Düysenbi, 16 Qırküyek 2019
«Soqır» Femida 5122 7 pikir 27 Mausım, 2019 sağat 15:04

Arısqa qatıstı Şoygudıñ "janaşırlığın" Ermekbaev nege jasıradı?

Suret KazTAG-tıñ saytınan alındı

Biliktiñ qwzırlı qwrılımdarı Arıstağı apattıñ saldarın zerttep, zardabın joyıp jatır, qazir. Keñes kezeñinen beri saqtalıp kelgen eski-qwsqı qaru-jaraq qoyması jarıldı. Key derekterge sensek, ondağı oq-däri, qaru-jaraqtıñ kölemi million tonnağa juıqtaydı-mıs.

Aymaqta tötenşe jağday jariyalanıp, tügel qala qauipsiz aymaqqa köşirildi. Qala qañırap qaldı.  Materialdıq şığında aytpağanda, adam şığını boldı. 3 adam qaza taptı. 280-ge juıq adam jaraqat aldı. Olardıñ 75-i auruhanağa jatqızıldı.

Qazir jarılğış zattar, oq-däriler men snaryadtardı zalalsızdandıru jwmıstarı jürip jatır. İİM-niñ 1500 qızmetkeri, 190 tehnikası men 43 topqa bölingen 500-ge juıq saper jarılğış zattardı joyumen aynalısuda. Arıs köşelerinen 5700 sranyad tabıldı degen resmi aqparat taradı.

13 mıñnan astam adam evakuaciyalıq aymaqqa ornalastarılğan. Olardıñ 7249-ı Şımkentte bolsa, 5938-i Türkistan oblısında. Arıstağı apat pen qalanıñ qazirgi ahualı jaylı bizdi aytpağanda, älemdik aqparat egjey-tegjeyine deyin zerttep jazdı. Qaytalap jatpayıq...

Bwl osımen törtinşi jarılıs. Arıstağı äskeri qoymada Keñes ökimeti kezeñinen, soğıs uaqıtınan beri saqtalğan eski oq-däriler men qaru-jaraqtar bolğan eken. Qorğanıs ministrligi jaramdılıq merzimi ötken qaldıq-saldıqtı joyıp ülgermegen-mis. Al bıltır bwl jwmıs üşin tender berilmegen. Endi mine, 45 mıñğa juıq adamı bar Arıs adami faktordan bolğan apattıñ qwrbanına aynalıp otır.

Joğarıda ayttıq, bwl orıstan qalğan qaru-jaraqtar. Bwl orıstan qalğan oq-däriler. Reseydiñ «Novaya gazeta» deytin saytınıñ äskeri sarapşısı Pavel Fel'gengauer deytin adam Arıstağı apatqa qatıstı pikir bildirip:

«KSRO kezinde qaru-jaraqtıñ ülken qorı saqtalğan. Olardı tügel atıp, utilizaciyalau mümkin bolmadı. Resey Kavkazda, Siriyada, Donbassta birşamasın paydalandı. Al Qazaqstan eşkimmen soğısqan joq. Eşqanday şığın bolğan joq. Milliondağan tonna jinalıp qaldı.  Qazaqstanda oq-däri, qaru-jaraqtıñ alıp qorı bar. Öytkeni Sovet kezinde Qıtaymen soğısuğa dayındalğan» depti.

Otız jıl bwrın oyranı şıqqan Sovet odağınan enşi bop qalğan oqtı orıstar soğısıp jürip, atıp tügesipti. Al qazaqtar eşkimmen soğıspağan soñ, ol oqtar qoymada jatıp şirigen eken. Endi sol şirigen oqtı joyuğa Qazaqstan Qorğanıs ministrliginiñ qauqarı jetpey otır-mis. Bizdiñ sözimiz emes, orıs aqparatı osılay dep jazğan.

Orıstıñ «NTV» deytin arnası «Resey Qazaqstanğa Arıstağı jarılıs saldarın joyuğa kömek wsındı» (Rossiya predlojila Kazahstanu pomoş' v likvidacii posledstviy vzrıvov v Arısi) dep aqparat tarattı. Jalğız «NTV» arnası ğana emes,  «tvzvezda.ru», «Krasnaya zvezda» saytı, «regnum.ru», «RIA Novosti» qatarlı biraz sayttar men telearnalar osılay dep habarladı.

Söytsek, Reseydiñ Qorğanıs ministri Sergey Şoygu telefon soğıp, Qazaqstannıñ Qorğanıs ministri Nwrlan Ermekbaevpen söylesipti. Sergey Şoygu jarılıs kezinde qaza tapqandardıñ otbasılarına köñil aytıp, jarılıs saldarın joyuğa kömek wsınıptı.

