarı qoldadı. Şaruanıñ şetin qayrğan soñ, deputat änşi Bekbolat Qanaywlı bastap, qalğandarı qoştap än saldı. Änniñ emocionaldı bolğanı sonşalıq, basqalardı qoyıp, Nwrekeñniñ özi de köz jasına ırıq berdi. Osımen bitti.

Söytip, säuirdiñ soñına qaray ötken s'ezde bas partiya basşı boluğa layıq twlğa dep – Qasekeñniñ, Qasım-Jomart Kemelwlınıñ kandidaturasın şığardı.

1. Qasım-Jomart Toqaev

Qasım-Jomart Kemelwlı Toqaev bwl saylaudıñ bastı favoriti. Sayasattı işinen de, sırtınan da biletinderdiñ boljauınşa jeñimpaz adam. Onıñ äkimşilik resursı bar. Ol bilik partiyasınıñ ökili. Ol el biliginiñ türli satısınan ötken adam. Ol Nazarbaevtıñ qasında otız jıldan beri jürgen adam. İşki sayasattı da, sırtqı sayasattı da jiti tüsinetin, tisqaqqan sayasatker. Reseyde oqığan, Qıtayda qızmette bolğan, BWW-da basşılıq qızmet jasağan täjirbieli adam.  Onıñ el arasında da simpatiyası joq emes. Ol turalı bwrın da jazdıq. Qaytalap jatpayıq...

Saylau bolğan soñ, ümitkerdiñ qarsılastarı boluı kerek qoy. Sondıqtan da, Qasekeñ, saylau ötkizbes bwrın, eldegi birli-jarım partiyanıñ basşıların Aqordağa jinap, aqıldasu şäyin berdi. Bir-bir ümitkerden şığarudı talap qıldı. Solay boldı da. Aqordağa barğan partiya basşıları saylauğa ümitker şığaratındarın mälimdedi.

Aq jol s'ezi

Säuir bite s'ezd ötkizgen jäne bir partiya - Aq jol. S'ezd Astanadağı, keşiriñizder, Nwr-Swltandağı qımbat qonaq üylerdiñ birinde ötti.

S'ezge aymaqtardan wzın-ırğası 250-den asa delegat keldi. Şaqırılğan qonaqtardı qosa eseptegende, 300-ge tarta adam qatıstı. Respublikalıq jäne şeteldik aqparat qwraldarı sol jerden aqparat tarattı.

Üş sağatqa sozılğan jiın äueli prezidium müşelerin sayladı. Olar tördegi orınğa jayğastı. Äri qaray, Aq joldıñ öñir-öñirden kelgen delegattarınıñ işinen prezidenttik dodağa tüsuge maqwl adamdar ret-retimen minberge şığıp söz söyledi. Özderiniñ ne üşin ümitkerlikke tüskeli twrğandarın jetkizdi. Sondağı jwrttıñ swraqtarına jauap beruge tırıstı.

6 adam özderin ümitkerlikke wsındı. Bwl altaudıñ işinde memlekettik tilde, qazaq tilinde eki auız sözdiñ basın qwray almaytındar da boldı. «Bayandamañızdı orıs tilinde jasap şıqtıñız. Erteñ qazaq tilinen emtihan tapsırğanda qaytpeksiz» dep swrağandarğa: «Da, est' takoe» degen adamdar da boldı. Minberge şığıp bara jatıp, «Zdrastvuyte degendi qazaqşa qalay aytamın» degen adamdar da boldı. Minberge şığıp alıp, ne aytarın bilmey esi ekeu, tüsi törteu bolğandar da tabıldı. Daniya Espaeva, Talğat Erğaliev, Serik Erubaev sekildi sözi tüzu, sauatı joğarı adamdar da joq emes. Nesin swraysız. Jarıssözder qızu ötti. Delegattar da, jurnalister de swraqtarın aşıq qoydı. Jauaptarın estidi.

Osıdan keyin partiya törağası Azat Peruaşev söz aldı. Öziniñ ümitkerlikke tüspeytinin mälimdedi.

