Jwma, 24 Mamır 2019
46 - söz 1167 2 pikir 14 Mamır, 2019 sağat 13:23

Bermingem abaqtısınan hat

1963 jılı säuir ayında qara näsildi adamdardıñ qwqığın qorğap, ereuilge bastap şıqqanı üşin abaqtığa toğıtılğan Martin Lyuter Kingtiñ hatı. Bwl twlğanıñ Amerikada nelikten erekşe qwrmetke ie bolğandın endi ğana tüsingendey boldım. Süysindim. Bilimine, oyınıñ tereñdigine, adami bolmısına. Sodan keyin, özimşe qısqarğan, erkin audarma jasap, sizdermen böliseyin dep şeştim. Wqqan adamğa oy da, tağılım da jeterlik eken.

Haq jolındağı qadirli bauırlarım!

Sizderge, ne sebepten Bermingem abaqtısında otırğanımdı tüsindirgim keledi... Atlantada alañsız otıra almadım, sebebi Bermingem zañsızdıq bilik etetin ölkege aynaldı. Bir jerde bolıp jatqan ädiletsizdik jer jahandağı ädilettilikke äser etpey qoymaydı. Sizder Bermingemde ötip jatqan ereuildi öreskel, jönsiz is-äreket dep tanığan bolarsızdar. Alayda, ereuildiñ sebebin wğınbağan siyaqtısızdar.

Kez kelgen beybit şeru 4 satıdan twradı: 1) zañbwzuşılıq bolğanı jöninde naqtı däleldi anıqtau 2) kelissöz jürgizu 3) öz-öziñdi dayındau 4) is-şara qoldanu.

Biz Bermingemde bwl satılardıñ bärinen öttik. Näsilşildik qoğamdı jwtıp baradı. Qara näsildilerge qatıstı zañnıñ ädiletsizdigi jalpaq jwrtqa mälim şındıq. Ötken jıldıñ qırküyek ayında ekonomika salasında bedeldi biraz aq näsildi twlğalarmen kelissöz jürgizgen edik. Nätijesinde olar bizge dükenderdegi beyädep jazbalardı aldırıp, bärin retke keltiremiz dep uäde etken. Künder, aptalar, aylar jıljıp jatır, eş özgeris joq. Sondıqtan biz keler satı, özimizdiñ ruhımızdı nığaytuğa köştik. «Erteñ abaqtığa jauıp, qinasa töze alasıñdar ma?» dep swradıq. Qorlıqtan zärezap bolğan ağa-bauır, ini-qarındastarım qoldau körsetti. Ataqtı Sokrattıñ aytqanınday, twñğiıqtan jarıqqa şığu üşin oy- sananı özgertu qajet...

Tarih – quanış pen qayğığa tolı wzaq äñgime. Bir bilerimiz, eşqaşan qolında biligi bar küş ieleri adamgerşilik pen meyirim jolında biliktegi orıntaqtarın bosatqan emes. Keşe bir zañgerden tamaşa söz estip edim: «Wzaqqa sozılğan ädilet – şındığında ädiletsizdik» degen. Bizdiñ jayımız däl osınday. «Kütiñizder, sabır etiñizder» degen söz är qara näsildiniñ jadında saqtalıp qalğan.Sebebi jıldar boyı estitinimiz osı söz ğana. Aziya jäne Afrika elderi zımırannıñ jıldamdığınday sayasi täuelsizdik alu jolında alğa jıljıp keledi, al biz bolsaq atjekken arbaday tasbaqanıñ jürisimen kelemiz. Qorlıq körmegen adamnıñ «Kütiñizder» dep aytuı oñay, alayda, eger sizdiñ ağa, bauır, qarındastarıñızdı policiya qızmetkerleri ayausız janşıp, tepkilep jatsa, abaqtığa japsa, zañdı öz qalaularımen paydalansa, öltirse, jazıqsız qariyalarıñızdı soqqığa jıqsa, 20 mln-nan astam qara näsildi ağayındarım şalqığan baylıqtıñ ortasında otırıp, joqşılıqpen kün keşse... t.t. bizdi tüsinetin ediñizder.

