Jwma, 19 Şilde 2019
Ädebiet 3279 23 pikir 27 Mausım, 2019 sağat 17:17

Şantrapalar şerui

Qıtaydan tabılğan qırıq tarmaqtı köne papirustardıñ birinde «kim köringen kitap jazğısı keledi» degen derek hatta­lıp qalıptı. Soğan qarağanda, adam­dar­dıñ aq qağaz ben qara qalamğa äues­ti­gi älimsaqtan bergi üyrenşikti ürdis tärizdi. Büginde bwl «auru» tipti asqındı. Jalıq­pağannıñ bäri jazarman. Et pen teriniñ arasındağı eptegen jelik buı­men körkemdigi sın kötermeytin bıttıbay-şıttıbayların bastıratın pısıqay­lar köbeydi. Ökinişke qaray, keñ-baytaq ruhani keñistigimiz tonnalağan kereksiz dünieler topanına tolıp ketti. Biraq bwğan tosqauıl qoya almaymız. Öytkeni «öleñge ärkimniñ-aq bar talası». Onıñ üstine kez kelgen baspa «aqısın töleseñ, boqı­sın şığaradı». Söytip ädebiet – ardıñ emes, bardıñ isi bolıp twr.

Eñ soraqısı, şığarmaşıl şantrapalar şerui ädebiet, mädeniet ataulını jap­pay jaulap alğan sıñaylı. Däuirlegen däl­düriş­terdiñ öresi tar bolğanımen örisi keñ keledi. Özderin jarnamalağanda öle jazdaydı. Ögiz ayañdarımen-aq ören jüy­rik­terdi şañ qaptıratınına eriksiz bas şay­qaysız. Saltanattı saraylarda kezdesu keş­terin ötkizedi. Teledidar ekrandarınan, baspasöz betterinen tüspeydi. Qabilet kem­digine qaramaydı. Jolın tauıp joğarı marapattar men märtebeli sıylıqtardı da qanjığalarına baylaytının qaytersiñ. Osındayda wlı Abaydıñ aşı kekesini oyğa oraladı: «Arsız bolmay ataq joq, Aldamşı bolmay baq qayda?». Qwddı, bügingi qoğamnıñ qotırın qanın şığara qasıp-qasıp jibergendey me, qalay?..

Önerdiñ ökili ekensiñ öl-tiril meyliñ, öytip-büytip eñ kemi, «eñbek siñirgen qay­rat­ker» atanuıñ kerek. Aynalayın äleumet alqa­lap jatsa jaqsı-jaysañdardıñ ardaq­tal­uına qarsı emespiz. Alayda sol sıy-qwrmet qwrğırdıñ ämise ädil bölinbeytini jaman da. Pälsapaşıl aqın häm proza­şı Jwmeken Näjimedenovtiñ «Dañq pen daqpırt» romanındağı bir keyipker sipat­ta­ğan­day «Ataq degeniñiz it sekildi. Üyrengen adamına ğana qwyrığın bwlğaydı. Bireuler onı azaptanıp, asırap küşik küninen ösiredi. Bireuler dayın it küyinde aladı». Äne, kördiñiz be, mäsele qayda?

Qazirgi qazaq estradasında qalıptasqan ahual tipti «qızıq». Keybir änşiler eki oktavağa jeter-jetpes dausımen-aq «jwl­dız­dar» şoğırında jür. Änderin «qara jermen şana süyregendey» qiqıldap-şiqıldap äreñ-äreñ aytsa da sahna törinde top jarğan sañlaqtarmen qatar iıq tirestiruden qısıl­may­dı. Olardıñ äuse­lesin älemdi änmen qırğan Dimaştıñ düril­degen dañqı da basa qoymadı. Qayta sta­diondarğa qaraqwrım körermen jinap älau­layların äri qaray jalğastıruda.

Tanımaldılıq tası örge domalağan änşi­lerimizdi tağı bir dert dendegen sıñay­lı. Estradanıñ Everesin bağındırıp bit­ken­dey endi şetinen kino tüsiruge köşti. Käsibi mamandar şekesin şılqıtpağan qay­ran kinematografiyamız osılayşa köldeneñ kök attılardıñ taqımındağı kökparğa aynaldı.

Bwqaralıq aqparat qwraldarındağı jağdaydıñ da oñğanı şamalı. Televiziyada ärtürli bağdar­lamalardı jürgizuge äygili twl­­ğa­­lardı şaqıru ädeti qalıptastı. Ara­la­­rın­da qoğam qayratkerleri de, deputattar da bar. Basqanı bilmeymiz, Reseyde mwnday täsil bwrınnan qoldanıladı jäne jemissiz emes. Öytkeni olardıñ köbiniñ oqığan-toqığandarı mol, intellektualdıq deñ­gey­le­ri joğarı. Körermenniñ kökeyine qonatın äñgime qozğay biledi. Al bizdiñ «mıqtılar» onday oy-öristiñ auılınan alıs qonğan. Betteriniñ äri bolğanımen, sözderiniñ näri joq. Tipti, televiziya «korifeyleri» sanalatın bäzbir äriptesterimizdiñ özi kötergen taqırıbınıñ jigin tappay batpaqtap jatadı. Keyde habarlarına äli «bolmağan, tolmağan» äldebireulerdi qatıstırıp ösek-ayañ töñireginde önimsiz swhbat örbitkende arnanı auıstırıp jibergennen basqa amalıñ qalmaydı. Ärqilı joldarmen tele-radio, gazet-jurnaldarğa, veb-sayttarğa «kirip» alğan äleumettanuşılar men sayasattanuşılar eki auız söylemdi ejiktep qwrağandarın maldanıp, Gabriel' Garsia Markes aytqanday, «älemdegi eñ märtebeli mamandıqtardıñ biri» sanalatın jurnalistika turalı solaqay pikirler taratadı. Eger onday jolbikeler meniñ käsibimdi mensinbese, öz salasın «örkendetip» jayımen nege jürmeydi?

«Kök qarğa k...ne qaramay äulie ağaştıñ basına qonadı» degen eken bwrınğılar. Nege ekenin qaydam, äyteuir är salada qolı kötermes şoqpardı beline baylauğa, qwlaşı jetpesti qwşaqtauğa qwmar, jerdiñ tesigin jamaytın jwlımırlardıñ jwldızdarı jarqıray januda.

Bwl jaqsı ma, jaman ba?

(material egemen.kz saytınan alındı)

Talğat Batırhan

Abai.kz

23 pikir