Dese de, s'ezd aldında ötken plenumda partiyanıñ öñirlik filialdarı, Türkistan, Mañğıstau, Almatı oblıstarınıñ, Almatı men Astana qalalarınıñ filialdarı Azekeñniñ kandidaturasın qoldağan edi. Ol kezde Azat Twrlıbekwlı, demokratiyalıq principterge say, özge äriptesteriniñ de ümitker boluğa qwqılı ekenin alğa tartqan. S'ezde ol öziniñ prezidenttikke tüspeytinin kesip ayttı.

Sonan soñ, delegattar körşi bölmede 6 ümitkerge dauıs berdi. Jasırın dauıs beru nätijesinde Daniya Espaevanı 94 adam, Talğat Erğaliev degen käsipkerdi 30-ğa juıq adam qoldadı. Qalğandarı 4-5 dauıspen şekteldi. Söytip, alğaşqı turda 50 payız dauıstı eşkim jinay almağan soñ, s'ezd köş bastağan eki ümitkerge aşıq dauıs beru turalı şeşimge keldi. Aşıq dauıs berude Daniya Mädiqızı delegattardıñ 170 dauısına ie boldı. Söytip, Aq joldıñ ümitkeri atandı. Bireudi asırıp, bireudi tömendetu oyımızda joq. Aq joldıñ s'ezi äzirge demokratiyalıq talaptarğa say ötken s'ezd boldı. Ol şındıq. Jwrt potencialdı kandidat dep bağalağan Peruaşev emes, ädil saylau arqılı iriktelgen kandidat, onda da äyel kandidat tañdaldı. Bwl da öz kezeginde partiyanıñ qanday da bir intrigası barın bildiredi.

2. Daniya Espaeva

Daniya Espaeva jasıratını joq, jarıs söz kezinde özgelerden köşi ilgeri boldı. Qazaqşası da täp-täuir. Qoyılğan swraqtarğa irkilmey, tosılmay naqtı jauap bere aldı.

Daniya Mädiqızı – Täuelsiz Qazaqstan tarihındağı prezidenttikke ümitker retinde qatısatın twñğış äyel adam. "Saylauğa äyel azamattıñ qatısuı bolaşaqta Dariğa Nazarbaevanıñ saylauğa tüsuine eldiñ psihologiyasın dayındau üşin jasalıp otırğan sayasi qadam" degender de boldı. Daniya Espaeva parlament deputatı. Ol ekonomika salasında otız jıldan astam uaqıt türli qızmetterdi atqarğan.

Qasım-Jomart Kemelwlı sekildi qasqır sayasatkerge, Aqorda sekildi alıp mehanizmge, maşinağa qarsı qauqar tanıtar adam retinde tañdaldı. Key sayasatkerlerdiñ pikirinşe aldıñğı üştikke, tipti reti kelse ekilikke enetin adam.

Kompartiya s'ezi

Qazaqstannıñ kommunisteri de Mäjiliste deputatı bar partiya. Anau, esinese de, pısınasa da elge «hit» bolıp jüretin, jası seksennen asqan kärisüyek kommunist Vladislav Kosarev deytin deputat osı partiyanıñ ökili.

Kompartiya - Aqordadağı jiınğa şaqırtu alğan partiya. Qasekeñniñ qabıldauına osı partiyanıñ jetekşisi retinde deputat Ayqın Qoñırov barıp qaytqan.

Sonan soñ halıqqa qayrılıp söylep, saylauğa sözsiz qatısatının habarlağan. Al ümitkerlikke ümitkerdiñ esim-soyın s'ezde anıqtadı.

Qazaqstan kommunisteriniñ de jiını bas qaladağı beymälim bir qonaq üydiñ şap-şağın akt zalında (konferenc-zal) ötti. Qonaq üydiñ işi-sırtı qıp-qızıl tüske boyaldı. Qwday betin äri qılğır, säbet däuiri qayta tirilgendey boldı.

