Tәuelsizdik sarayynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng qatysuymen barlyq dengeydegi mәslihat deputattarynyng III respublikalyq forumy ótip jatyr. Búl turaly Aqorda habarlady.

Jiynda Mәjilis deputaty Ýnzila Shapaq, Almaty oblysyndaghy «Dәulet-Beket» jauapkershiligi shekteuli seriktestigining jetekshisi Sydyq Dәuletov, Mәjilis deputaty Konstantin Avershiyn, Almaty qalalyq mәslihatynyng tóraghasy Meyirjan Otynshiyev, Petropavl qalalyq mәslihatynyng deputaty Elena Semidoskiyh, Jetisu oblystyq mәslihatynyng deputaty Gýlnәr Toylybaeva, Pavlodar oblystyq mәslihatynyng tóraghasy Iliya Terenchenko, Manghystau oblysy Beyneu audandyq mәslihatynyng tóraghasy Ardaq Borash, Aqtóbe qalalyq mәslihatynyng deputaty Aslan Qayyrghaliyev sóz sóiledi.

Biz atalghan jiynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aitqan basty mәselelerge sholu jasadyq. Sonymen, Preziydent ne deydi?

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Qazaqstanda keng auqymdy, tarihy ózgerister jýzege asyrylyp jatyr!

Preziydent: «Eng aldymen, barshanyzgha jәne jana ghana sóz sóilegen azamattargha rizashylyghymdy bildiremin. Salmaqty, paydaly oi-pikirler aityldy. Onyng bәri Parlamenttin, Ýkimetting aldaghy júmysynda eskeriletin bolady. Shyn mәninde, búl basqosudyng elimiz ýshin mәn-manyzy airyqsha. Býgingi forumgha barlyq aimaqtan jergilikti biylik ókilderi arnayy keldi. Qazir osy zalda milliondaghan otandasymyzdyng mýddesin qorghap jýrgen eki myngha juyq deputat otyr. Sizder halyqpen tyghyz júmys istep jýrsizder. Júrttyng mún-múqtajyn, talap-tilegin jaqsy bilesizder. Sondyqtan men Memleket basshysy retinde Sizder atqaryp jatqan júmysty údayy basty nazarda ústaymyn», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Jalpy, múnday jiyn ónirlik sayasattyng tiyimdiligin baghalap, ózekti mәselelerdi talqylaugha mýmkindik beredi. Ózderinizge mәlim, Qazaqstanda keng auqymdy, tarihy ózgerister jýzege asyrylyp jatyr. IYgi bastamalardyng bәri de halyqtyng әl-auqatyn arttyru ýshin qolgha alyndy. Biz memlekettik basqaru jýiesin, ekonomikany jәne әleumettik salany týbegeyli janghyrtugha kiristik. Búl orayda, mәslihattardyng aldynda túrghan missiya – airyqsha. Ókildi organdardy kýsheytu memlekettik sayasattyng negizgi basymdyghy bolyp qala beredi. Biz búghan deyin biraz sharua atqardyq. «Quatty aimaqtar – quatty el» qaghidatyna sәikes mәslihattardyng bedelin kóterdik. Sonyng arqasynda osy qúrylymdar memlekettik basqaru jýiesindegi basty instituttyng birine ainaldy. Degenmen mәslihattardyng әleuetin odan әri kýsheytu ýshin birqatar mindetti oryndauymyz kerek», - dedi.

Memleket basshysy: «Aymaqtar óz budjetin múqiyat josparlap, tabysyn arttyrugha basa mәn beruge tiyis. Biz jergilikti biylikting әleuetin jәne aimaqtardyng qarjylyq derbestigin birtindep kýsheytip jatyrmyz. Byltyr auyldyq okrugterding budjeti 442 milliard tengeden asty. Búl qarajattyng ýshten biri – eldi mekenderding óz tabysy. Onyng ýstine, elimizdegi auyldyq okrugterding ortasha budjeti 190 million tengege jetti. Búl – edәuir jaqsy kórsetkish. Biyldan bastap auyldyq okrugter qosymsha tabys kózine ie bolmaq. Atap aitqanda, keng taralghan paydaly qazbalar óndirisine, jerasty sulary men emdik balshyqtardy paydalanugha salynatyn salyqty ózderi jinap, qajetine jaratady. Mening tapsyrmama sәikes qazir Ýkimet zandy túlghalargha jәne jeke kәsipkerlerge salynatyn mýlik salyghynyng bir bóligin tórtinshi dengeydegi budjetterge beru mәselesin pysyqtap jatyr. Sonday-aq aimaqtargha jekelegen qyzmet týrimen ainalysugha arnalghan liysenziyalyq alymnan, ekologiyalyq aiyppúldardan týsetin qarajat ta berilui mýmkin. Búl – óte dúrys ústanym. Týsken tabys, eng aldymen, sol aimaqty damytugha júmsaluy kerek. Bir sózben aitqanda, jergilikti jerde qordalanghan mәselelerdi sheshu ýshin mýmkindik te, resurs ta arta týspek», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Jergilikti budjet: Kýrishti kýrmekten ajyrata bilu qajet!

Preziydent: «Aymaqtarda budjetti josparlau jәne oryndau júmysynyng sapasyn arttyru airyqsha manyzdy. Men múny Ýkimetting jaqynda ótken keneytilgen otyrysynda aittym. Qazirgi tәrtipke sәikes jergilikti budjet bekitiletin kezde deputattargha jalpy mәlimet qana úsynylady, tiyisti týsiniktemeler berilmeydi. Sonday-aq budjet jobasy mәslihattyng qarauyna songhy sәtte joldanady. Sol sebepti ony deputattar ýstirt qarap, qysqa merzim ishinde qabyldauyna tura keledi. Sonyng saldarynan qarajat halyqtyng naqty qajettiligin ótemeytin, tiyimsiz jobalargha júmsalyp ketetin jaghdaylar payda bolady. Eshkimge naqty jauapkershilik jýktelmegen son, mәsele súrausyz qalady. Demek jergilikti dengeyde tiyisti baqylau jýrgizilmeydi degen sóz. Sonyng bәri jergilikti túrghyndardyng narazylyghyn tughyzady. Múnday kelensizdikke tosqauyl qon ýshin ókildi organ budjetti josparlau ýderisine әuel bastan atsalysuy kerek. Biraq budjet boyynsha barlyq talqylau tek memleket pen ónirlik mýddelerge negizdeluge tiyis, lobbizmge nemese populizmge jol bermeu kerek. Basty ústanym – bәri de halyq ýshin», - dedi.

Memleket basshysy: «Ákimdiktegi budjettik komissiyanyng qúramyna bilimdi, bedeldi mәslihat deputattaryn qosqan jón. Osylaysha, júmystyng sapasyn arttyryp, qarajattyng tiyimdi júmsaluyn qadaghalaugha bolady. Qyruar qarjyny ondy-soldy shashyp, paydasy joq bastamalargha júmsaudy dogharu qajet. Ákimder respublikalyq budjetten beriletin týrli dotasiyagha senip otyra bermeui kerek. Masyldyq úghymynan birjola arylu qajet. Jergilikti biylik ókilderi tabysty kóbeytu ýshin belsene júmys isteuge tiyis. Budjet qabyldanatyn kezde «Qansha júmys orny ashylady, jeke investisiya tartyla ma, biznesting damuyna qanday jaghday jasalady, qansha salyq tólenedi?» degen saualdargha naqty jauap berilui kerek. Kýrishti kýrmekten ajyrata bilu qajet. Búl – barlyq dengeydegi әkimder men mәslihattar deputattary, eng aldymen, memleket mýddesine qyzmet etetin bir újym, bir komanda degen sóz. Barlyq aimaqtyng mәslihattary men әkimdikteri birlesip, budjetting әr tengesining el iygiligine júmsaluyn qamtamasyz etuge mindetti», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Mәslihattardyng ókilettigin keneytu qajet!

Qasym-Jomart Toqaev: «Mәslihattardyng ókilettigin odan әri keneytip, naqtylay týsu qajet. Búl – airyqsha manyzy bar mindet. Olardyng jergilikti biylik jýiesindegi rólin kýsheytu qajet. Ákimder halyqpen kezdeskende azamattardyng kóbi naqty mәselelerdi aityp, birneshe súraq qoyady. Sonday týitkilder dúrys sheshimin tabuy ýshin deputattyq korpus belsendi týrde baqylau jasap, әkimdermen birge júmys isteui kerek. Sonday-aq mәslihattardyng ishki júmys tәrtibin retke keltirip, qayta qaraghan abzal. Olardyng kóptegen qúzyreti әli kýnge deyin aiqyn emes. Búl ahual memlekettik basqaru ýderisine kedergi keltirip otyr. Sondyqtan óz mindetin oryndamaghan nemese etikany búzghan mәslihat deputattarynyng jauapkershiligin kýsheytetin naqty sharalar qabyldau qajet. Múnday qadam halyqtyng sayasy mәdeniyetin damytugha jәne ókildi biylik institutyna degen senimin nyghaytugha mýmkindik beredi. Biz basqarudyng rotasiyalyq tәrtibin memlekettik biylikting barlyq dengeyine birtindep engizip jatyrmyz. Qazirgi tanda saylanatyn әkimderding ókilettigi eki merzimmen shektelgen. Endi mәslihat tóraghalaryn rotasiya tәrtibimen auystyru qaghidatyn engizu kerek dep sanaymyn. Búryn mәslihattardy basqaratyn hatshylary boldy, endi tóraghalar basqaryp otyr. Búl, meninshe, dúrys sheshim boldy. Alayda, olardyng ókilettigi de eki merzimnen aspauy qajet. Osynday әdis arqyly kәsiby deputattyq korpus qalyptastyryp, onyng tiyimdiligin arttyrugha bolady. Búl ústanym elimizde jýzege asyrylyp jatqan reformalardyng logikasyna say keledi», - dedi.

