Düysenbi, 16 Qırküyek 2019
Alañ 3310 28 pikir 30 Mamır, 2019 sağat 14:59

Deputattar «tek orısşa söyleymin» degendi bedireyip twrıp betimizge aytatın boldı

????????????????????????????????????

"Qaraqwsova qazaqtarğa qattı ökpelepti" degen jel söz jelide jeldey esip jürgen soñ, qaradıq, tağı. Söytsek, ras eken. Ökpelepti. "Qazaqşamdı qazaqtar mazaq qıldı" depti. Sovettiñ uağında tuğanın sıltau qıp, "endi tek orısşa söyleymin" depti, äne. Sözin bwrmalamayıq. Özi ne ayttı, sonı jazayıq, aldımen.

«Eto opyat' toje samoe... Tek qana orısşa aytam. Nu net internette solay jür ğoy... Çto vot, Qaraqwsova qazaq tilini bilmeydi. Ol meniki kinälim emes. Sağat oqıdıq tağı...».

Bwrındağı «Auzıma jalañdatıp tildi berdiñ, ırzığın terip jesin, ölmesin dep» dep keletin Toğjannıñ «göy-göyi» bar edi ğoy. Al bwl endi Gül apanıñ «göy-göyi». Tek Qaraqwsovanıñ qazaq tilin bilmeui öz basına tayaq bop tiip jatır-au...

Jalpı biz osığan deyin Güljan Qaraqwsova turalı köp jazdıq. Onıñ şata tilde şatıp-pwtıp söylegen sözderin de sınadıq. «Kempir-şaldarğa pansionat salu kerek» degenin de söktik. «Bizdiñ sovet odağı» degeni üşin de şüyliktik. Bärin jazdıq.

Tek osı är kez tilşilerdiñ swrağına tilin sındırıp, ejiktese de qazaqşa jauap beruge tırısatını üşin işimiz jılı tartatın.

Ras, Qaraqwsovanıñ qazaqşasına küle qarap, kelemej qılğandar boldı. «Bir bala da, eki bala...» dep bıldırlağanına külkiñ keledi-aq, ärine. Bıltır öziniñ qazaqşasına külgenderge Qaraqwsova: «Qazaq tilin üyrene beremin. Biraq tildi üyrenip jürgenim üşin qoldau kerek. Endi ğana bastadım. Nege? Sebebi, 50 jıl boyı men orıs tilinde oylap, oqıp, jwmıs jasadım» dep jauap bergen edi.

Zeynetke jetken jasında qazaq tilin üyrenip, jurnalisterge qazaq tilinde söyleuge tırısuın qoldağandar bolmadı emes, boldı.

Jalpı Güljan Qaraqwsova sauattı äri bilikti maman deydi biletinder. Ekonomist. Ğılım doktorı. Professor. 16 jıl boyı deputat. Senattı da kördi, Mäjilisti de kördi. Bir jıldarı ministr de boldı. 3 balasınan 8 nemere süyip otırğan äje. 3-4 orden, 7-8 medali bar. Qızmetine qarasañ, sauatına şek keltergiñ joq. Keyde, ekiniñ-biri ayta almaytın mäselelerdi Mäjilistiñ minberinen batıl aytadı. Al keyde «auzım apamdiki edi» dep qoyğan jerden salıp qalatını tağı bar.

Qarap otırsaq, Parlament saytındağı ömirbayanında «ağılşın tilin meñgergen» dep jazıp qoyıptı. Demek, til üyrenuge qabiletti adam. Endeşe nege äli künge qazaq tilin, öziniñ ana tilin üyrene almay jür deymiz...

Anığında «endi tek orısşa aytamın» degen Qaraqwsova Parlamenttegi memlekettik tilden bezingen, qazaqşa söyleuden üzildi-kesildi bas tartqan jalğız deputat emes. Söylegisi kelmeytin, kelse de söyley almaytın deputattar qanşama?!