Äuelde, Ayekeñ özi de prezidenttik jarısqa tüsuge ketäri emes ekenin aytıp edi. S'ezde partiyalastarı qoldasa, ümitker boluğa saqaday say twrğanın aşıq jetkizgen. Keyin s'ezd aqıldasa kele deputat Jambıl Ahmetbekovti tañdaptı.

3. Jambıl Ahmetbekov

Jäkeñ deputat qoy. Ötkende Almatınıñ qaq törinde dumandatıp, dürkiretip komsomol toyın toylağandardıñ biri.  Sol kezde jwrt Alaştıñ jüz jıldığın söz qıldı. Alaş arıstarın mwnşalıq äspettemegen jwrt, qazaqtıñ 3/1-in qasaqana öltirgen säbettiñ Kreml' kerek etpegen toyın toylaytınday ne körindi dedi.  Jäkeñ, şimirkpesten: «özderi toylap almay ma» dep jurnalisterge jekigeni bar edi.

Söytken Jäkeñ, endi ümitker. Qazaq tiliniñ sınağınan da sürinbey ötken eken. Jambıl Ahmetbekov bwğan deyin de saylau körgen. Anau-mınau emes, Nazarbaevqa qarsılas boldı. 2011 jılı prezident bolmaqqa bilek sıbana kirisip edi. Bar bolğanı 1,36 payız dauıs jinağan. Jäkeñ, Nazarbaevtan 8 jıl bwrın jeñilgen. Esimizde.

Esimizde degennen şığadı, kompartiya ökilderi osığan deyingi saylaulardıñ eşbirinde 2 payız dauıs jinağan joq.  2005 jılı Eralı Äbilqasımov (anau Mädinä degen äydik ministrdiñ äkesi) 0,34 payız alsa, 2011 jılı Jäkeñ 1,36 payız dauıs jinadı. 2015 jılı Twrğın Sızdıqov deytin adam saylauğa tüsip, bolğanı 1,61 payız dauıs alğan.

Jäkeñniñ jası 58-de. Osı jolı onıñ kandidaturasın kommunister birauızdan qoldadı. Jäkeñdi jarıtıp söyledi dey almaymız. Ol öz bağdarlamasın tüsindirgende sol bayağı Nazarbaev bastağan isti jalğaytının meñzegendey boldı. Körşi eldermen ekonomikalıq baylanıstı nığaytatının, EAEO-tı, Qıtaydıñ «Bir jol, bir beldeuin», «Nwrlı jerdi» ayttı. Sayasi emes, ekonomikalıq bağdarlama äzirleytinin tağı ayttı. Eldi damıtu üşin, kedeylikti joyu üşin t.b. biraz josparı bar ekenin wqtırdı.

Aytpaqşı, Ahmetbekov: «äkimderdi qazirgidey tağayındaudı joyıp, saylaytın jüye ornatamın» dedi. Osımen boldı.

Auıl partiyasınıñ s'ezi

Parlamentte joq, biraq ol jaqqa deputattar kirgizudi közdeytin tağı bir partiya – Auıl. Partiyanıñ törağası Äli Bektaev. Bektaev Senat deputatı. Parlamentte partiyası joq bolğanımen, özi bar. Soğan da şükir. Sayasi boljauşılar, kelesi parlament saylauında kompartiyanı ığıstırıp şığarıp, Mäjiliske baratın partiyaı osı Auıl deydi.

4. Töleutay Rahımbekov

Säuirdiñ 25-i küni auıldıqtar da s'ezd ötkizdi. Bwrınğı auılşaruaşılığı vice-ministri Töleutay Rahımbekovtiñ kandidaturasın s'ezd birauızdan qoldadı. Rahımbekov memqızmettegi täjirbiesi joğarı adam.

Rahımbekov Qazaqstan halqınıñ 43 payızı auılda twratının, prezident bolsa, äueli auıl halqınıñ mäselesin, köp balalı analardıñ mäselesin şeşetinin ayttı.