Preziydent: «Barlyq dengeydegi biylik ókilderi halyqpen ashyq әri týsinikti әngime, súhbat ornata bilui kerek. Shaghymdanatyn azamattardyng arasynda týrli adam bolady, búl – belgili nәrse. Desek te, shyn mәninde, múqtaj adamdar az emes, olargha qolghabys etuimiz kerek. Býginde ortalyqqa aimaqtardan joldanatyn aryz-shaghymdar kóbeyip ketti. Búl mәsele turaly men Joldauymda aityp óttim. Byltyr Preziydent Ákimshiligine shamamen 83 myng ótinish kelip týsken. Búl – aldynghy jylmen salystyrghanda 30 payyzgha kóp. Shaghymdardyng basym bóligin jergilikti dengeyde qarap, der kezinde sheshuge bolatyn edi. Eshkim de mýlde mýmkin emes mәseleni aitpaytyny belgili. Ashyghyn aitqanda, júrt ónirdegi biylikten eng qarapayym degen mәselelerge qatysty týsinikteme ala almaydy. Sodan song azamattar elordagha hat joldap, tikeley Preziydentke jýginip jatady. Shyn mәnisinde, olardyng arasynda ýnemi aryz jazatyn «kәsibi» shaghymdanushylar bar, biraq kóbi óz mún-múqtajyn aityp, Aqordagha shaghymdanugha mәjbýr. Mәslihat deputattary halyq pen biylik arasyndaghy kópir bolugha tiyis. Olar túrghyndardyng mәselesin sheshuge kómektesui kerek. Osy manyzdy júmysqa olardyng qúzyreti tolyq jetedi. Byltyr oblystyq dengeyde atqarushy organdargha 6 myngha juyq deputattyq saual joldandy. Biraq onyng sany emes, sapasy manyzdyraq, yaghni, mәslihattar osy mýmkindikti tiyimdi paydalanugha tiyis. Týptep kelgende, aimaqtardyng damuy, túrmys sapasynyng jaqsaruy, júrttyng biylikke zor senimmen qarauy Sizderding qyzmetterinizge tikeley baylanysty. Osyny әrdayym basty nazarda ústaghan jón», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Tolyq sifrlyq memleket qúruymyz kerek!

Memleket basshysy: «Taghy bir mәsele – tolyq sifrlyq memleket qúru. Búl maqsattyng elimiz ýshin manyzdylyghyn jaqsy bilesizder. Mәslihattar búl ýderisten tys qalmaugha tiyis. Ozyq tehnologiyalar men jasandy intellektini memlekettik basqaru jýiesining barlyq salasyna engizu strategiyalyq manyzy bar maqsatqa ainaldy. Elimizding jarqyn bolashaghy osy maqsattyng tabysty iske asuyna tikeley baylanysty. Búl túrghydan alghanda, mәslihattardyng osy júmysqa belsendi atsalysqany abzal. Sonday-aq deputattardyng kәsiby biligin arttyryp, sifrlyq qúzyretin keneytu óte manyzdy, onsyz istelgen júmystyng bәri bos bolmaq. Búl sharuamen Memlekettik basqaru akademiyasy belsendi jәne tiyimdi týrde ainalysugha tiyis. Mening biluimshe, tayau arada nәtiyjeler de belgili bolmaq. Býginge deyin 1200-ge juyq deputat arnayy oqu kursyna shaqyrylyp, kәsiby túrghydan shyndaldy. Endi biyl bastalghan AI Governance 500 baghdarlamasynyng ayasynda oblystyq mәslihattardyng apparat basshylaryn oqytu qajet. Jalpy, elimizde jasalyp jatqan sifrlyq ózgerister ortalyq pen aimaqtar arasyndaghy alshaqtyqty meylinshe azaytuy qajet», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Referendumgha shygharylghan Konstitusiya jobasynda jana bir palataly Qúryltaydyng deputattary proporsiyaly ókildik jýie negizinde saylanady dep kórsetilgen. Búl qadam sayasy partiyalardyng rólin kýsheytip, zang shygharu júmysynyng sapasyn arttyratyny kýmәnsiz. Múnday ústanym ozyq halyqaralyq tәjiriybege tolyq say keledi. Biz kóptegen memleketterding proporsiyaly saylau jýiesine kóship jatqanyn kórip otyrmyz. Damyghan elderde de osynday jýie bar. Sebebi búl tәsil óz tiyimdiligin kórsetti. Konstitusiya jobasyn әzirleu kezinde keybir partiya barlyq dengeydegi mәslihattardy da osy jýiemen jasaqtaudy úsyndy. Biraq mening búl mәselege qatysty kózqarasym – naqty. Aymaqtarda majoritarlyq, yaghny bir mandatty jýie saqtalady. Búl – óte manyzdy. Sebebi dәl osy mәslihat deputattary jergilikti jerde saylaushylarmen ýnemi baylanysta bolyp, qoyan-qoltyq júmys isteydi. Sonymen birge múnday jýie eshqanday partiyagha kirmeytin, biraq halyq senetin isker azamattar ýshin taghy bir tiyimdi sayasy baspaldaq bolmaq. Sol arqyly mәslihattardyng róli arta týsedi», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Konstitusiya jobasy: Elimizding sayasy qúrylymy týbegeyli ózgeredi!

Preziydent: «Azamattar referendumda Konstitusiya jobasyn qoldap jatsa, elimizding sayasy qúrylymy týbegeyli ózgeredi. Biz mýldem jana konstitusiyalyq ýlgige nemese modelige kóshemiz. Búl qadam proporsionaldyq jәne majoritarlyq jýie arasyndaghy tepe-tendikti qamtamasyz etedi. Búghan qosa, saylau ýderisin barynsha jýielep, saylaugha týsetin azamattardyng jauapkershiligin arttyra týsedi. Osylaysha, mәslihattar Qúryltaygha qajetti bilikti mamandar dayarlaugha belsendi týrde atsalysady. Auqymdy reformalardy sapaly jýzege asyru ýshin meylinshe tiyimdi әri kәsiby zang shygharu qyzmetin jolgha qongymyz kerek. Al elimizdegi ókildi biylik jýiesining negizi aimaqtarda qalyptasady. Sondyqtan mәslihattardyng qyzmeti airyqsha manyzdy ekenin ýnemi este ústaghan jón. Sebebi júrt óz mәselesin eng aldymen deputattargha aitady. Al halyqtyng senimin aqtaudan artyq abyroy joq. Týptep kelgende, deputat bolu – el adamy bolu degen sóz. Búl – mәrtebesi biyik, jauapkershiligi zor qyzmet. Últ mýddesin bәrinen biyik qoyyp, el iygiligi ýshin enbek etetin azamattar naghyz deputat degen atqa layyq, osynday azamattar mindetti týrde halyqtyng senimi men qúrmetine ie bolady Deputat halyqtyng senimine syzat týsiretin әreketten aulaq boluy qajet. Óitkeni múnday әreket býkil memlekettik apparattyn, tútas biylik jýiesining bedeline núqsan keltiredi. Sizder osy jauapkershilikti dúrys týsinip, tereng sezinip, qyzmetterinizdi adal atqara beresizder dep kәmil senemin», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Planetamyzdyng tirshiliginde túraqsyzdyq beleng aldy!

Memleket basshysy: «Jer sharyndaghy barsha adamzat «turbulenttilik» degen sózdi jaqsy biledi. Áue kemesi «turbulentti» aimaqqa engen sәtte jolaushylardy sabyrgha shaqyratyn úshqyshtargha qaraghanda, sayasatkerler men sarapshylar halyqaralyq ahualdy sipattauda osy sózdi jii qoldanyp jýr. Shynynda, býkil әlem túraqsyz әri baghdarsyz shaqta ómir sýruge mәjbýr. Songhy on jyl ishinde bolghan oqighalar birinen biri asyp týsedi. Búl ýderis әleumettik jelidegi talqylaulardyng ózegine ainaldy. Onda aqiqat pen anyz, konspirologiya men jalghan mәlimet, qayghy-qasiret pen quanysh qatar kórinis tabuda. Jasandy intellekt dәuirine qadam basqan әlemning býgingi keypi osynday. Ótken eki apta әlemdik qoghamdastyqqa dýrbelenning shyn mәninde qanshalyqty qauipti ekenin әri tútqiyldan keletinin anyq kórsetti. Planetamyzdyng tirshiliginde túraqsyzdyq beleng aldy. Tipti, ekonomikasy ilgeri, ornyqty memleketterding ózi әp-sәtte jahandyq qaqtyghystyn, eger әr nәrseni óz atymen aitar bolsaq, soghystyng ortasynda qaldy. Soghys órti irgemizden, yaghny Kaspiy manyndaghy kórshiles elding aumaghynan shyqty. Tayau Shyghystaghy ahualdyng ushyghuy qazirding ózinde jahandyq qauipsizdikting irgesin shayqap, әlem ekonomikasyna zardabyn tiygizgeni anyq. Kóshbasshy memleketter jetekshileri arasyndaghy senim daghdarysynyng kýshengi, iri elder men bloktardyng jik-jikke bólinui, yntymaq-birlikte ómir sýru psihologiyasy men prinsipterining toqyraugha úshyrauy, halyqaralyq qúqyqtyng saqtalmauy, BÚÚ bedelining búryn-sondy bolmaghan dengeyge tómendeui býgin bastan keship otyrghan qaterli jaghdaygha sebep boldy», - dedi.

Qazaqstan últtyq mýddesin qorghay otyryp, strategiyalyq ústamdylyq tanytady!

Qasym-Jomart Toqaev: «Osydan on jyl búryn sayasatkerler әlemning jolayryqta túrghanyna, kimning qalay baghyt alatynyn bilmeytinine alandaushylyq tanytatyn. Al qazir júrttyng bәri dýniyejýzilik soghys tabaldyryghymyzda túrghanyn aityp otyr. Búl barlyq memleketting mýddesine ziyan keltirmek. Geosayasi, әskeri, ekonomikalyq, tehnologiyalyq jәne klimattyq syn-qaterler órshy týsip, әlemdi әbigerge saldy. Osynday kýrdeli kezende Qazaqstan azamattary sabyr saqtap, el ishindegi jәne tysqary jerlerdegi arandatulargha boy aldyrmauy kerek. Eng bastysy, Jaratqan bergen batyldyq, ar-namys, aqyl-parasat siyaqty qasiyetterimizdi tanytqan jón. Preziydent retinde sayasiy-diplomatiyalyq tәsilderding bәrin qoldana otyryp, el qauipsizdigin qamtamasyz etuge bar kýshimdi salamyn. Álem tehnologiyalyq, ekonomikalyq, sayasy túrghydan týbegeyli ózgergenin moyyndauymyz kerek. Al ol jaqsy jaqqa ózgerdi me, әlde keri ketti me? Oghan órkeniyet bolashaqta jauap beredi. Biraq Qazaqstan azamattarynyng әlemdik damu kóshinen shet qalugha qaqysy joq. Eger әlem ózgergen bolsa nemese janarudy bastan ótkerip jatsa biz de soghan say beyimdelip, jaqsysynan ýirenip, jamanynan jiyrenuimiz qajet. Sondyqtan Qazaqstan últtyq mýddesin qorghay otyryp, strategiyalyq ústamdylyq tanytady. Eng bastysy, elimiz halyqaralyq kenistikte beybitshilikti nyghaytudy, Qazaqstannyng tóniregindegi qauipsizdikti saqtaudy kózdeytin útymdy, tengerimdi syrtqy sayasat jýrgizip keledi әri osy baghytynan ainymaydy. Búl el ishindegi reformalardy jalghastyru ýshin óte qajet», - dedi.