Aqpar üşin aytayıq, küni keşe ğana 26 mausımda Reseydiñ prem'er-ministri Dmitriy Medvedev Qazaqstan prem'eri Asqar Maminmen söylesken. «RIA Novosti» aqparatınşa, bizdikiler telefon soğıptı. EAEO-nıñ jwmısı turalı, Qazaqstan men Reseydiñ äri qarayğı äriptestigi turalı äñgime qwrıptı. Orıs prem'eri Arıstağı apatqa qayğırıp köñil aytpaptı. Özi bilip «läm-mim» demegen soñ, Asekeñ de ündemepti. Bastığı bılq etpegesin Sekeñ (Sergey Şoygu) Ermekbaev dosına (qazaqstandıq äriptesi) «neğısa biz de kömekteseyik» dep, emeurin bildirgen körinedi.

Degenmen, Ermekbaev pen Şoygudıñ söyleskeni turalı Qazaqstan Qorğanıs ministrliginiñ resmi saytı eşqanday aqpar taratpadı. Sözimiz swyıq şıqpası üşin mine derek:

Arısta jarılıs bolğan 24 mausımnan beri Qorğanıs ministrligi 6 aqparat salıptı. Olardıñ ekeui resmi habarlama eken tağı.

  1. Resmi habarlama
  2. Qorğanıs ministrligi Arıstağı bolğan jarılıs saldarın joyu jöninde barlıq şaralardı qabıldaytın boladı
  3. Resmi habarlama
  4. Arıs qalasında orın alğan jarılıs saldarınan qaza bolğan äskeri qızmetşige qatıstı resmi habarlama
  5. QR Qorğanıs ministrliginiñ äskeri saperleri Arıstı minadan tazartu jwmıstarın orındauda
  6. Qarulı Küşterge qarastı äskeri policiya bölimşeleriniñ qosalqı jasağı Arısta qwqıq tärtibin qamtamasız etedi

Bwdan bölek bir beyne rolik pen bir foto esep jariyalağan. Bwl sayttıñ qazaq tilindegi nwsqasındağı mälimetter. Al orıs tilinde 8 material jariyalanıptı. Onıñ üşeui resmi habarlama. Ministrlik saytınıñ orıs tilindegi qızmeti de bir beyne jäne bir foto derekpen şektelgen.

  1. Oficial'noe soobşenie
  2. Ministerstvom oboronı prinimayutsya vse merı po likvidacii posledstviy vzrıva v Arıse
  3. Oficial'noe soobşenie
  4. Oficial'nıy kommentariy kasatel'no gibeli voennoslujaşego v rezul'tate vzrıva imevşee mesto v gorode Arıs'
  5. Voennıe saperı Minoboronı RK rabotayut v Arısi po razminirovaniyu
  6. Pravoporyadok v Arısi obespeçivaet svodnıy otryad podrazdeleniy voennoy policii Voorujennıh Sil
  7. Oficial'noe soobşenie
  8. V gorode Arıs' prodoljayutsya rabotı po likvidacii posledstviy

Joğarıdağı aqparattardıñ işinin Qazaqstannıñ Qorğanıs ministri Reseydiñ Qorğanıs ministrimen söylesipti degen eki auız söz tabalmadıq.

Qazaqstandağı Reseydiñ äskeri ob'ektileri

Degenmen Qazaqstan qorğanıs salasında Reseymen tığız qarım-qatınasta ekeni jasırın emes. Bayqoñırdı baqır tiınğa jaldap otırğanın aytpağannıñ özinde, Reseydiñ äskeri bazaları bizdiñ eldiñ aumağında ornalasqan. Qazirgi tañda Reseydiñ bwrınğı odaqtas elder aumağında ornalasqan eñ ülken äskeri bazaları Qazaqstanda eken. Reseydiñ Qazaqstannan jalğa alıp, äskeri ob'ektiler ornalastırğan jerdiñ jalpı aumağı 11 million gektardı qwraydı.  Osı 11 million gektar aumaqta Reseydiñ 7 iri äskeri obektisi bar. Biz biletinimizdi jazayıq:

  • Sarı-Şağan sınaq poligonı. Äue jäne zımıran qorğanısı sınıqtarın jürgizetin strategiyalıq poligon.
  • Priozersktegi (Sarı-Şağan) jeke radiotehnikalıq jeke bölim.
  • Batıs Qazaqstan oblısındağı Novaya Kazanka auılı. 20-ı Strategiyalıq maqsattağı Zımıran äskeriniñ jekelegen bölimi (ölşeuşi stanciyası).
  • Qarağandı (Sarıarqa äuejayı). 171-şi äue komendaturası.
  • RF Qorğanıs ministrligine tiesili 5-şi memlekettik sınaq poligonı (Bayqoñır ğarış aylağı);
  • 4-şi memlekettik sınaq poligonı;
  • «Kapustin YAr» poligonı (basım böili Resey territoriyasında. Jartı aumağı Atırau jäne Batıs Qazaqstan oblıstarında ornalasqan);
  • BQO-dağı 20-şı jekelegen sınaq stanciyası jäne eki ölşeuşi punkt (IP-8, IP-16);
  • Zımıran jäne äskeri tehnikalardı sınaytın 10-şı memlekettik sınaq poligonı (Sarı-Şağan);
  • 5580-şi sınaq jwmıstarın jürgizu bazası (bwrınğı 11-şi memlekettik sınaq poligonı nemese Embi poligonı);
  • RF QM-ne qarastı zımıran-ğarıştıq äskeriniñ 3-şi jekelegen radiotehnikalıq bölimi (Balqaş-9);
  • RF QM-niñ jekelegen transporttıq polki (Qostanay).

Qazaqstan territoriyasında reseylik äskeri ob'ektilerdi paydalanu tärtibi turalı 1995 jılğı memleketaralıq qwjat bolğan. 2006 jılı Qazaqstan men Resey sol qwjatqa azdı-kem özgerister men tolıqtırular jasağan. Olar:

  • RF Qorğanıs ministrligine qaraytın 929-şı wşu sınağın jürgizetin ortalıqtı paydalanu turalı kelisim (Qazaqstan territoriyasında, BQO, Atırau men Mañğıstau oblıstarında ornalasqan 5 poligondı, ob'ektiler men sınaq dalaların jalğa alu qwnı 2005 jılğa deyin 1,814 mln dollar bolsa, 2005 jıldan bastap 4,454 mln dollardı qwradı);
  • RF Qorğanıs ministrliginiñ aktivindegi 4-şi memlekettik-ortalıq poligondı paydalanu turalı kelisim;
  • Embi poligonın jalğa alu jäne paydalanu turalı kelisim;
  • Sarı-Şağan men Priozersk sınaq poligondarın jalğa alu men paydalanu turalı kelisim.

Sovet odağı ıdırağanda Qazaqstan territoriyasında Reseydiñ Qorğanıs ministrligine tiesili 2 zımıran diviziyası qalğan. Olar bwrınğı Semey jäne Torğay oblıstarında ornalasqan 38-şi jäne 57-şi zımırandıq diviziyalar edi. Bwl diviziyalar Batıs «Satana» atap ketken 104 şahtalıq kontinentaldı balistikalıq R-36M UTT jäne R-36M2 zımırandarımen jabdıqtalğan. Bwl zımırandar yadrolıq oqtarmen toltırılğan.  57-şi diviziya 1995 jılı, 38-şi diviziya 1996 jılı taratıldı. Barlıq zımırandar 1996 jılı Reseyge şığarıldı. Al jer astına ornalastırılğan 148 jabdıq 1999 jılı joyılğan.

Qazirgi Semey qalasınan 70 şaqırımda ornalasqan Şağan aerodromındağı 79-şı äue diviziyası (bombalağış) 40 strategiyalıq bombalağış wşaqtarmen qamtılğan. Onda Tu-95MS bombalağış wşaqtarı boldı. Bwl diviziya 1994 jılı taratıldı.  Qazaqstan Reseyge qaytarılğan bombalağış wşaqtar men 1996-2001 jıldar aralığında poligondı jalğa alu aqısına Reseyden 26 Su27 istrebitel'derin aldı.

Jalpı alğanda Qazaqstan territoriyasında qalğan barlıq yadrolıq  zımırandar men wşaqtar, äskeri tehnikalar 1995 jılı Reseyge tolıq qaytarıldı. 1991 jılı Semey poligonı jabıldı. Sovet odağı ıdırağanda köptegen poligondar tolıqtay Reseydiñ menşigine ötti. Al keybir ob'ektilerdi Resey jalğa alu arqılı menşiktep otır.

Mısalı, Embi poligonı qazir Reseydiñ 11-şi sınaq polionı bolğan. Negizi 1960 jılı qalanğan. Mwnda «Krug», «Kub», «Buk», «Tor», «Osa» jäne S-300V zenittik zımırandardı sınaqtan ötkizgen. 1999 jılı taratılğan.

2000 jılı poligon aumağında 5580-şi baza qwrıldı. Bwl da Reseydiñ 4-şi «Kapustin YAr» poligonına bağınadı. Sarı-Şağannan «Kapustin YAr» wşırğan zımırandar osı Embi bazasına qwlaydı.  2010 jılı 5580-şi baza tarqatılıp, 2016 jılı jalğa alu qwqığı toqtatılğan. Bwl jer aumağı 300 mıñ gektardı qwraydı.