Töleutay Rahımbekov 54 jasta. Injiner-mehanik, zañger, ekonomika ğılımınıñ kandidatı. Jeke käsipkerlikpen de aynalısqan. Sätpaevta äkim, Qarağandı oblısında zam-äkim, AŞ ministrliginde vice-ministr qızmetterin atqarğan. Oybay, wmıtıp baradı ekenbiz, Rahımbekov tağı bloger eken. Marat Şibwtov deytin sayasattanuşınıñ aytuınşa, Rahımbekov jalpaq jwrtqa törağa Bektaevtan göri tanıs twlğa deydi. Auılşaruaşılığınıñ büge-şügesin biletin mıqtı maman-mıs.

Ermwrat Bapi jäne JSDP s'ezi

Jwrt auzında saylauda ğana tirilip, qalğan kezde qalğıp jatatın Qazaqstandağı jalğız oppoziciyalıq partiya JSDP turalı söz köp. Säuir soñında s'ezd ötkizgen partiyalardıñ biri – JSDP.

JSDP s'ezd aldında sayasi keñes jiının ötkizgen. Onda partiya atınan ağa jurnalist, «Dat» gäzetter jobasınıñ jetekşisi Ermwrat Bapidıñ ümitkerligin wsınğan.

Erağañ da s'ezd qoldasa, saylauğa tüsuge qarsılıq bildirmeytinin bizge jetkizgen. Söytip, s'ezdi biz de küttik. Almatıda ötken jiınğa kelgender Erağañdı qoldaytındıqtarın ayttı. Biraq, Aqorda scenariimen ötetin bwl saylauğa tüsuge qarsı ekendikterin jetkizdi. S'ezd minberinen söylegen jwrttıñ barlığı derlik osı auandağı pikirlerin ayttı. Küşti kelesi bolatın parlament saylauına saqtağandı jön dep şeşti.

Sodan ne kerek, JSDP saylauğa qatıspaytın boldı. Ümitker şığarmadı. Esesine partiya törağası Jarmahan Twyaqbay partiya tizginin jastarğa beru kerektigin aytıp, törağalıqqa Ermawrat Bapidı sayladı.

Ümitkerlikke ümitker bolıp kelgen Erağañ, aqırında partiya törağası bolıp şıqtı. Osığan deyin «öli» partiya bolıp kelgen, JSDP endi tirilip qalar, dedik biz.

Dese de, aytayıq, JSDP-nıñ bwl şeşimi – wrıspay jatıp berilu emes pe? Saylauğa qatıspau şındap kelgende – küresuge şaması joqtardıñ aylası emes pe? Jwrt üşin solay bolğanımen, JSDP üşin olay emes körinedi.

«Wlt Tağdırı» qwrıltayı

Belgili sayasatker, qoğam qayratkeri Dos Köşim basqaratın «Wlt Tağdırı» respublikalıq birlestigi de bwl saylau dodasına qatısuğa şeşim qabıldadı. Almatıda qwrıltay ötkizip, sayasatker Ämirjan Qosanovtıñ kandidaturasın wsındı.

5. Ämirjan Qosanov

Qwrıltaydıñ qalay ötkenin biz bilmeymiz. Ämirjan Qosanovtıñ aytuınşa, 1 ğana adam qarsı dauıs bergen. Basım dauıs Qosanovtıñ kandidaturasın qoldağan. Qwrıltay ayaqtalısımen baspasöz jiının ötkizgen Dos Köşim men Ämirjan Qosanov jurnalisterdiñ saualdarına aşıq jauap berdi.

Ämirjan Qosanovtıñ el-halıqtıñ işinde simpatiyası jeterlik. Ol OSK-ğa qwjattarın tapsırıp, emtihannan da sürinbey ötti. Bärekeldi dedik. Qosanovtıñ osı jolğı saylauğa qatısuı saylaudıñ körigin qızdırarı anıq-aq!