Preziydent: «Latyn Amerikasyndaghy, Tayau Shyghystaghy oqighalar geosayasatqa ózgerister әkelgenine qaramastan, elimiz jaqyn jәne alys ornalasqan mýddeles memleketterding barlyghymen jan-jaqty yntymaqtastyqty údayy damyta beredi. Qazir syrtqy sayasat pen diplomatiyanyng róli arta týsti. Búl Qazaqstan ýshin de manyzdy. El ishindegi ahualgha, ekonomikagha nemese sayasy reformalargha belgili dәrejede halyqaralyq jaghdaylar yqpal etedi. Osy orayda Qazaqstannyng tabysty damuyna birlik pen túraqtylyq negiz bolmaq. Búl – bizding búljymas qaghidattarymyz. Degenmen atalghan faktorlardyng ornyqtylyghy – ótkenning múrasy emes, otandastarymyzdyng joghary azamattyq jәne sayasy jauapkershiligining jemisi. Ishki sayasattyng osynau nәzik salasynda biylikting de, qoghamnyng da qatelesuge qúqy joq. Onyng saldary óte auyr boluy mýmkin. Búl arada qúityrqylyq pen bos maqtangha oryn joq. Býginde eskilikti ansaytyn, diny әri últtyq qúndylyqtar men eldik mýdde turasynda qate týsinikke negizdelgen әsire konservativti sayasy jýie zaman talabyna say kelmeytinine, sәtsizdikke úshyratatynyna kóz jetkizip otyrmyz. Algha qadam basqannyng ayaghynan shalu – keri ketu, tipti, tirshilik zanyna qarsylyq sanalady. Alayda asyghys, sarapqa salmay qabyldanghan ózgerister men sheshimderding saldary tym auyr. Sondyqtan men qúr úranmen reforma jasaugha týbegeyli qarsymyn. Barlyq bastama aqylgha qonymdy bolghany jón. Eger ózenning arghy jaghasyna ótking kelse, terenge boylay alatynyna senimdi boluyng kerek. Túraqtylyqty birer kýnde, tipti sanauly saghatta búzugha bolady. Al ony qalpyna keltiruge ondaghan jyldar qajet. Sondyqtan Zang men tәrtip tújyrymdamasyn ústanu óte ózekti dep bilemin. Búl tújyrymdama sayasy jýiemiz ben ómir saltymyzdyng negizi. Esh populizm emes. Ortaq Otanymyz, Qazaqstan Respublikasynyng taghdyry tek ózimizding qolymyzda ekenin eshqashan úmytpaghanymyz abzal. Shynyn aitqanda, bizding jahandyq dýrbelenderge tótep beruge dayyn ne dayyn emes ekenimiz, qoghamymymyzdyng qanday mәselege bas qatyratyny eshkimge manyzdy emes. Jana dәuirge qadam bastyq. Ozyq oily últ retinde qazirgi syn-qaterlerge beyimdelip, oghan jasampazdyqpen jauap beruimiz qajet. Elimizde auqymdy reformalar jýrgizude bir ghana maqsatty kózdeymiz. Búl – memleketimizding Tәuelsizdigi men egemendigin nyghaytu, azamattarymyzdyng qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghau, halqymyzdyng әl-auqatyn jaqsartu», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Áskery qaqtyghystar, «sauda soghysy» jyldan jylgha ushyghyp barady!

Memleket basshysy: «Qazir әlemdegi sayasi-ekonomikalyq ahual asa kýrdeli bolyp ketkenin kórip otyrsyzdar. Áskery qaqtyghystar, «sauda soghysy» jyldan jylgha ushyghyp barady. Búl әlemdegi iri memleketter arasyndaghy ózara senim daghdarysynyn, olardyng halyqaralyq qauymdastyq aldyndaghy jauapkershilikti elep-eskermeuining nәtiyjesi dep aitugha negiz bar. Múnyng bәri elimizding mýmkindikterin shektep otyr. Biraq soghan qaramastan, biz últtyq strategiyamyzdy tabandy týrde әri birtindep jýzege asyryp jatyrmyz. Barlyq syn-qater men qiyndyqty enserip, túraqty damyp kelemiz. Byltyr Qazaqstannyng jalpy ishki ónimi 306 milliard dollar boldy. Búl – Tәuelsiz Memleketter Dostastyghy elderi arasyndaghy ekinshi oryn, al osy aimaqtaghy elder arasyndaghy eng ýlken kórsetkish. Sonyng nәtiyjesinde biz biyl әlemdegi ekonomikasy asa iri 50 elding qataryna qosyldyq. Bedeldi halyqaralyq úiymdar men qarjy instituttarynyng boljamyna sәikes biyl osy kórsetkish 320 milliard dollar bolady. Shetelden tartylghan taza investisiya kólemi boyynsha Qazaqstan Ortalyq Aziyada kósh bastap túr, yaghny 150 milliard dollardan astam qarajat tartyldy. Búl – Ortalyq Aziyadaghy tikeley shetel investisiyasynyng 69 payyzy degen sóz. Elimizding altyn-valuta qory – 74 milliard dollargha, al jalpy jinaqtalghan qor 139 milliard dollargha jetti. Bir sózben, últtyq ekonomikamyz jalpy túraqty týrde ósip keledi. Eng manyzdysy, múny sapaly ósim deuge bolady», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Ondaghan jyldar boyy ekonomikamyzda tapshylyq, birjaqtylyq kóp bolghanyn bilesizder. Búl elimizding odan әri damuyna ýlken kedergi boldy, әli kýnge deyin osynday kelensiz ýrdis bar. Óndiris jәne auyl sharuashylyghy salasy bayau damydy. Kommunaldyq-sharuashylyq, energetika, su, jol infraqúrylymynyng әbden tozyghy jetti. Qazir ahual Ýkimetting naqty maqsattargha say júmysynyng arqasynda birtindep ózgerip jatyr. Biz memleketimizding jana industriyalyq, energetikalyq jәne infraqúrylymdyq arqauyn, yaghny karkasyn jasaugha kiristik. Mysaly, óndeu ónerkәsibining damu qarqyny eki jyl qatarynan 6 payyzdan asyp otyr. Búl ýderis aimaqtardyng myqty ekonomikalyq negizin qalyptastyrugha mýmkindik beredi. Byltyrdyng ózinde elimizding әr týkpirinde jalpy qúny 1,5 trillion tenge bolatyn 190 óndiris orny iske qosyldy. 22 mynnan astam túraqty júmys orny ashyldy. Al biyl Ýkimetting boljamy boyynsha qúny 1,7 trillion tenge bolatyn 200 kәsiporyn qyzmetin bastaydy. Onda 20 myngha juyq júmys ornyn ashu josparlanghan. Osylaysha, Qazaqstannyng búrynghy industriyalyq quaty jandana týsedi. Ónerkәsipting mýlde jana salalary payda bolady. Mysal retinde mashina qúrastyru jәne elektr tehnikasynyng jabdyqtaryn jasau salasyn aitugha bolady», - dedi.

Qazaqstan jer kólemi iri memleket bolghanymen, elimizde su tapshy!

Preziydent: «Agroónerkәsip sektoryn jan-jaqty damytu memleket sayasatyndaghy negizgi basymdyq bolyp qalady. 7,4 million azamatymyzdyng túrmys-tirshiligi, yaghny túrghyndardyng 36 payyzy jәne elimizding azyq-týlik qauipsizdigi osy salanyng órkendeuine tikeley baylanysty. Songhy jyldary búl salagha bólingen qarjy kólemi eselep artty. Atap aitqanda, byltyr sharualargha jenildetilgen nesie beru ýshin 1 trillion tengeden astam qarajat bólindi. Auyl sharuashylyghy enbekkerlerine búryn-sondy dәl osynday orasan zor qoldau kórsetilmegen. Múny sharualardyng ózderi de aityp jýr. Biraq óndiris kólemin úlghaytumen shekteluge bolmaydy. Biz zaman talabyna say keletin, ozyq tehnologiyagha negizdelgen agrarlyq-industriyalyq ekonomika qúruymyz kerek. Búl – asa manyzdy mindet. Ónimderimiz ishki naryqtyng súranysyn tolyq ótep, shetelge de túraqty shygharylugha tiyis. Byltyr auyl sharuashylyghy salasynda 250 óndiris ashyldy. Sonyng arqasynda aimaqtar tyng serpinmen ósip-órkendep, halyqtyng әl-auqaty arta týsedi. Memleketting jýieli júmysynyng nәtiyjesinde auyl sharuashylyghy salasyna әlemdegi ozyq kompaniyalar qyzyghushylyq tanyta bastady. Mysaly, shetel investorlarynyng atsalysuymen Almaty, Aqmola, Jambyl, Soltýstik Qazaqstan oblystarynda jәne Shymkent qalasynda shiykizatty tereng óndeytin jәne azyq-týlik shygharatyn iri kәsiporyndar iske qosylady. Búl jobalargha 1 milliard dollardan astam qarajat salyndy. Osylaysha, ondaghan myng adam júmyspen qamtylady», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Memleket el ómirine qajetti asa manyzdy infraqúrylymdy janghyrtu ýshin búryn-sondy bolmaghan auqymdy sharalardy qolgha aldy. Su – tirshilik kózi ekenin barshanyz jaqsy bilesizder. Qazaqstan jer kólemi jaghynan iri memleket bolghanymen, elimizde su kózderi az, tipti, tapshy deuge bolady. Sondyqtan halyqqa sapaly auyz su beru, ekonomika salalaryn su resursymen qamtamasyz etu elimizding aldynda túrghan strategiyalyq manyzy bar mindetter sanalady. Byltyr Kendirlide su túshytu zauyty iske qosyldy, sonyng arqasynda Janaózen qalasy túraqty auyz sumen qamtyldy. Biyl kýzde Shardara su qúbyry júmys istey bastaydy, yaghny qalanyng 30 myng túrghynyna taza auyz su beriledi. Jalpy, memleket elimizdegi býkil su infraqúrylymy jýiesin damytu ýshin naqty sharalar qabyldauda. Atap aitqanda, Týrkistan oblysyndaghy Kóksaray su qoymasynda janghyrtu júmystary bastaldy, sonday-aq Qyzylorda, Jambyl oblystarynda su qoymalary salynyp jatyr. Auyl sharuashylyghyna orasan zor payda әkeletin osy jobalar kelesi jyly ayaqtalyp, el kәdesine jaray bastamaq. Biyl su sharuashylyghy nysandaryn salu jәne janghyrtu júmystary boyynsha 220-dan astam joba jýzege asyrylyp jatyr», - dedi.

