Seysenbi, 25 Mausım 2019
Saylau 2690 41 pikir 10 Mausım, 2019 sağat 15:27

"Asatpay jatıp qwldıq" jasaytın el emespiz...

Sonımen kezekti ret kezekten tıs ötken prezident saylauı ayaqtaldı. Eks-prezident Nwrswltan Nazarbaev basqaratın partiyanıñ ökili jeñiske jetti. Ol – qazirgi prezident mindetin atqaruşı Qasım-Jomart Toqaev. Endi Qasım-Jomart Kemelwlı el-halıqtıñ aldında ant beredi. Söytip, resmi – türde prezident atanadı.

Keşeli-beri äleumettik jelide jwrt şulasıp jatır. «Dauıs bwrmalandı» dedi. «Saylau ädil ötpedi» dedi. Bwl swraqqa jauap bermes bwrın, keşegi saylaudıñ üş resmi nätijesine şolu jasayıq.

Äueli «Qoğamdıq pikir» institutı 13 mıñnan asa adamnıñ pikirin alıp, saylaudıñ aldın-ala nätijesin, boljamın jariya etti. Ol boyınşa Toqaev jeñip şıqqan edi.

«Exit poll» nätijesi:

1. Qasım-Jomart Toqaev – 70,13%,

2. Ämirjan Qosanov – 15,39%,

3. Daniya Espaeva – 5,32%,

4. Jambıl Ahmetbekov – 3,86%,

5. Töleutay Raqımbekov – 3,03%,

6. Amangeldi Taspihov – 1,41%,

7. Sädibek Tügel - 0,86%.

Keşe däl osı «exit poll» esebi jariyalanısımen-aq, jwrt saylaudı tüyindep tastadı. Aqparat qwraldarı «Toqaev jeñdi» dep jariyağa jar saldı. Anığında bwl resmi qorıtındı emes edi. Resmi nätije deuge kelmeydi de. Sebebi «Qoğamdıq pikir» institutı aynalası 13 mıñ adamnıñ arasında saualnama jürgizgen. Al Qazaqstanda belsendi elektorat – 12 millionğa juıqtaydı. YAğni, 12 millionnıñ dauısın 13 mıñ adamnıñ pikirimen tüyindeu – ädiletsiz.

9 mausımda jariya bolğan ekinşi esep «Jastar» ğılımi-zertteu ortalığına tiesili. Olar da «exit poll» esebin jürgizipti. Joğarıdağı eseppen salıstırıp qarasaq, alıp bara jatqan ayırmaşılıq joq. Sonda da:

«Jastar» ĞZO esebi:

1. Qasım-Jomart Toqaev – 69,94%,

2. Ämirjan Qosanov – 14,96%,

3. Daniya Espaeva – 4,78%,

4. Jambıl Ahmetbekov – 3,06%,

5. Töleutay Raqımbekov – 2,71%,

6. Amangeldi Taspihov – 2,63%,

7. Sädibek Tügel - 1,92%.

Al prezizent saylauınıñ resmi qorıtındısın ortalıq saylau komissiyası jariyalauı tiis bolğan. Keşe keşki sağat 20:00-de dauıs beru ayaqtalıp, byulletender eseptele bastadı. Bügin OSK saylaudıñ qorıtındısın jariya etti. Ol boyınşa Qasım-Jomart Toqaev jeñiske jetipti. Al el-halıqtıñ erekşe ıqılasına bölengen kandidat Ämirjan Qosanov ekinşi orınğa jayğasqan eken.

OSK mälimeti:

1. Qasım-Jomart Toqaev – 70,76%,

2. Ämirjan Qosanov – 16,2%,

3. Daniya Espaeva – 5,2%,

4. Töleutay Raqımbekov – 3,2%,

5. Amangeldi Taspihov – 2,7%,

6. Jambıl Ahmetbekov – 1,82%,

7. Sädibek Tügel - 0,92%.

Bwl aqırğı esep emes.  Saylaudıñ soñğı sandarı 17 mausımğa deyin jariyalanadı.

Endi osı üş resmi nätijege toqtalayıq. Eks-prezident Nazarbaev basqaratın partiyanıñ ökili Qasım-Jomart Toqaev aynalası 70 payızdıñ  töñireginde dauıs jinaptı.

Nazarbaevtıñ eñ tömengi nätijesi häm Toqaevtıñ 70 payızı

Qazaqstan Täuelsizdik alğan 28 jılda kezektisi bar, kezeksizi bar, äyteuir 5 ret prezident saylauın ötkizdi. Eks-prezident Nazarbaev ol saylaulardıñ barlığına qatıstı. Barlığında jeñip şıqtı.

1991 jılı – 98 payız,

1999 jılı – 81 payız,

2005 jılı – 91,15 payız,

2011 jılı – 95,55 payız,

2015 jılı  - 97,75 payız.

Nwrswltan Nazarbaev 30 jıl el basqarğanda körgen eñ tömengi nätijesi sonau 1999 jılğı 81 payız ğana. 1999 jıldıñ 10 qañtarında ötken saylauda Nazarbaevqa sayasi opponent bolıp qazirgi qazaq oppoziciyasınıñ aqsaqalı Serikbolsın Äbdildin tüsken. Äbdiildindi ol kezde oppoziciyalıq kolaliciya qoldağan edi.  Nätijesinde 12 payız dauıs bwyırğan. Bwl Nazarbaevtıñ osığan deyingi barlıq opponentteriniñ işindegi eñ joğarğı nätije edi.