Dese de, ol turalı äleumettik jelide türli jağımsız pikirler aytıluda. Bwl neni bildiredi? Bwl birinşi kezekte – özderin bilik oppoziciyasımın dep tanitın köp adamnıñ auızbirşiliginiñ joqtığın körsetedi.

Iä, biz bilikti «quarşaq kandidattarmen» saylau ötkizetini üşin köp sınaymız. Otız jıl boldı. Keşeli-bergi Qosanovtıñ atına aytılıp jatqan ärtürli las pikirler – qazaq qoğamınıñ öz liderin qoldap, sayasat sahnasına şığaruğa äli dayın emes ekenin körsetti.

Qosanov osığan deyin eldegi barlıq oppoziciya ökilderi birigip, bir kandidat wsınuı kerektigin aytqan edi. Kerek bolsa, solar wsınğan adamdı qoldaytının da aytqan. Alayda jalğız degen JSDP älsizdik tanıttı ma, älde aylası qwrıdı ma, äyteuir saylauğa tüspeytin boldı. Aqırı Qosanovtıñ özi saylauğa ümitker retinde qatısuğa maqwldıq ayttı.

Käsipodaqtar federaciyası

Tağı bir kandidattı käsipodaqtar federaciyası şığardı. 24 säuir küni federaciya Batıs Qazaqstannıñ tuması Amangeldi Taspihov deytin adamdı prezidenttikke ümitker boluğa layıq dep taptı.

6. Amangeldi Taspihov

60 jastağı Amangeldi Taspihovtı köp jwrt tani bermeydi eken, ras. Batıs Qazaqstanda tuğan. Mamandığı injiner-mehanik. Almatı jäne Batıs Qazaqstan oblıstarında öndiris salasında jwmıs jasaptı. Keyin QR Sauda jäne industriya ministrliginde qızmet etken. Är jıldarı Senat pen Mäjiliste deputat bolıp ta köripti. Ayağında özi tuğan oblıstıñ Mäslihatına barğan.

Aytpaqşı, federaciya Taspihovtıñ kandidaturasımen qatar bwrınğı «bwzıq» deputat Mwhtar Tinikeevti de wsınğan. Tinikeev özi bas tarttı. Äleumettik jelide ol öziniñ qazaq tilin jetik bilmeytinin aytıp, Taspihovtı qoldadı.

«Wlı Dala Qırandarı» qozğalısı

Biz joğarıda partiyalıq potencialdarı boyınşa biraz kandidattıñ esim-soyın ekşelep jazdıq qoy.  Osı jolğı saylauğa eñ birinşi bolıp qwjat ötkizgen adam – Sädibek Tügel.

7. Sädibek Tügel

Sädibek Tügeldi «Wlı Dala Qırandarı» deytin respublikalıq qozğalıs wsınıptı. Söytip, ol kisi OSK-ğa eñ birinşi bolıp qwjat tapsırdı. Bwl kezde tipti Nwr Otannıñ da, basqasınıñ da s'ezderi ötpegen. Nazarbaev Toqaevtıñ kandidaturasın wsınbağan.

Sädibek Tügel qazaq tiliniñ emtihanın da tapsırdı. Almatıdağı Joğarğı partiyalıq mekteptiñ tülegi. Şığıstıñ tuması. Jurnalistika salasında biraz jıl qızmet etken. Aqmola oblısında äkimniñ baspasöz hıtşısı bolğan. Wlttıq sport türlerin qoldauşı. 2000 jılı «Meniñ Qazaqstanım» qozğalısın basqarğan.

«Halıq demografiyası» QB

OSK-ğa qwjat tapsırğan tağı bir adam – Jwmatay Äliev. Ol «Halıq demografiyası» qoğamdıq birlestiginiñ atınan tüsip otır.

8. Jwmatay Äliev

Aşıq derekközderindegi mälimetke säykes, Jwmatay Äliev 1952 jılı Jambıl oblısında tuğan. Leningrad memdekettik universitetiniñ filosofiya fakul'tetin bitirgen. Almatı halıq şaruaşılığı institutında da joğarı bilim alğan.