Preziydent: «Ýkimet kommunaldyq jәne energetikalyq infraqúrylymdardy keng auqymda modernizasiyalaugha kiristi. Júmys istep túrghan 37 jylu elektr stansasy jóndeldi, keybirine jóndeu jýrgizu josparlanyp otyr. Kókshetau, Semey jәne Óskemen qalalaryna tezdetip jana jylu elektr ortalyqtaryn salu mindeti qoyyldy. Týrkistan men Qyzylorda oblystaryndaghy bu-gaz qondyrghylary bazasynda jana elektr stansiyalary iske qosylmaq. Biyl 440-tan asa qosalqy stansiyany jәne 17 mynnan astam shaqyrymdy qúraytyn elektr jelisin janghyrtu qarastyrylghan. Qazaqstandy quat kózimen jetkilikti qamtamasyz etuding jәne ekonomikany әrtaraptandyrudyng basty faktory retinde atom energiyasy óndirilmek. Elimizding azamattary 2024 jyly ótken referendumda Qazaqstandaghy alghashqy atom elektr stansiyasyn salu jóninde strategiyalyq sheshim qabyldady. Beybit atom, sonday-aq taza kómir óndirisi – elimizding energetikalyq derbestigin qalyptastyratyn sala», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Taghy bir manyzdy mindet – kólik-tranzit salasyna qatysty. Biz elimizding osy baghyttaghy әleuetin birtindep nyghayta beremiz. Búl sharua kommunaldyq, energetikalyq jәne su salasyndaghy infraqúrylymdy janghyrtu júmysymen qatar jýredi. Mysaly, byltyr 1500 shaqyrym temir jol salynyp, jóndeuden ótti. Búl da – rekordtyq kórsetkish. Biyl 3700 shaqyrymnan astam jana temirjol jelileri tóselip, paydalanugha beriledi. Qazirgi tanda jolaushylar ýshin jana baghyttar ashylyp, vagondar parki janartylyp jatyr. Sonday-aq vokzaldar qayta jóndeuden ótude. Sebebi olar ortasha eseppen alghanda 60 jyldan beri júmys istep túr. Tipti, elimizdegi on vokzal osydan bir ghasyr búryn salynghan. Jalpy, biz byltyr Qazaqstandaghy 124 vokzaldy týgel janghyrta bastadyq. Búl júmys osy jyldyng sonyna deyin ayaqtalady. Múnday auqymdy bastama alghash ret qolgha alyndy. Aldynghy jyly kópten kýtken Astana – Almaty kýre jolyn jóndeu júmystary tolyq bitti. Men búghan deyin Astanany elimizding batys aimaqtarymen baylanystyratyn mýlde jana avtokólik jolyn saludy tapsyrdym. Qazir búl baghytta naqty júmys jýrgizilip jatyr. Áriyne, keng jolaqty joldar elimiz ýshin asa qajet. Degenmen jergilikti joldar da nazardan tys qalmaydy. Sebebi milliondaghan azamatymyz, sonyng ishinde auyldaghy aghayyn ýshin avtokólik joly, shyn mәninde, «ómir joly» sanalady. Sapaly jol bolsa, júrt túrmys-tirshiligin jaqsartyp, biznesin damyta alady. Byltyr jalpy úzyndyghy 13 myn, onyng ishinde jergilikti manyzy bar 3 myng shaqyrym tas jol jóndeuden ótti. Biyl taghy 2300 shaqyrymgha sozylatyn jergilikti joldar janghyrtylady. Aldaghy ýsh jyldyng ishinde osynday 32 myng shaqyrym jol normativtik talapqa say jóndeledi. Búl – Qazaqstannyng qúrlyq shekarasynan ýsh ese kóp qashyqtyq. Alayda Ýkimet jәne tiyisti memlekettik mekemeler jol infraqúrylymynyng sapasyna erekshe mәn beruge tiyis», - dedi.

Preziydent: «Túrghyn ýy qúrylysy da túraqty әri qarqyndy damyp keledi. Songhy ýsh jyldyng ishinde elimizde 57 million sharshy metr túrghyn ýy salyndy. Basqa irgeles eldermen salystyrsaq, búl, rasynda, jan basyna shaqqanda eng joghary qúrylys auqymy. Qaladaghy 520 mynnan astam, al auyldaghy 70 myngha juyq otbasy baspanaly boldy. Sonymen qatar әleumettik infraqúrylym da damyp jatyr. Songhy jyldary myndaghan zamanauy mektep jәne medisina, mәdeniyet, sport nysandary salynyp, kýrdeli jóndeuden ótti. Shyn mәninde, qazirgi tanda elimiz ýlken bir qúrylys alanyna ainaldy deuge bolady. Qay jaqqa qarasanyz da qúrylys, jóndeu júmystary jýrip jatyr. Múny aimaqtargha jii baratyn, elimizdi jii aralaytyn azamattar kórip, bilip jýr», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Elimizding eng basty baylyghy – adamdar!

Memleket basshysy: «Men elimizding eng basty baylyghy – adamdar ekenin ýnemi aitamyn. Ózderinizge mәlim, halqymyzdyng sany túraqty týrde ósip keledi. Býginde biz 20,5 millionnan astyq. Biraq mәsele túrghyndardyng sanynda emes, adam kapitalynyng sapasynda. Qazaqstan óz azamattaryna әrdayym qamqorlyq tanytyp, әleumettik memleket retindegi mәrtebesin nyghaytyp keledi. Qazirgi tanda memlekettik budjetting 50 payyzdan astamy әleumettik salagha tiyesili. Al adam kapitalyn damytugha arnalghan investisiya kólemi jyl sayyn shamamen bir trillion tengege ósude. Búl kóp qarajat dep aitsaq, qate bolmas. Sondyqtan múnyng bәrin qalypty nәrse dep qabyldaugha bolmaydy. Sebebi osynday auqymdy әleumettik qamqorlyq, búl – eng aldymen, el azamattarynyng tabandy enbegining jemisi jәne nәtiyjesi. Mysaly, ana men balany qoldau sharalaryn alayyq. Kóptegen damyghan memlekette, sonyng ishinde Europa elderinde әielder balany dýniyege әkelgen song birneshe aidyng ishinde júmysqa shyghugha mindetti. Al Qazaqstanda jaghday mýldem basqasha. Memleket ata-analargha jan-jaqty qoldau kórsetedi. Týrli jәrdemaqylar, jenildikter qarastyrylghan. Olargha júmys ornyn saqtay otyryp, ýsh jylgha deyin enbek demalysyn alugha mýmkindik berilgen. Bir sózben, ata-analar bala tәrbiyesimen alansyz ainalysa alady. Mening bastamammen «Últtyq qor – balalargha» jobasy jýzege asyrylyp jatqanyn bilesizder. Býginge deyin 18 jasqa tolmaghan 7 milliongha juyq balanyng arnayy esepshotyna 2,5 milliard dollardan astam qarjy audaryldy», - dedi.

Preziydent: «Kóptegen elderge qaraghanda Qazaqstanda barlyq dengeyde aqysyz bilim alugha mýmkindik bar. Búl qaghidat jana Konstitusiya jobasynda ózgerissiz saqtaldy. Bizding balalarymyz memlekettik mektepterde aqysyz, yaghny aqysyz oqidy. Qazir elimizdegi kolledjderde 150 myng student memleket qarjysy esebinen bilim aluda. Izdenip-talaptansa, kez kelgen jas azamat joghary oqu ornyna grant arqyly týse alady. Memleket múnday grant sanyn jyl sayyn arttyryp jatyr. Elimizde ómir sýru úzaqtyghy alghash ret 75,9 jasqa jetti. Búl – osy aimaq elderi arasyndaghy eng joghary kórsetkish. 2023 jyldan beri ana ólimi 35 payyzgha azaydy. Al sәby ólimi 20 payyzgha qysqaryp, tarihy túrghydan eng tómen dengeyge týsti. Songhy jeti jylda 1259 densaulyq saqtau nysany salyndy. Sonyng ishinde «Auylda densaulyq saqtaudy janghyrtu» últtyq jobasy ayasynda 655 nysan boy kóterdi. Byltyr Astanada nauqastardy emdeytin Protondyq terapiya ortalyghy ashyldy. Búl – bizding aimaqtaghy tendessiz nysan. Sonday-aq ótken jyly «Analar saulyghy» baghdarlamasy iske qosyldy. Áyelderding densaulyghyn qorghaugha arnalghan búl baghdarlamanyng da mәn-manyzy airyqsha. Mening tapsyrmammen 2021 jyldan bastap «Ansaghan sәbi» baghdarlamasy jýzege asyrylyp jatqanyn bilesizder. Sonyng ayasynda jyl sayynghy bólinetin kvota sany 7 ese artty (yaghny 1 mynnan 7 myngha deyin kóbeydi). Býginde 11 mynnan astam sәby osy EKO tәsilimen dýniyege keldi», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Men medisina qyzmetkerlerine kýsh kórsetken adamdardy qylmystyq jauapkershilikke tartu turaly zangha jyl basynda qol qoydym. Tәuelsiz Memleketter Dostastyghy elderining kóbinde múnday norma joq. Sonymen qatar basqa eldermen salystyrghanda Qazaqstan halqyna aqysyz medisinalyq kómek alugha zanmen kepildik berilgen. Tek byltyrdyng ózinde 3,6 million adam memleket esebinen aqysyz dәri-dәrmek alghan. Elimizde Áleumettik saqtandyru jýiesi tiyimdi júmys istep túr. Júmyssyz qalghan, asyraushydan airylghan jәne enbekke jaramsyz adamdargha arnayy kómek beriledi. Biyl osynday әleumettik tólemderding kólemi 10 payyzgha úlghaydy. Býginge deyin 660 mynnan astam adamgha shamamen 70 milliard tenge qarjylay qoldau kórsetildi. Osy jyly jәrdemaqynyng barlyq týrinin, bazalyq jәne ortaq zeynetaqynyng mólsheri 10 payyzgha kóbeydi. Múnyng bәri – Qazaqstanda dýniyege kelgennen bastap ómir boyy beriletin әleumettik kómekting azdaghan bóligi ghana. Ókinishke qaray, memleketting múnday qoldauyn kópshilik tiyisti dengeyde baghalay bermeydi, ony solay bolugha mindetti dep qabyldaydy, aspannan shúgha jaughanday kóredi. Halyqaralyq sarapshylar ýkimetterge qoghamda jalqaulyq beleng alyp, azamattardyng júmys qabiletining tómendeui mýmkin ekeni turaly eskertude. Aytpaqshy, jaqynda әigili Ilon Mask osy taqyrypta sóz sóilep, әleumettik jýielerdegi «shekten tys jomarttyqtyn» ziyanyn jetkizdi. Osy tektes boljamdar men mәlimdemelerdi jii kóremiz. Sonymen qatar keybir ar-úyaty joq adamdar, qarapayym tilmen aitqanda, alayaqtar, eshqanday qúqyghy bolmasa da әleumettik kómek aludyng qylmystyq joldaryn jasaghan. Búl jóninde búghan deyin de aitqanmyn. Múnday qylmyskerler eng әueli memlekettik qoldaugha shyn múqtaj jandardy tonap otyr. Sondyqtan әleumettik kómekti tiyisti adresine jetkizu ýshin auqymdy júmys jýrgizemiz. Sheteldikter elimizdegi әleumettik qoldau jýiesi osynshama joghary dengeyde ekenine tang qalady. Sebebi múnday kómek kez kelgen elde kórsetile bermeydi. Ashyghyn aitsaq, keybir memleketter osynday qoldau jasaugha qúlyqty emes», - dedi.