Al keşe şe? Keşe Qasım-Jomart Toqaev 70 payız dauıs jinadı. Ras, Toqaevtı Nazarbaevpen salıstıruğa kelmeydi. 28 jıl boyı özi wstazı sanaytın Nazarbaevtıñ sayasi elitasında jürgen, el aldına köp şığa bermegen Toqaev osıdan artıq nätije körsete almas ta edi. Bwrınğıday 80-90 payızğa endi jwrt senbeydi. Mwnı Aqorda ideologtarı da jaqsı tüsinedi. Öytkeni osı 28 jılda bilik jüyesine degen senim (kredit doveriya) azayğan. Onıñ däleli – bir-eki aydan beri ötip jatqan narazılıq akciyaları. Ol akciyalardıñ soñı Almatı, Nwr-Swltan men Şımkent qalalarında bolğan keşegi baykotşılar mitingisi boldı.

Bwl oqiğalardıñ barlığı derlik keşegi saylau qorıtındısına sözsiz äser etti. Qasım-Jomart Toqaev resmi qızmetine endi kirisedi. Qasım-Jomart Toqaevtıñ qızmettik täjirbiesi turalı osığan deyin de jazdıq. Ol Reseydiñ de, Qıtaydıñ da, tipti Europanıñ da tilin tauıp, jwmıs jasağan adam. Senator qızmetinde otırğanda eldegi işki äleumettik problemalarğa qatıstı oyların aşıq aytıp jürdi. Sondıqtan, Toqaev sayasi bilikti şın mäninde öz qolına alatın bolsa, qanday da bir özgeristerdiñ bolatınınan ümittimiz, ärine.

Iä, keşe Täuelsizdik tarihında osımen altınşı ret prezident sayladıq. Sol saylaudıñ artıqşılığı men kemşiligi turalı jazayıq endi... Prezident Toqaev äuelde saylaudıñ ädil ötetinine kepildik berdi. Ümitkerlerge birdey mümkindik jasalatının ayttı.

Keşegi saylaudan biz ne kördik?

Birinşiden, saylauğa 7 ümitker qatıstı. Bwl osığan deyingi saylaulardıñ işindegi maksimaldı körsetkiş.

Ekinşiden, 30 jıl el basqarğan Nwrswltan Nazarbaev bwl saylauğa tüsken joq.

Üşinşiden, sayasi oppoziciyanıñ ökili qatıstı. Jäne oppoziciya  aldın ala boljam boyınşa ekinşi orındı ielendi. Meyli, jüz jerden qırqılıp, pişilgen nätije desek te, oppoziciya ökiliniñ 16 payız dauıs aluı tarihi oqiğa, tarihi nätije edi. Bilik 16 payızdı resmi moyındadı.

Törtinşiden bwl saylauğa twñğış ret äyel ümitker qatıstı. Aldın ala boljam boyınşa äyel ümitker üşinşi orın aldı.

Besinşiden, halıqtıq baqılauğa rwqsat etildi. Halıq saylauğa belsendi qatıstı. Ortalıq saylau komissiyası 12 million saylauşınıñ 77,4 payızı dauıs bergenin habarlap aytqan edi. Bwl şamamen 9 millionğa juıq halıq öz tañdauın jasap, dauıs berdi degen söz. Halıqtıñ keşegi saylauğa baqılauşı boluı, ädildikti talap etui – eldegi sayasi belsendiliktiñ oyanğanın däleldedi. Halıq jwmıldı. Halıq öz qalauın talap ete bildi.

Ras, dauıstardı bwrmalau, uçaskelerde toptap byulleten' salu, baqılauşılardıñ jwmısına kedergi keltiru, siyası öşiriletin qalammen qol qoyu, qaytıs bolğan adamdardıñ tizimge enui sekildi jüzdegen derekter anıqtaldı. Olardıñ barlığı derlik äleumettik jelilerde video, suret türinde aşıq jariyalanıp jattı. Keybir öñirlerde Ämirjan Qosanovtıñ ayqın basımdılıqpen jeñgeni turalı aqparattar da taradı.

Halıq osıdan keyin prezidenttik saylaudıñ ekinşi turı ötedi dep sengen. Alayda olay bolmadı. Saylau favoritine, Qasım-Jomart Toqaevqa bäsekeles boladı degen Ämirjan Qosanov alğaşqı «exit poll» esebi jariyalanısımen-aq, Toqaevtı jeñisimen qwttıqtap, öziniñ jeñilisin moyındadı. Osıdan keyin-aq, Qosanovtı qoldağan halıq onıñ bwl äreketin sınğa aldı. Jwmsartıp aytsaq, osı, mine.

Tüyin

Arı ayt ta, beri ayt, keşegi saylau salıstırmalı türde, osığan deyingi saylaulardıñ işindegi demokratiyalıq erejege bağınğan doda boldı. Demokratiyalı elde barlıq mäseleni halıqtıñ dausı şeşetinin äygilep, soğan jarım-jartılay bolsa da qadam jasadıq. "Asatpay jatıp qwldıq" jasaytın el emespiz. Qazaq Toqaevqa eki şılbır bir tizgindi wstattı. Bwl saylau ol tizginniñ bir wşı qalıñ bwqaranıñ qolında bolatının bayqattı. Äzirge, osığan da şükir!

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

41 pikir