Wzaq jıldar boyı universitette sabaq bergen. 1997-2001 jıldarı Ortalıq Aziya universitetin basqarğan. 2012-2016 jıldarı aralığında parlament mäjilisiniñ deputatı bolğan. 2013 jılı Qazaqstan halqınıñ sanın 20 millionğa jetkizu maqsatında jasandı tüsik jasatuğa tıyım salu turalı bastama kötergen.

OSK-ğa qwjat tapsırğan toğızınşı adam – Talğat Erğaliev

Talğat Erğaliev Aq joldıñ ökili. Partiya s'ezinde partiya öz işinde ötkizgen saylauda Daniya Espaevağa jeñilgen adam. Ol «Qazaqstan qwrılısşıları odağı» respublikalıq birlestiginiñ atınan qwjat tapsırdı.

Keyin Talğat Erğaliev Aq jol partiyasınıñ birauızdan saylanğan kandidatı Daniya Espaevağa qoldau bildirip, öziniñ prezidenttik saylauğa qatısu turalı ötinişin qaytarıp aldı.

Nätijede

Nätijede – Ortalıq saylau komissiyasına qwjat tapsırğan 8 adam qaldı. 28 säuir keşki sağat 18:00-de prezidenttikke ümitkerlerdi wsınu toqtatıldı. OSK endi osı wsınğan adamdardı 11 mamırğa deyin tirkeydi. Äri qaray saylaualdı doda bastaladı.

Sädibek Tügel – til emtihanınan ötti;

Qasım-Jomart Toqaev – til emtihanınan ötti;

Daniya Espaeva – til emtihanınan ötti;

Töleutay Rahımbekov – til emtihanınan ötti;

Jambıl Ahmetbekov – til emtihanınan ötti;

Ämirjan Qosanov – til emtihanınan ötti;

Amangeldi Taspihov – til emtihanınan ötti;

Jwmatay Äliev – OSK-ğa qwjattarın tapsırdı.

Nazarbaevtıñ 10 qarsılası jabılıp jürip 15 payız dauıs jinağan joq

Äleumettik jelidegi köp jwrt Qazaqstandağı saylaudı Ukraina saylauımen salıstırıp jazdı. Biz de şama-şarqımızşa söz şığarıp, şolu jasadıq. Äri ayt ta, beri ayt, biz bäribir ukrainder sekildi saylau ötkize almaymız. Ol anıq. Sebebi bizde intriga joq. Biliktiñ de, halıqtıñ da saylau mädenieti qalıptaspağan. Ötirik deseñiz, öziñiz biliñiz...

Osığan deyingi saylaulardıñ nätijesine tağı bir üñilip köreyikşi:

1991 jıl. Nwrswltan Nazarbaev – 98,8 payız;

1995 jıl. Referendum. Nwrswltan Nazarbaev – 95,5 payız;

1999 jıl. Kezekten tıs saylau. Nwrswltan Nazarbaev – 80 payız;

2005 jıl. Nwrswltan Nazarbaev – 91,15 payız;

2011 jıl. Nwrswltan Nazarbaev – 95,55 payız;

2015 jıl. Nwrswltan Nazarbaev – 97,75 payız.

Al Nazarbaevtıñ sayasi opponetteri neşe payız dauıs jinadı? Bilmeysiz be? Esiñizge tüsireyik, endeşe:

1991 jıl. Nazarbaev jalğız özi qatıstı;

1995 jılı referendum ötkizdi;

1999 jıl.

Serikbolsın Äbdildin – 11,9 payız;

Ğani Qasımov – 4,7 payız;

Engel's Ğabbasov – 0,8 payız.

2005 jıl.

Jarmahan Twyaqbay – 6,61 payız;

Älihan Baymenov – 1,61 payız;

Erasıl Äbilqasımov – 0,34 payız;

Mels Eleusizov – 0,28 payız.

2011 jıl.

Ğani Qasımov – 1,94 payız;

Jambıl Ahmetbekov – 1,36 payız;

Mels Eleusizov – 1,15 payız.