Memleket basshysy: «Dýniyejýzilik bankting mәlimetine sәikes, byltyr tabysy tómen jәne ortasha elderde túratyn 1,6 milliard adam әleumettik qoldau sharalaryna qol jetkize almaghan. Sifrlyq kedergiler de әleumettik tensizdikti kýsheyte týsti. Elimizde әleumettik jeliler men zandy onlayn-qyzmet týrlerining bәri eshqanday shekteusiz júmys istep túr. Búl – memlekettik sayasattyng ashyqtyghyn jәne qoghamda pikir aluandyghy bar ekenin anghartady. Búdan bólek, Qazaqstan elektrondy ýkimet jýiesi jәne qarjylyq tehnologiyany damytu boyynsha eng ilgeri elderding biri sanalady. Biraq biz múnymen toqtap qalmaymyz. Sifrlandyrudy jәne jasandy intellektini jappay engizudi jalghastyra beremiz. Búl mindetti strategiyalyq maghynagha ie mәsele retinde qabyldauymyz kerek. Óitkeni, búl – zaman talaby, sonday-aq, ósip-órkendeuge, memleketting tiyimdiligin arttyrugha jol ashatyn asa manyzdy qadam. Bir sózben, әlemdegi kýrdeli geosayasy ahual men el ishindegi ózekti týitkilderge qaramastan, Qazaqstan damudyng danghyl jolyna týsip, nyq senimmen algha qadam basyp keledi», - dedi.

Preziydent: «Jalpy, 2025 jyldyng qorytyndysy boyynsha Qazaqstan adam kapitalyn jahandyq baghalaudaghy pozisiyasyn aitarlyqtay nyghaytyp, 160-tan asa elding arasynda 42-oryngha taban tiredi. Búl kezdeysoq emes. Songhy jyldardaghy auqymdy memlekettik investisiyalar qazirding ózinde jemis berip, strategiyalyq tiyimdiligin kórsete bastady. Atalghan bedeldi indekste Qazaqstannyng joghary kóterilui memlekettik sayasattyng úzaqmerzimdi qisyngha әri naqty basymdyqtargha sýienetinin kórsetedi. Búl degenimiz – últ saulyghyn nyghaytu, bilim sapasyn arttyru, balalar men jastargha arnalghan mýmkindikterdi keneytu, ghylymdy, mәdeniyetti, sportty qoldau, ozyq innovasiyagha, sifrlandyrugha den qoi, jasandy intellektini engizu, jayly әleumettik jәne kәsipkerlik orta qúru. Memleket osy jәne basqa da salalardy dәiekti týrde damytyp keledi. Sol arqyly azamattardyng әleuetin órkendetuge jol ashady. Búl – bizding týpkilikti tandauymyz. Sebebi jana zamanda halqynyng keleshegin kemel etuge úmtylghan memleketter ghana útady. Jiyndarda, Ýkimet otyrystarynda, enbek újymdarymen kezdesulerde bos maqtannan, toqmeyilsuden aulaq bolyp, týitkildi mәselelerdi ashyq aityp, onyng sheshimin birlesip izdeuimiz qajet ekenin, aldymyzgha biyik maqsat qoiy keregin ýnemi aityp kelemin. Sonda ghana naqty tabysqa jete alatynymyzgha senimdimin», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Azamattarymyz әlemning qay qiyrynda jýrse de, olargha óz memleketi – Qazaqstan Respublikasy qamqor!

Qasym-Jomart Toqaev: «Azamattarymyz әlemning qay qiyrynda jýrse de, olargha óz memleketi – Qazaqstan Respublikasy qamqor bolyp, kómek qolyn sozugha dayyn ekenin biledi. Búghan jaqynda Tayau Shyghystaghy qaqtyghystyng ortasynda qalghan turisterimiz, qajylyq sapargha attanghan otandastarymyz, kәsipkerlerimiz kóz jetkizdi. Jaghday shyn mәninde kýrdeli edi. Shiyelenis bastalghan sәtte ónir elderi basshylaryna osynau qiyn-qystau kezde shynayy qoldauymdy bildirip, hat joldadym. Búdan bólek, Qatar, Birikken Arab Ámirlikteri, Bahreyn, Oman, Saud Arabiyasy basshylarymen telefon arqyly sóilestim. Sonday-aq otandastarymyzdy jedel evakuasiyalau tapsyryldy. El aumaghyndaghy tirshilikti qamtamasyz etu nysandary men manyzdy infraqúrylymdardy qorghau, Qaruly kýshter men qúqyq qorghau vedomstvolarynda jauyngerlik kezekshilik úiymdastyru jóninde mindet jýktedim. Syrtqy ister ministrligining janynan arnayy shtab qúryldy. Onyng qúramyna barlyq vedomstvonyng ókilderi endi. Búl júmysqa әue tasymaldaushy jәne turistik kompaniyalar, erikti demeushiler atsalysty. Shtab tәulik boyy júmys istep, azamattarymyzdy aimaqtan qauipsiz joldarmen alyp shyghugha bar kýshin saldy. Qaqtyghysqa qatysushy taraptar bir-birining әskery jәne azamattyq nysandaryn, sonyng ishinde әuejaylardy ballistikalyq zymyrandarmen, úshqyshsyz úshu apparattarymen atqylady. Sonyng saldarynan kóptegen elding әue kenistigi jabyldy. Key jaghdaylarda otandastarymyzdy ózge elderding aumaghy arqyly alyp ótuge tura keldi. Olardy diplomattarymyz ben konsuldyq qyzmetkerleri qarsy alyp, úshaqtargha jayghastyryp, elge shygharyp saldy. Iranda qalghan azamattarymyz Ázerbayjan, Armeniya jәne Týrikmenstan shekaralary arqyly evakuasiyalandy. Elshilikter údayy baylanysta bolyp, tiyisti kómek kórsetti. Osy kýrdeli júmystyng nәtiyjesinde 9 myngha juyq otandasymyz oq pen ottyng ortasynan aman-esen elge oraldy. Búl júmys әli de jalghasyp jatyr», - dedi.

Memleket basshysy: «Búghan sheteldikter de nazar audardy. Beybit kýnning ózinde múnday sharalardy úiymdastyrugha kóp kýsh-jiger júmsau kerek. Al soghys jaghdayynda tipti qiyndap, mәn-manyzy arta týsedi. Osynau stress-synaqtan sәtti ótu Qazaqstannyng halyqaralyq arenadaghy abyroy-bedelin asqaqtatty desem, artyq aitqandyq emes. Tayau Shyghys elderining basshylaryna «kedergisiz dәliz» úiymdastyrghany ýshin taghy da rizashylyghymdy bildiremin. Otandastarymyzdy evakuasiyalaugha kómek kórsetken barsha jangha, memlekettik organdar men әue kompaniyalarynyng qyzmetkerlerine alghys aitamyn. Qanday jaghday bolsa da, Qazaqstan óz azamattaryn eshqashan taghdyr tәlkegine qaldyrmaydy. Pandemiya kezinde de solay bolghan. Álemning týkpir-týkpirinen arnayy borttarmen myndaghan otandasymyzdy elge aldyrdyq. Shetelderde qiyn jaghday tuyndaghanda da dәl osylay әreket ettik. Tehnogendik apat, su tasqyny, órt jәne basqa da tótenshe jaghdaylar kezinde memleket qiyndyqqa dushar bolghan azamattargha uәde etkenimizdey qolúshyn berdi. «Azamattarymyzdy qiyn jaghdayda qaldyrmaymyz». Búl – jay ghana úran nemese populizm emes, memlekettik sayasatymyzdyng búljymas qaghidaty. Sondyqtan osy ústanymnyng jana Konstitusiya jobasynda kórinis tabuy zandylyq. Ata zanymyzda: «Qazaqstan Respublikasy óz azamattaryn el aumaghynan tys jerde zangha sәikes qorghaugha kepildik beredi» dep taygha tanba basqanday anyq jazylghan. Barsha otandasymyzgha belgili aqiqat bar: kók pasport iyeleri әrqashan jәne kez kelgen jerde memleket qorghauynda bolady. Pasportymyzdyng quaty memleketimizding yqpalynan, halqymyzdyng jasampaz ruhynan, zamannyng ozyq iydeyalaryn iygere alatyn qabiletimizden kórinedi», - dedi.

Preziydent: «Birlik, jauapkershilik, tózimdilik, ózara qoldau jәne senim ruhy – bizding qoghamgha tәn asyl qúndylyqtar. Búl qaghidattardyng el erteni ýshin mәni zor. Múny jastarymyzdyng tereng týsinetini quantady. Biz daryndy úl-qyzdarymyzdyng sportta, ónerde, ghylymda, biznes pen tehnologiya salasynda baghyndyrghan belesterine shyn jýrekten quanamyz. Olardyng jetistikterin tútas el bolyp atap ótemiz, memlekettik nagradalarmen marapattaymyz. Tól mәdeniyetimizdin, tehnologiya salasyndaghy tabystarymyzdyn, yrysty yntymaghymyzdyng jarqyn mysaldary Qazaqstandy bolashaqqa qol sozghan progressivti әri órkeniyetti el retinde tanytady. Ózderinizge mәlim, júmys kenesteri men kezdesulerde, halyqqa arnaghan Joldauymda barlyq atqarushy organnyng júmysyndaghy kemshin tústardy ashyq aityp, taldau jasaymyn. Búl – dúrys. Áytse de kózge aiqyn kórinip túrghan jetistikterdi de atap ótkenimiz jón. Elimizding barlyq baghytta әleueti nyghayyp keledi. Endigi mindet – damu qarqynyn saqtap, jana maqsatqa jetu ýshin algha úmtylu. Biyl tәuelsiz el bolghanymyzgha 35 jyl tolady. Osy uaqyt aralyghynda jaghymdy jәne jaghymsyz kóptegen oqighagha kuә boldyq. Mereyimizdi ósirgen, jigerimizdi jasytqan sәtterdi de bastan ótkerdik. Bastysy, biz shyndalyp, әlem elderimen terezesi teng memleket retinde ómir sýrudi ýirendik. Alayda dýnie bir orynda túrmaydy. Álem kóz ilespes jyldamdyqpen ózgerdi, adamzattyng dýniyetanymy da janardy. Demek, bizge, yaghny Qazaqstan azamattaryna da ózgeru qajet. Halqymyzdyng bolashaghy osy ýderisting qanshalyqty tabysty jýzege asatynyna tikeley baylanysty», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Biz bir el bolyp jana kezenge qadam bastyq!