Joğarıda Resey poligonına aynalğan qazaq dalasınıñ aumağı 11 million gektardı qwraydı dedik. 2015 jılı memleketaralıq kelisimder jasalıp, 4 protokol qabıldanğan. Ol boyınşa poligon aumağı 1,6 million gektarğa qısqartılğan.

Qaytarılğan jerlerdiñ denin ken orındarın aşuğa paydalanatın bolğan. Dese de, poligon bolğan jerlerdiñ basım böligi auılşaruaşılıq maqsatına berilmek boldı.

Tağı bir derek, Sarı-Şağan poligonında ğana zımaranğa qarsı qarudı sınaqtan ötkizetin jalğız şeteldik poligon eken. Sarı-Şağanda arnayı öşlegiş komleks ornalasqan. Tipti mwnday sınaq alañı Reseydiñ öz jerinde de joq.

Balqaş kölindegi radiolokaciyalıq stanciya – bwl Reseydiñ menşigine tiesili. Ol Päkistan men Ortalıq Qıtaydan tönetin zımıran soqqılarına qarsı, Ündistan men Ündi mwhitı akvatoriän, Bengal bwğazınıñ jartı böligin baqılauda wstauğa qauqarlı.

49-şı radiotehnikalıq bölim (Balqaş-9, 1291, OS-2 ob'ektileri)  ğarış keñistigin barlauğa bağıttılğan. Ol Balqaştıñ soltüstik-batısındağı Gülşat auılınıñ mañında ornalasqan. Komplekstiñ bir degende 1300 ğarış ob'ektisin baqılaytın mümkindigi bar.

49-şı komleks memleketaralıq kelisim negizinde jwmıs jasaydı. Ondağı jer telimderi men infraqwrılımdar Qazaqstanğa tiesili. Resey paydalanu qwqına ie. Infraqwrılımdardı qarjılandırudı Resey jüzege asıradı.

10-şı memlekettik ğılımi-sınaq poligonı (Sarı-Şağan) Betpaq dalala ornalasqan. Qarağandı, Qızılorda, Jambıl jäne Aqtöbe oblıstarınıñ aumağın qamtidı. Äkimşilik ortalığı – Priozersk. Poligonnıñ negizi – 1956 jılı qalanğan. Al 1961 jılı älem tarihında twñğış ret «A» jüyesindegi V-1000 balistikalıq zımıranına soqqı jasalğan.

Poligon aumağında 234-şi zenittik zımıranğa qarsı äskerdiñ oqu ortalığı qwrılğan. Osı uaqıtqa deyin poligonda 6 zımıranğa qarsı kompleks, 12 zenittik zımıran kompleksi, 7 türli zımıranğa qarsı komplekster, 12 türli basqarılatın zenittik zımıran, 14 türli ölşeuiş tehnika, 18 radiolokaciyalıq kompleks sınıqtan ötken. Sınaq kezinde 400-ge juıq zımıranğa qarsı kompleks pen 5500 basqarılatın zenittik zımıran, 900-ge juıq balistikalıq zımıran wşırılğan.

929-şı memlekettik wşu sınaqtarın jürgizu ortalığı – Batıs Qazaqstan men Atırau oblıstarında ornalasqan. Qwramına 3 poligon kiredi. Olar: 231-şi sınaq poligonı (BQO, Bökeyorda audanı), 171-şi poligon (BQO-dağı Bökeyorda audanı Janğalı audanı men Terekti auılı jäne Atırau oblısınıñ Inder audanı men Mahambet audanı), 85-şi poligon (Atırau oblısınıñ Inder jäne Mahambet audandarı).

Biz internettegi aşıq derekközderden bilgenimizdi jazdıq. Keşegi Arıstağı apattıñ orın aluınııñ bir sebebi – adami faktor bolsa, ekinşi sebep – Sovet odağınan qalğan, qaldıq bolğan qaru-jaraqtar. Joğarıda biz Reseydiñ qazaqtıñ milliondağan gektar jerin sınaq poligonına aynaldırıp otırğanın naqtı däleldermen körsettik. Arıs oqiğası endi eldegi basqa da äskeri nısandarğa jiti qadağalau kerektigin añğarttı. Onıñ işinde tikeley Reseyge bağınıştı äskeri bazalardı joyıp, qazaq halqınıñ qauipsizdigin qamtasassız etu Ükimettiñ bastı mindeti boluğa tiis.

Tüyin

Resey Arıstağı jarılıs zardaptarın joyuğa kömek qolın sozbaq bolıp otırğanın jazdıq. Al, Qazaqstan qorğanıs ministrligi ministr Ermekbaevtiñ Şoygumen söyleskenin resmi jariyalağan joq. Bükil Resey aqparat qwraldarı jahanğa jar salıp jatqan jaydı bizdikiler nege jasırıp qaldı? Bizdi osı swraq mazalaydı...

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

7 pikir