Mäjilistiñ VI-şaqırılımındağı wlı özge deputattardı aldımen tizip şığalıq. Olar:

Irina Aronova,

Galina Baymahanova,

Vladimir Bojko,

Svetlana Bıçkova,

Sergey Zvol'skiy,

Natal'ya Jılqışieva,

Senejanna Imaşeva,

Pavel Kazancev,

Roman Kim,

Ivan Klimenko,

Evgeniy Kozlov,

Vladislav Kosarev,

Magerram Magerramov,

Narine Mikaelyan,

Ahmed Muradov,

Ekaterina Nikitinskaya,

Vasiliy Oleynik,

Artur Platonov,

Al'bert Rau,

Sergey Simonov,

Irina Smirnova,

Aleksandr Suslov,

YUriy Timoşenko,

Irina Unjakova,

Şakir Hahazov,

Taras Hituov,

Mihail Çirkov,

Petr Şarapaev,

Gennadiy Şipovskih,

Ol'ga Şişigina,

Gleb Şegel'skiy,

Tat'yana YAkovleva.

Pälen jılda eki-auız söz qazaqşa aytqan bolar degen ümitpen, soyı qazaqtardı tizimdep jatpadıq. Wltaralıq azardıqtı tudıru da oyımızda joq. Bwlar Qazaqstan Respublikasınıñ azamattarı. Qazaqstannıñ negizgi Zañ şığaruşı organında jwmıs jasaytın adamdar. Osı azamattardıñ işinde qazaq tilinde, Qazaqstannıñ memlekettik tilinde müdirmeytin jalğız adam – Gennadiy Şipovskih şığar, bir bilsek. Gennadiy qaysıbir jılı tipti, qazaqşa bilmeytin qazaq ministri Qalmwhambet Qasımovqa şüylikken.

Ötken jılı prezident Nazarbaev Ükimet pen Parlamentke qazaqşa söyleñder dep tapsırma bergende Narine Mikaelyan, Magerram Magerramov pen Irina Unjakovanıñ til sındırıp, qazaqşa söylegenin kördik. Basqaları şe? Qaşan, qay jerde söyledi, qazaqşa? Bälkim biz estimegen şığarmız. Körmegen-bilmegen şığarmız...

Mäjilistiñ soñğı saylau 2016 jılı boldı. Sodan beri 3 jıl ötti. Osı azamattardıñ qaysısı qazaq tilinde söylep, qazaq tilinde swraq qoydı?

Memlekettiñ Ata Zañında, 7-bapta  «Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili» degen söz tayğa tañba basqanday jazılğan. Ol az deseñiz, 1997 jılğı «Qazaqstan Respublikasındağı til turalı» Zañ bar. Sol Zañnıñ 4-babında: «Memlekettik til - memlekettiñ bükil aumağında qoğamdıq qatınastardıñ barlıq salasında qoldanılatın memlekettik basqaru, zañ şığaru, sot isin jürgizu jäne is qağazdarın jürgizu tili. Qazaqstan halqın toptastırudıñ asa mañızdı faktorı bolıp tabılatın memlekettik tildi meñgeru - Qazaqstan Respublikasınıñ ärbir azamatınıñ parızı» dep jazılğan.

Al bizdiñ deputattar «endi tek orısşa söyleymin» degendi bedireyip twrıp betiñizge aytadı. Sonda deputattar üşin joğarıdağı Zañ talaptarın orındau mindetti emes pe?

2018 jıl. Ükimette esep bergen QR Mädeniet jäne sport ministri Qazaqstan halqınıñ 83,1 payızı qazaq tilin erkin meñgergenin ayttı. Bwl şındıq. Bwl fakti. Bwl statistika. Qoğam qazaqılandı. Memleket qazaqtildi boldı. Qazaq tili – dominanttı tilge aynaldı. Endi sol memlekettiñ deputattarı da qazaqşa üyrenetin uaqıt jetti.Öytkeni - auditoriya qazaq tilinde söyleydi.

Ärisin aytpay-aq, qoyayıq. Täuelsizdik alğanımızğa biıl 28 jıl. Ağılşın tilin 6 ayda üyrenuge boladı. Qazaq tilin üyrenu üşin – 28 jıl jetpey me, sonda? Özderi ömir sürip, jwmıs jasap, nan tauıp jürgen eldiñ memlekettik tilin bilui mindet.  Memlekettik til emtihanı – prezidentten ğana emes, barlıq lauazımdı şeneunikterden alınuı kerek. Qazaqstannıñ memlekettik tili – qazaq tili! Qazaq tilin bilmeytin, qazaq tilinde söylemeytin deputattar orındarın bosatuı endi talap!

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

28 pikir