Qasym-Jomart Toqaev: «Jana Konstitusiyanyng mazmúny shyn mәninde halyqtyq sipatqa iye. Búl manyzdy qújat júrtymyzgha, әsirese, óskeleng úrpaq pen jastardyng iygiligine qyzmet etedi. Jana Konstitusiya – jastargha ómirde baghyt-baghdar silteytin temirqazyq ispettes. Óitkeni ózgeristerge toly jana dәuirde elding de, jerding iyesi, qorghany – jastar. Sondyqtan búl qújatty Qazaqstannyng aldaghy onjyldyqtardaghy ornyqty damuyna negiz qalaytyn sayasy túghyry desek, qatelespeymiz. Qazirgi konstitusiyalyq reformany Ata zanymyzgha 2022 jyly engizilgen ózgeristerden bólip qaraugha bolmaydy. Ol kezde bas qújattyng ýshten biri janartyldy. Bizge sol uaqyttyng ózinde jana Konstitusiya qabyldaugha bolar edi. Osynday úsynys kóptegen qoghamdyq alanda, sarapshylar ortasynda aityldy. Degenmen birqatar sayasy janashyldyqty jýzege asyryp, sodan keyin ghana elimizding konstitusiyalyq negizderin birtindep ózgertuge kirisu jóninde sheshim qabyldandy. Jasyratyn eshtenesi joq, búl mening sheshim. Qazirgi konstitusiyalyq reforma qogham súranysyna say keledi, sondyqtan halyqtyq sipatqa ie boldy. Áueli kýn tәrtibine parlamenttik reforma mәselesi ghana qoyylghan edi. Alayda qoghamdyq talqylaular búl bastamanyng ayasynan shyghyp ketti. Azamattardan tórt myngha juyq úsynys týsti. Onyng 15 payyzgha juyghy Parlamentting qyzmetine qatysty, al qalghany auqymdy konstitusiyalyq reformanyng týrli aspektisin qamtydy. Nәtiyjesinde konstitusiyalyq komissiyagha kelip týsken ótinishterding sany on eki myngha jetti. Negizgi zannyng jobasyna qatysty talqylaular jarty jyldan astam uaqytqa sozyldy. Búqaralyq aqparat qúraldarynda keninen jariyalandy. Jalpy, búl ýderiske býkil qogham bilek sybanyp kiristi. Azamattarymyz eGov jәne eOtinish platformalarynda oilaryn ortagha saldy. Komissiya otyrystaryn әleumettik jeliler arqyly tikeley efirde kórgender sany millionnan asty», - dedi.

Preziydent: «Auqymy jaghynan da, qúramyndaghy mamandardyng kәsiby dengeyi túrghysynan alyp qarasaq ta tendesi joq Komissiya óte kóp júmys atqardy. Myndaghan úsynysty jýielep, retke keltiru – onay sharua emes. Men osy sәtti paydalanyp, Halyq Konstitusiyasynyng mәtinimen júmys istegen barsha azamatqa taghy da zor alghys aitamyn. Sonday-aq el taghdyryna tikeley әser etetin mәselege beyjay qaramay, óz úsynystaryn joldaghan adamdargha shynayy rizashylyghymdy bildiremin. Sarapshylar barlyq negizgi mәsele boyynsha ortaq mәmilege kelgen song ghana jana Konstitusiyanyng songhy jobasy búqaralyq aqparat qúraldarynda jariyalanyp, respublikalyq referendumgha shygharyldy. Endi aldaghy jeksenbide halqymyz dauys beredi. Búl referendumnyng Qazaqstan tarihyndaghy orny erekshe bolatyny sózsiz», - dedi.

Memleket basshysy: «Azamattarymyz Konstitusiya jobasyn qoldaghan jaghdayda Qazaqstanda jana, anaghúrlym tiyimdi, yaghni, elimizding úzaqmerzimdi túraqty damuyna jol ashatyn sayasy jýie qalyptasady. Konstitusiyalyq Sot tóraghasy men sudiyalarynyn, Joghary Sot tóraghasynyng jәne Bas prokurordyng ókilettilik merzimin shekteytin erejeler Konstitusiya jobasyndaghy janashyldyq boldy. Negizgi zang jobasyna sәikes, bir adam atalghan qyzmetterge bir retten artyq taghayyndalmaydy. Memlekettegi joghary lauazymdy túlghalarynyng ókilettigin bir merzimmen shekteu – búryn-sondy bolmaghan sayasy janashyldyq. Sonymen qatar Qúryltaydyng Konstitusiyalyq Sot pen Jogharghy Sot sudiyalaryn qol súghylmau kepildiginen aiyru, Premier-ministrdi taghayyndaugha kelisim beru qúzyreti saqtalady. Osylaysha, tejemelik jәne tepe-tendik jýiesi nyghayyp, onyng tiyimdiligi arta týsedi. Endi bir palataly Parlamentte Preziydent kvotasy bolmaydy. Ony saqtaugha da bolar edi. Konstitusiyalyq reforma jóninde kelip týsken úsynystardyng qatarynda osy kvotany kýshinde qaldyru turaly da kóp aityldy. Biraq deputattar eshqanday artyqshylyqsyz birynghay ereje boyynsha saylanugha tiyis dep sanaymyn. Preziydentting jaqyn tuystarynyng memlekettik sayasy qyzmetshi lauazymyn atqaruyna, tipti, kvaziymemlekettik sektor subektilerining basshysy boluyna tyiym salatyn norma airyqsha mәnge iye. Búl ereje biyliktegi otbasylyq jýiege jәne onyng bir qolgha shoghyrlanuyna tosqauyl qoyady. Keybir yqpaldy adamdar, basqasha aitqanda «súr kardinaldar» nemese «sayasat sahnasynyng syrtyndaghy oiynshylar» memlekettik instituttardy almastyrmauy kerek. Búl tәjiriybe týbegeyli joyyldy», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Biz bir el bolyp jana kezenge qadam bastyq. Memlekettik mekemeler jekelegen basshylardyng qalauyna qaray emes, Konstitusiyagha jәne tiyisti zangha sәikes júmys isteydi. Sayasy janghyrudyng mәn-manyzy da – osynda. Memlekettik biylikting tabighi, yaghny evolusiyalyq jolmen damuy myzghymas sipatqa ie boldy. Búl manyzdy júmysty toqtatu, tipti, ótkendi keri qaytaru da mýmkin emes. Sebebi halyq ondaygha jol bermeydi. Men búghan kәmil senemin. Býginde memlekettik qúrylymnyng jana ýlgisi úsynylyp otyr. Soghan sәikes biylikting barlyq tarmaghy sheshim qabyldaghan kezde birdey tәuelsiz bolady. Al Preziydent olardyng kedergisiz, ýilesimdi júmysyn qamtamasyz etedi. Elimizding basty ókildi organy – Qúryltaydyng qúzyreti keneye týsedi. Bir palataly Parlament tiyimdi zang shygharu qyzmetin jýzege asyrugha mýmkindik beredi. Álemdik tәrtip pen ishki reformalar týbegeyli ózgerip jatqan kezende zamanauy syn-qaterlerge der kezinde tótep beru bәsekege qabiletti memleketting basty sipatyna ainaldy. Sondyqtan búl sheshimning manyzy zor», - dedi.

Memleket basshysy: «Óz kezeginde, joghary kenesshi organ sanalatyn Halyq Kenesi memleket pen qogham, әrtýrli әleumettik-etnostyq toptar arasynda senimdi baylanys ornatady. Al Halyq Kenesine zang shygharu bastamasyn beru onyng institusionaldyq rólin nyghayta týsedi. Barlyq sayasy janghyru el taghdyryna institusionaldyq jauapkershilikti kýsheytu niyetinen tuyndap otyr. Bir ghana tirekke arqa sýiegen sayasy jýie әlsiz bolady әri úzaqqa shydamaydy. Múny әlemdik tәjiriybe dәleldedi. Biz, shyn mәninde, halyqtyq biylik qalyptastyrudamyz. Onyng ózeginde әleumettik әdildik, jasampaz otanshyldyq, Zang men tәrtip ýstemdigi, azamattardyng zandy qúqyqtary men bostandyqtaryn saqtau, bilim, ghylym jәne tehnologiyanyng damuyna basymdyq beru, memleketimizding Tәuelsizdigin, egemendigi men aumaqtyq tútastyghyn qorghau sekildi eshqashan eskirmeytin, mәnin joymaytyn qúndylyqtar jatyr», - dedi.

Preziydent: «1995 jylghy Konstitusiyada memlekettik biylikti nyghaytugha basymdyq berildi. Sol zamannyng biyiginen qaraghanda, búl oryndy edi. Óitkeni Tәuelsizdikting elen-alanynda zang shygharu qyzmetin qamtamasyz etu qajet boldy. Qoldanystaghy Konstitusiyany syngha aludyng qajeti joq. Óitkeni búl qújat memleketimizding irgesin bekemdeuge ong yqpal etti. Biz Ádiletti Qazaqstandy qúryp jatyrmyz. Sondyqtan Qazaqstan Respublikasynyng túnghysh Preziydenti Núrsúltan Ábishúly Nazarbaevtyng erekshe tarihy enbegin úmytpaghanymyz lәzim. Qazirgi qogham ómirinde «Adam memleket ýshin emes, memleket adam ýshin» degen qaghidattyng ózektiligi artty. Sondyqtan jana Konstitusiyanyng boyynan osy ústanym anyq angharylady. Adamnyng qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghaugha 30 baptan túratyn eng ýlken bólimning arnaluy tegin emes. Búl – Ata zannyng shamamen ýshten biri. Salystyrmaly týrde aitsaq, Preziydent turaly bólim nebәri 10 baptan túrady. Azamattarymyzdyng qúqyghyna qatysty kóptegen normagha jana mazmún berilip, mәn-manyzy arta týsti. Elimizding tarihiy-mәdeny múrasyn, otbasylyq jәne adamy qúndylyqtardy kózding qarashyghynday saqtaytynymyzdy Ata zang dengeyinde aiqyndadyq. Búl – halqymyzdyng ajyramas qúqyghy. Eshbir sayasatkerdin, iә bolmasa qogham belsendisinin, sheteldik nemese otandyq ýkimettik emes úiymnyng eshqashan búghan kýmәn keltiruine, synap-mineuine qaqysy joq. Oghan jol bermeymiz. Halqymyzdyng basym bóligi otbasyn qoldau baghytyndaghy memlekettik sayasatty qúptaydy. Óitkeni otbasy degenimiz – últtyng jana qasiyetin qalyptastyryp, adal azamatty tәrbiyelep shygharatyn altyn úya. Azamattarymyzdyng mýddesin qorghau – eng manyzdy memlekettik mindet. Sayyp kelgende, búl egemendigimizge, últymyzdyng bayandy bolashaghyna qatysty mәsele», - dedi.