2015 jıl.

Twrğın Sızdıqov – 1,61 payız;

Äbilğazı Qwsayınov – 0,64 payız.

Täuelsizdik alğan 1991 jıldan bastap küni büginge deyin 5 saylau ötkizdik. Osı bes saylauda bes payızdan joğarı dauıs jinağan eki-aq adam bolıptı. Qazirgi oppoziciyanıñ aqsaqalı Serikbolsın qariya men oppoziciyalıq jalğız partiya JSDP lideri bolğan Jarmahan Twyaqbay. Bitti. Ğani Qasımovtıñ staqan sındırıp jürip tört payızdan asa dauıs alğanın jäne bir aytayıq. Qalğandarı tipti 2 payız dauıs jinap körmegen. Senesiz be? Masqara ma? Masqara!

Osı 28 jıldıñ işinde körşiles jatqan qırğız tuğandar besinşi prezidentterin auıstırdı. Keşe ğana nağız demokratiyalıq saylau ötkizgen, özimiz sekildi keñestiñ kesir jüyesinen şığıp, nağız erkindikke bet bwrğan ukrainder altınşı prezidentterin sayladı.

Al bizde şe? Bizde Berik Imaşevtar bar. Şetterinen mıqtılar, şetterinen danışpandar. Ukraindegi saylaudı körip alıp, «sayasattı şouğa aynaldırudıñ qajeti joq» dep kösemsidi. Al özderiniñ eseptep bergen nätijeleri anau. Osı cifrlarğa sizben bizde de, prezidentti de sendirdi ğoy.

Nazarbaevtıñ Äbdildin men Twyaqbaydı eseptemegendegi 10 qarsılası jabılıp jürip 15 payız dauıs jinay almaptı degenge senesiz be? Senseñiz, meyliñiz...

Tüyin. Qoş, wsınılatındar wsınıldı. Memlekettik tilden emtihandarın tapsırdı. OSK orta jolda aynımasa, 9 mausımda byuletennen osı segizdiñ esim-soyın köremiz. Al kimge dauıs beresiz, ol sizdiñ tañdauıñız.

Tüyindemes bwrın bir mäselege nazar audarğandı jön dep taptıq. Saylauğa tüsetinder de, bastı favoritter de belgili.

Osı saylau bwrınğı saylaudan özgeşe ötedi dep kütemiz. Sebebi, bwl saylauğa Nwrswltan Nazarbaev qatıspaydı. Bwl saylauğa twñğış ret äyel kandidat tüsedi. Bwl saylauğa el-halıqtıñ ıqılasında jürgen Ämirjan Qosanov tüsedi.

Biz qanşa jerden intriga jasağamız kelgenimen, kimniñ jeñetinin özderiñiz de boljap bilip otırsızdar. Endeşe ne üşin saylau ötkizemiz?

Bilik wsınğan kandidat jeñer. Tek ol qanşa payız dauıspen jeñedi? Mäsele osında. Jwrt 90 payız degenge endi senbeydi. Senbegendikten de, saylau dese jiirkene qaraydı. Senbegendikten de keşegi jastar «şındıqtan qaşıp qwtılmaysıñ» dep şıqtı köşege.

Bwl saylau memlekettiñ imidji üşin de, Qasım-Jomart Kemelwlınıñ imidji üşin de asa mañızdı.  Al oğan Berik Imaşev basqaratın OSK men Aqordanıñ, Qasekeñniñ bas ideologtarı jauaptı bolmaq...

Intrigasız jeñui kerek bolsa – 9 mausımdağı nätije bwrınğıday 97,99 payız emes, eñ kemi 65/35 boluı kerek. Şındıqtan qaşıp qwtılmaysıñ, ras. Ukrainadağıday saylau ötkizu biz üşin ertegi. Biz jañağı 65/35 degen nätijege jetsek, jartılay jeñis sol bolmaq. Endi osı jerden toqtayıq.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

48 pikir