Şıdamnıñ da şegi bar.
Sizder, bizdi zañbwzuşı dep ayıptaysızdar. Mäsele zañnıñ eki türi bar: ädiletti jäne ädiletsiz. Äulie Avgustinmen kelisemin: «Ädiletsiz zañ – zañ emes» degen. Ädiletti zañ Ar aldında da, Qwday aldında da aq boladı. Ädiletsiz zañ – ar zañına säykes kelmeytin erejeler jiıntığı. Adamnıñ adamgerşilik bolmısın qorğaytın kez-kelgen zañ ädiletti bolmaq. Eşqaşan wmıtpayıq: Germaniyada Gitlerdiñ qılğan isi zañdı edi, al, vengrler zañbwzuşılar boldı. Zañbwzuşı vengrler evreylerge kömektesip, olardı ajaldan aman saqtap, tığıp, meyirim tanıttı. Bwl zañsız äreket edi. Eger men sol kezeñde Germaniyada ömir sürgen bolsam, eş oylanbastan evrey halqına kömek qolın sozar edim. Sizder meni köpşilikti şatastırıp jürgen ekstremist retinde ayıptaysızdar. Bwlarıñız, tarihtağı Sokratqa jasalğan qiyanat tärizdi. Pälsapalıq oyları men aqiqat jolındağı adaldığı üşin Sokratqa bir jwtım cikuttı (ulı ösimdik sığındısı) işkizgen qatigez köpşilik emes pe edi? Meniñ bir Tehastağı aq näsildi dosım hat jazıptı: «Qara näsildiler tüptiñ tübinde aq näsildilermen teñ därejede bolatının bäri biledi. Bälkim, sizder tım asığıs şeşim şığarıp jatqan bolarsızdar. Hristian dininiñ ornığuına eki mıñ jıldan astam uaqıt kerek boldı» - dep. Şındığında uaqıt beytarap wğım. Oylap otırsam, zalımdar uaqıttı dwrıs paydalana aladı eken. Bizdiñ däuirdegi adamdarğa zalımdardıñ künäsi men sözi üşin ğana emes, mılqau adamday ünsizdikteri üşin de keşirim swrau kerek. Qwdaydıñ jolında adamzatqa igilik isteu üşin de batıldıq pen küş-jiger qajet.

Biz bostandıqqa qol jetkizemiz. Bermingemde de, bükil Amerikada da erkindik ornaytın kez keledi. Sebebi, bwl jerge din taratuşılar kelmey twrıp-aq bizdiñ ata-babalarımız osınau Plimuttı meken etti. Djeffersonnıñ qalamı täuelsizdik deklaraciyasına qol qoymay twrıp biz osı jerde boldıq. Ata-babalarımız aqısız mañday terimen üy salıp, eñbek etip, osınau ölkeniñ tarihın jazıp şıqtı. Qanşa ğasır qwldıqtan azap şekse de tötep bergen bizdiñ halıq, endi, täuelsizdikke qol jetkizedi. Sebebi, odan basqa maqsatımız joq. Sondıqtan, ädilet jolında bostandıq üşin küresemiz.
Eger men tar qapasta otırıp jazğan osınau hatta äldekimniñ köñiline qayau tüsirip, janın jaralasam, ya ötirik(artıq ne kem) aytsam, ğafu etiñizder. Qwdaydan da keşirim swraymın. Sizderdiñ ar senimderiñiz bekem dep senemin. Barşamız birigip, näsilge bölinbey beybit ömir süretin künge jetemiz, meni tüsinersizder degen ümittemin.

Beybitşilik pen birlik jolındağı kişi Martin Lyuter King.

Qarlığaş Äubäkirovanıñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

2 pikir