Jana Konstitusiya jobasy adam qúqyqtaryn qorghaudy eng joghary dengeyge kóteredi!

Preziydent: «Jana Konstitusiya jobasy adam qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghaudy eng joghary dengeyge kóteredi. Yaghny adam dýnie esigin ashqannan bastap, onyng bastauysh jәne orta bilim aluy, otbasyn qúruy jәne kәmeletke tolghan balalardyng enbekke jaramsyz ata-anasyna qamqorlyq jasau mindeti Negizgi zanda týgel qamtylghan. Ata zang jobasy – azamattarmen adamy qarym-qatynas týzuding jarqyn kórinisi. Kýni keshe ghana keybir normalar әleumettik qiyal siyaqty kóringen edi. Mysaly, qazirgi Konstitusiyada azamattyng memleketke keltiretin ziyany jóninde jazylghan, al jana Ata zang jobasynda adamgha ziyan keltirgeni ýshin memleketke jýkteletin jauapkershilik turaly norma payda boldy. Búdan bylay әr adam memlekettik organnyng nemese lauazymdy túlghanyng zansyz әreketi arqyly keltirilgen ziyandy memleketten ótep alugha qúqyghy bar. «Memleket Konstitusiyasy adam konstitusiyasyn búzbaytynday bolugha tiyis» degen úlaghatty sóz Qazaqstan azamattarynyng qúqyqtary men bostandyqtaryn, mýddelerin qorghaudyng jana tәsilderin dәl sipattaydy. Zang men tәrtip ýstemdigine memlekettik iydeologiya retinde basymdyq berilgenin taghy da atap ótkim keledi. Búl qaghidatty tolyq týsinbesek jәne últtyq sanamyzgha sinirmesek, qazaq memlekettigining nyghangy turaly aitudyng ózi artyq», - dedi.

Memleket basshysy: «Jemqorlardyn, tipti olardyng sottylyghy zanda belgilengen tәrtippen joyylghanyna nemese alynghanyna qaramastan, saylanugha qúqyghy joq. Búl – óte manyzdy janashyldyq dep oilaymyn. «Túrghyn ýige qol súghugha bolmaydy» degen bap ta әdildik qaghidatyna tolyq say keledi. Jana Konstitusiya jobasynda «Sot sheshiminsiz túrghyn ýiden aiyrugha jәne shygharyp jiberuge jol berilmeydi» dep naqty jazylghan. Negizgi zanda advokatura instituty bekitilip, sonday-aq Miranda erejesi engiziledi. Búryn-sondy múnday bolghan joq. Osy arqyly azamattyng sotta qorghalu jәne zang kómegin alu qúqyghyna memleket beretin kepildik kýsheyedi. Jeke ómirge qol súqpau qúqyghyn Konstitusiya dengeyinde bekitu úsynyldy. Búl jerde tek jeke salymdar men jazysqan hattardyng qúpiyasyn zanmen qorghau turaly sóz bolyp otyrghan joq. Bank operasiyalarynyn, derbes derekterding qúpiyalyghyn qamtamasyz etu Konstitusiya boyynsha qorghalady. Sifrlyq tehnologiya men qarjy sektory qaryshtap damyghan qazirgi zamanda búl ózekti mәselege ainaldy. Búdan bólek, Qazaqstanda derbes derekter men sifrlyq qúqyqtyng qorghaluyna kepildik berudi Negizgi zang dengeyinde bekitu josparlanyp otyr», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Alghash ret bilim men ghylymdy, innovasiyany damytu memleket qyzmetining konstitusiyalyq qaghidaty retinde tanylmaq. Memlekettin, әsirese, bilim beru jýiesining zayyrly sipatqa ie boluy airyqsha manyzgha iye. Biz tórtkýl dýniyening daryndaryn ózimizge tartyp, investisiyasyn iygeretin myqty elge ainala alamyz. Oghan әleuetimiz jetedi. Búl – adam kapitalynyng sapasyn arttyru baghytyndaghy júmystyng manyzdy bóligi. Sondyqtan ziyatkerlik menshikti túnghysh ret Konstitusiya dengeyinde qorghau úsynylyp otyr. Búl, óz kezeginde, kreativti ekonomikanyng damuyna tyng serpin beredi. «Azamattargha jana mindetter jýkteytin nemese olardyng jaghdayyn nasharlatatyn zandardyng keri kýshi bolmaydy» degen norma engizildi. Osylaysha, biz túraqty әri týsinikti qúqyqtyq, investisiyalyq orta qalyptastyramyz. Azamattarymyz óz qúqy búzylmaytynyn, qorghalatynyn bilip, olardyng alansyz ómir sýruine jәne kәsipkerlikpen ainalysuyna jaghday jasalady. Sonymen qatar jekelegen aumaqtar men «qarqyndy damityn qalalar» ýshin arnauly qúqyq rejiymin belgileu úsynylyp otyr. Osy normagha baylanysty elimizding aumaqtyq tútastyghyna qauip tóndiredi degen qaueset taray bastady. Ádette múnday auyr aiyptaudy әlemdik tәjiriybeden maqúrym, zannamalyq sauaty joq adamdar aitady. Aytpaqshy, jana Konstitusiya jobasynda orys tilining mәrtebesin tómendetip jatyr-mys degen kýnkil әngimege qatysty da osyny aitugha bolady. Búl jayynda jazylghan maqalalardy oqudyng ózi qyzyq. Stilistikalyq jәne grammatikalyq qatelerden ayaq alyp jýre almaysyn. Jariyalanym avtorlary orys tili ýshin qam jeydi, biraq ózderi ony dúrys mengermegen. Týptep kelgende, jana Konstitusiya mәtinining resmy qújat retinde birdey zandy kýshke ie qazaq jәne orys tilderinde jariyalanuy kóp nәrseni anghartpay ma? Búl jerde týsinikteme berip, aqtaludyng ózi artyq», - dedi.

Memleket basshysy: «Sayasy bullingpen» sheteldik azamattardyng ainalysatyny óz aldyna. Biraq osy qiytúrqy әreketke óz azamattarymyzdyng baruyn, onyng ýstine sebepsiz soqtyghuyn týsinu óte qiyn. Keybireuler óz baghasyn asyryp, júrt aldyndaghy bedelin kóteru ýshin últ mýddesine shekeden qarap, shekten shyghady. Tym bolmasa jana Konstitusiyanyng iydeologiyalyq jәne sayasy mәnine, úsynylghan normalardyng qanday ról atqaratynyna bir sәt ýnilip kórgen jón. Biz arnauly rejimdi tek qarajat, yaghny kapital tartu ýshin engizip otyrmyz. Múnday artyqshylyq qarjylyq basqaru, salyq jenildikteri jәne sot rәsimderine qajetti júmystardy qamtamasyz etu ýshin beriledi. Mәselen, osynday rejim Alatau qalasyna qatysty qoldanylmaq. Konstitusiyada arnauly qúqyq rejiymin bekitu arqyly biz investorlargha qolayly jaghday jasaymyz. Jer jýzine Qazaqstandy túraqty, ashyq, kedergisiz jәne ishki naryqtaghy ahualy aiqyn el retinde kórsetemiz. Múnday aumaqtar Qazaqstannyng birtútas konstitusiyalyq, qúqyqtyq kenistigining ajyramas bóligi sanalady jәne solay bolyp qala beredi. Konstitusiyalyq jýiening asa manyzdy bóligi retinde elimizding aumaqtyq tútastyghy men memlekettik qúrylymy myzghymas sipatqa iye», - dedi.

Preziydent: «Jana Ata zanymyzda Tәuelsizdikti, egemendikti jәne aumaqtyq tútastyqty qorghau basty qaghidattar retinde kórsetilgenine taghy da toqtalghym keledi. Búl erejelerdi qayta qaraugha, basqasha tәpsirleuge bolmaydy. Yaghny ol mýldem ózgermeydi. Osynday negizgi erejelermen qatar, Ata zang jobasynda últtyq valutanyng mәrtebesi aiqyndaldy. Búl – mәn-manyzy zor norma. Tól valutanyng Eltanba, Tu jәne Ánúranmen qatar túruy beker emes. Búl janashyldyq egemendikti, sonyng ishinde qarjylyq derbestikti qúqyqtyq túrghydan qorghaudy kózdeydi. Myna nәrseni atap ótkim keledi: Qazaqstan halqy biylikting bastauy jәne egemendikting iyesi sanalady. Osy ereje Konstitusiya jobasynda jana norma retinde naqty bekitildi. Búl – jana Ata zang memlekettigimizding túghyryn nyghayta týsedi degen sóz. Múnyn, әsirese, geosayasy ahual qúbylyp, túraqsyzdyq ornap, últtyq qauipsizdikke syn-qaterler tónui mýmkin kezende manyzy zor. Ata zannyng mәtini ghana emes, mәni men maghynasy ózgerdi. Onda san ghasyrlyq memlekettilik dәstýrimiz, maqsat-múrattarymyz ben myzghymas qúndylyqtarymyz naqty kórsetildi», - dedi.

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Memleket basshysy retinde Jana Konstitusiya jobasynyng mәtinin jazugha tikeley atsalystym!

Qasym-Jomart Toqaev: «Ashyghyn aitayyn, men ózim de Memleket basshysy retinde Jana Konstitusiya jobasynyng mәtinin jazugha tikeley atsalystym. Men onyng әr tarauyna, әr babyna basa mәn berdim. Árbir sózding maghynasyna tereng ýnilip, óz úsynystarymdy Konstitusiyalyq komissiyagha joldadym. Búdan bólek, biz terminder men sózderdi qazaqy úghymgha barynsha say etip beruge airyqsha nazar audardyq. Mysaly, qazirgi Ata zanymyzda «Qazaqstan aumaghynyng tútastyghy» degen úghym bar. Negizi, búl «jerding tútastyghy» boluy kerek edi. Men búl mәselege sarapshylardyng nazaryn audardym. Sebebi, jer – qazaq ýshin eng qasterli úghymnyng biri. Ata-babalarymyz bir qarys jer ýshin janyn qúrban etken. Osy úlanghayyr jerdi qorghap, úrpaqqa miras etken. Onyng tabighatyn ayalau, tútastyghyn saqtau, shekarasyn qas qaqpay kýzetu – qasiyetti boryshymyz. Úly dalanyng bir uys topyraghy – bagha jetpes baylyghymyz. Sondyqtan «jerding tútastyghy» degen sóz halqymyzdyng dýniyetanymyna say keletin, naghyz qazaqy úghym bolar edi. Men búl ústanymdy qoldaymyn. Alayda, halyqaralyq dengeyde ornyqqan termin bolghandyqtan, Konstitusiyalyq komissiyanyng basym kópshiligi «aumaqtyq tútastyq» úghymyn ózgerissiz qaldyrdy. Men múny jana Konstitusiyanyng jobasyn әzirleu kezinde әrbir normagha, әrbir bapqa qatysty qyzu pikirtalas bolghanyna baylanysty mysal retinde aityp otyrmyn. Qazaqta «Kelisip pishken ton kelte bolmas» degen sóz bar. Júrtshylyq ta búl júmystan tys qalghan joq. Azamattarymyzdan myndaghan úsynys kelip týsti. Sonyng barlyghy múqiyat zerttelip, sýzgiden ótti. Aqylgha qonymdy úsynystyng barlyghy eskerildi. Búl halqymyz óz bolashaghy ýshin jauapty ekenin tereng sezine alghanyn kórsetedi. Referendumgha shygharylyp jatqan jana Ata zang jobasy jan-jaqty zerdelenip, qyzu talqydan ótti. Sondyqtan ony naghyz Halyq Konstitusiyasy dep nyq senimmen aita alamyz», - dedi.

