Senbi, 20 Şilde 2019
«Soqır» Femida 1805 17 pikir 27 Mamır, 2019 sağat 08:56

Şoşqa bağuşınıñ qolınan ölgen imperator

Osınşama tüsiñizde köretin baylıqqa öz janın satıp ala almay, eñ aqırı dininen bas tartıp, şoşqa bağuşınıñ qolınan qılğınıp ölgen imperatordı bilesiz be? Ol üşin säl tarihqa şeginis jasayıq.

Bir qwrlıqqa bir özi qojalıq etken el qaydağı bir şoşqa bağuşınıñ tabanında taptaladı dep kim oyladı? Bir patşasınıñ baylığı KSRO-nıñ altın qorınan asıp tüsetin 6 tonna altın, 12 tonna kümis saqtalğan ertegilerde aytılatın baylıq ärip tanımaytın ispandıq şoşqa bağuşınıñ qolına tüsetinin kim bilgen? Onıñ ölimimen ataqtı imperiya da o düniege attandı.

6 tonna altın, 12 tonna kümis!

Bwl – añızğa aynalğan Inkter imperiyası.

Imperator Ataual'pa twtqınğa tüsti. Inkter öz bileuşisin twtqınnan bosatuı üşin tonnalağan altın töledi. Biraq mwnıñ bäri qwr bekerşilik bolatın. Ispandar inkter imperatorın tiridey otqa örtemek boldı. Eger Ataual'pa öz dininen bas tartıp, katolik dinin moyındasa otqa örtemeuge uäde etedi. Beyşara küyge tüsken imperator ömiriniñ soñğı sätinde öz dininen de bas tarttı. Osılayşa ol qılğındırıp öltirildi.

Baylıqqa belşeden batqan Inkter imperiyası bar bolğanı 180 adamdıq Pisarronıñ aldında tize bükti. Al Pissaronıñ osığan deyin kim bolğanın bilesiz be?

Onıñ hat tanitın sauatı bolmadı. Ol kedey otbasında düniege keldi. Onıñ bilim aluına da eşkim köñil bölmedi. Jas kezinde şoşqa bağıp, qorada eñbek etti. Tipti äkesi onı öz wlım dep moyındağan emes. Osınday zañsız, şoşqa bağatın wl bolaşaqta bükil Europanı altınğa kömedi dep kim oylağan? Bwl – şınayı tarih.

Qazir Qazaq eli şılqığan baylıqtıñ üstinde otır. Ärine, qara halıqqa odan bes tiın payda joq ekeni sizge de, mağan da belgili. Qazaqstan «ekinşi Kuveyt» bolmaq tügili Kambodja bolıp ketudiñ az-aq aldında twr. Qazaqstan  - jer baylığınıñ alapat teñizi. Sizge naqtı derek keltireyin be? Qarañız onda.

Qazaqstan dünie jüziniñ 186 eliniñ işinde vol'fram, qorğasın jäne bariydiñ qorı boyınşa birinşi orında, hromit, kümis, cink boyınşa ekinşi. Qazaqstanda hromittiñ älemdik qorınıñ üşten bir, uran men marganectiñ törtten bir böligi, temir keniniñ onnan bir böligi ornalasqan.

Barlanğan tas kömir jäne qoñır kömirdiñ ülesi 200 mlrd, temir 8 mlrd, mwnay men gaz 2 mlrd, Kökşetaudan 120 tonnağa deyin altın öndiruge baylığımız jetkilikti. Älemde eñ sirek kezdesetin vol'fram, tantal-niobiy, vismut, kadmiy sekildi milliondağan dollar twratın ken orındarı är qiırımızda tögilip jatır. Oylap qarañızşı, mwnıñ janında älginde auzımızdıñ suı qwrıp bayandağan Ataul'panıñ tonnalağan altını jäy bir dünie ğoy.

Alla aman saqtasın, biraq künderdiñ küni körşi otırğan qıtaydıñ qwrt-qwmırsqa, baqa-şayan jegen äskeri basıp kirse seniñ milliondağan, milliardtağan baylığıña qaramaydı. Seniñ kezinde Qabanbay, Bögenbay degen batırıñ bolğanına, qazaqtıñ arğı atası Şıñğıshan degen söziñe pısqırğanı bar. Wlı Dala eli degen wrandardıñ qwnı bes tiın boladı ol kezde. Ärine, qazaq qarsılasadı. Biraq qarsılasuğa da küş kerek. 6 tonna altın, 12 tonna kümistiñ eñ bolmağanda  bir ğana patşanıñ ömirin saqtap qaluğa küşi jetpedi. Basqası basqa eñ aqırı oğan öz dininde de öluge mwrşa berilmedi. Bükil qwrlıqta belşeden baylıqqa batqan alıp imperiya qaydağı bir  şoşqa bağuşınıñ tabanında taptalıp, masqara küyinde tarih sahnasınan joğalıp ketti.

Mwnan siz ne tüydiñiz? Şoşqa bağuşınıñ qızıqtı ömiri me, älde jay tarihi oqiğa bolğasın qızıqtıñız ba?

Siz bir närsege nazar audarıñız: imperator Ataul'panı twtqınğa alıp ketkende qara halıq onıñ baylığın ispandardıñ qolına jay wstata saldı. Ärine, azdap qimağan bolar, biraq berdi. Nege? Nege dep oylaysız? Sebebi sol milliondağan qazına qara halıqtıki emes edi. Tipti qara halıq bwrın soñdı onday qazınanıñ barın da bilmedi. Al ispandar mwnı jaqsı tüsindi. Sol sebepti keybir inkter ispandardı qwtqaruşıday qabıldadı. Biraq ispandar eşqanday qwtqaruşı emes edi, olar bar bolğanı altınğa qwnıqqa baskeserler bolatın.  Mwnan şığatın bir ğana qorıtındı bar: eldiñ şılqığan baylığı jalğız at töbelindey birneşe adamnıñ atasınan qalğan mwra emes. Bwl baylıq bükil qazaqtıki!

Mına meniñ, seniñ atañ osı baylıqtı kezinde qanımen de, janımen de qorğadı.  Sondıqtan mwnda bizdiñ ärbirimizdiñ ülesimiz bar. Halıq sol baylıq öziniki ekenin sezingende ğana, sodan öz ülesin alğanda ğana baylığın, elin, basşısın da qanday jau kelse de qorğaydı. Eger milliardtağan aqşa bilikti saqtap qala alsa Ataual'pa 36 jasında it ölimmen ölmes edi.

Bwl oqiğa joğarıda barşı halıqqa sabaq bolsa eken...

Rısbek Ramazanwlı, tarihşı

Abai.kz

17 pikir