Memleket basshysy: «Shyn mәninde, jana Ata zang – órkeniyeti bay, tarihy teren, múraty biyik, jospary aiqyn, bolashaghy jarqyn, Ádiletti, Quatty, Qauipsiz, Taza Qazaqstannyng tólqújaty. Men Memleket basshysy retinde әrbir sheshimdi tek últ mýddesi túrghysynan qabyldaytynymdy atap ótkim keledi. Bizge arqany kenge salyp, jaybaraqat jýruge bolmaydy. «Bir jóni bolar, jolymyz bolar» dep otyra almaymyz. Oghan qúqymyz da joq. Biz evolusiyalyq damu jolyna, yaghny jan-jaqty, jedel jәne batyl janghyru jolyna týstik. Úsynylghan Konstitusiya jobasy qabyldansa, memleket pen azamattardyng qarym-qatynasy jana sipatqa ie bolady, sonday-aq elimizding býkil zang jýiesi janarady. Ata zangha ózgerister engizu tәrtibi әldeqayda jaqsaryp, demokratiyalyq qúqyqtyq sipatqa ie bolady. Qazirgi Konstitusiya boyynsha Parlament Negizgi zangha ózgerister men tolyqtyrular engize alady jәne múnday jaghday osyghan deyin birneshe ret bolghan. Al, endi Konstitusiyagha engiziletin kez kelgen ózgerister men tolyqtyrular boyynsha sheshim tek jalpyhalyqtyq referendum arqyly qabyldanady. Búl qadam keleshekte jekelegen sayasy toptardyng mýddesine bola negizsiz konstitusiyalyq týzetuler jasaugha tosqauyl qoyady. Men Preziydent qyzmetine kirisken sәtten bastap el taghdyryna qatysty asa manyzdy mәselening bәri halyqtyng talqysynan ótip, referendum arqyly sheshilip keledi. Búl men ýshin myzghymas ústanym boldy. Esterinizge sala keteyin, 1995 jyl qabyldanghan «Referendum turaly» konstitusiyalyq zang óz kýshine ie bolghaly alghash ret 2022 jyly ghana qoldanyldy. Aldaghy nauqan az uaqyt ishinde ótken ýshinshi referendum bolmaq», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Tәuelsizdik jyldary ishinde Qazaqstan aitylghan barlyq teris boljamdargha qaramastan, halqymyzdyng tabandy enbegining arqasynda halyqaralyq abyroy-bedeli zor kýshti memleket retinde qalyptasty. Biraq, kýshti, myqty el bolu jetkiliksiz. Memleketting shynayy kemeldigi azamattardyn, zang men óskeleng úrpaqtyng aldyndaghy jauapkershiliginen aiqyn kórinedi. Myqty memleket tirek bolady, al jauapty memleket ertengi kýnge degen senimdi kýsheytedi. Kýsh pen jauapkershilik ýilesim tapqanda ghana memleket ozyq әri qarqyndy damu jolyna týsedi. Keyingi úrpaq bizding olqylyqtarymyzgha týsinistikpen qarauy mýmkin, biraq el taghdyryna әser etetin tarihy sheshim qabyldau kezinde enjar, jigersiz, jauapsyz bolsaq, olar bizdi eshqashan keshirmeytini sózsiz. Dәl qazir bizding aldymyzda kemel sanamen, zor jauapkershilikpen taghdyrly tandau jasau mindeti túr», - dedi.

Preziydent: «Osy orayda barsha azamatqa, әsirese, jas otandastarymyzgha qarata arnayy ýndeu jasaghym keledi. Jana Konstitusiya jobasy, eng aldymen, Sizderge arnalghan. Sizderge referendumda dauys berip, Otanymyzdyng taghdyryna qatysynyz bar ekeninizdi bildiretin orayly mýmkindik berildi. Basqasha aitqanda, Sizder Ata zangha ýles qosqan azamattar retinde el tarihyna óz esimderinizdi jazyp qaldyra alasyzdar. Biraz uaqyt ótken son, ómir kórip, eseygen shaghynyzda: «Men azamattyq paryzymdy oryndadym. Elimning jana Ata zanyn qabyldaugha óz ýlesimdi qostym» dep maqtanyshpen aitugha tolyq qúqynyz bar. Qymbatty otandastar! Sizderding tandaularynyz – bulleteni qaghazyndaghy jay ghana belgi emes. Ol – jana Halyq Konstitusiyasy jobasyna kórsetilgen naqty qoldauynyz. Qazaqstandy damudyng danghyl jolyna salugha jastar atsalysady. Kýni erteng yntymaq-birligi jarasqan, enbekqor, zangha baghynatyn, bilim, ghylym, mәdeniyet jәne zayyrlylyq qúndylyqtary berik ornyqqan, jappay sifrlandyru men jasandy intellekt kýndelikti ómirding ajyramas bólshegine ainalatyn qogham qúru missiyasy Sizderge jýkteledi. Sizding dauysynyz naghyz jasampaz otanshyldyqtyn, azamat retinde el keleshegi ýshin jauapkershilik arqalaudyng qanday bolatynyn kórsetedi», - dedi.

Memleket basshysy: «Qazirgi Qazaqstan kóptegen elden kósh ilgeri. Shartarapqa ekonomikalyq damuy ornyqty, sayasy ahualy túraqty, týrli din men mәdeniyetke qúrmetpen qaraytyn el retinde tanyldyq. Biz órkeniyetaralyq jәne dinaralyq dialog órbitudi, halyqaralyq qúqyqty saqtap, beybit qatar ómir sýrudi, yadrolyq qarudy taratpay, ózara senim jәne qauipsizdik sharalaryn nyghaytudy jaqtaymyz. Qazaqstan últtyq mýddesin, egemendigin әrdayym qorghaydy. Keleshekte de solay bolmaq. Biz – jasampaz últpyz. Qarym-qatynasty qiratpaymyz, bauyrymyzgha tartamyz. Eshkimdi jatyrqamaymyz, bólinbeymiz, birigip, tatu-tәtti tirshilik etemiz. Sondyqtan bizding tólqújatymyzgha halyqaralyq senim joghary, orasan zor kýshke ie qújat retinde moyyndalady. Azamattarymyz dýnie jýzin emin-erkin sharlap, shetelderde bilim alady, kәsibin jýrgizedi. Búl elimizding әlemning alpauyt memleketterimen terezesi ten, mol mýmkindikterge ie ekenine aiqyn dәlel. Biz Ádiletti Qazaqstannyng negizin qalap jatyrmyz. Búl elde kez kelgen adam әleumettik mәrtebesine, sayasi, iydeologiyalyq tandauyna, tiline, dinine, etnikalyq shyghu tegine qaramastan, óz qarym-qabiletin tolyq paydalana alady. Osy túrghydan jana Halyq Konstitusiyasynyng jobasy ortaq Otanymyz – Qazaqstan Respublikasynyng jarqyn keleshegine berik әri myzghymas irgetas bolady dep aita alamyn», - dedi.

Preziydent: «Jana Ata zanymyz tehnologiyalyq órleuge, jasandy intellektini damytugha jәne jappay sifrlandyrugha jol ashady. Otanymyzdyng әdiletti әri órkendegen memleket boluyna yqpal etedi. Biz – beybit elmiz. Qazaqstannyng kók týsti tólqújatyn jahan júrtshylyghy jaqsy biledi jәne qúrmetteydi. Álemning әr týkpirinde azamattarymyzdy jyly qabaqpen, erekshe iltipatpen qarsy alady. Býginde 90 mynnan astam jastarymyz shetelde kedergisiz bilim aluda. Biz әr adamgha zor mýmkindik beretin elde ómir sýrip jatyrmyz. Jaqynda ótetin referendum – sonday keremet mýmkindikting biregeyi. 15 nauryzda әr azamatymyz Qazaq elining jasampazdyq jylnamasyna óz qoltanbasyn qaldyra alady. Búl – naghyz tarihy sәt. Múnday sәt ýnemi bola bermeydi. Osy orayda, Men Qazaqstan jastaryna taghy da arnayy ýndeu jasaghym keledi. Referendumgha belsene qatysu – el taghdyryna bey-jay qaramau degen sóz. Sol kýni óz tandauyndy jasau – tughan elding jarqyn bolashaghyn Óz qolynmen qúru degen sóz. Uaqyt ótedi, al Qazaqstan jana Konstitusiyanyng arqasynda qaryshtap damy beredi. Kóp úzamay әlemdegi eng ozyq elding birine ainalady. Sol kezde «Qasterli Otanymdy osy biyikke jetkizgen joldy tandaugha men de atsalystym» dep, maqtanyshpen aita alasyzdar. Al, keyingi buyn ózderinizge әrdayym rizashylyghyn bildirip jýredi. Úly Abay «Adamnyng adamshylyghy isti bastauynan bilinedi» degen. Biz bir el bolyp manyzdy әri jauapty júmysty qolgha aldyq. Eng bastysy, niyetimiz – týzu. Demek isimiz ongha basyp, berekeli bolary sózsiz. Týptep kelgende, múnyng bәri elding erteni ýshin jasalyp jatyr. Ata-babamyz aq nayzanyng úshymen, aq bilekting kýshimen bizge ken-baytaq jerdi amanat etti. Biz de keler úrpaqtyng әdiletti әri órkendegen Qazaqstanda ómir sýrgenin qalaymyz. Sol ýshin bәrin jasaymyz. Men halqymyzdyng jasampaz quatyna, jastardyng tauday talabyna senemin. Endi bir jennen qol, bir jaghadan bas shygharyp, belsendi júmys isteyik. El mýddesine adal qyzmet ete berinizder! Elimiz aman, jerimiz tynysh bolsyn!».

Abai.kz