Jwma, 19 Şilde 2019
Äñgime 1902 4 pikir 10 Şilde, 2019 sağat 10:57

Ğabbas Qabışwlı. Bir deputat (äñgime)

-Böke, oyausız ba, twrdıñız ba? - dedi bajam Sılti, tañerteñ telefonımdı bezildetip.

-Oyau emespin, şırt wyqıda jatırmın! - dedim, jınım juıqtap.

-Äyda, davay, dayındalıñız, men jartı sağattan keyin baramın, - dedi  ğadetinşe eligiñkirep söyley bastap.

-Iä, ne boldı? Qala äkimi sağan qonaqası bermekşi me? Soğan ala barmaqşısıñ ba? Ol jaqqa ayağım jürmeydi! - dedim, men de ğadetimşe qitığıñqırap.

-Odan da artıq boladı, davay, dayın twrıñız! - dedi de, telefonın twnşıqtıra saldı. Senbi, jeksenbi kündergi «koncertiniñ şımıldığı» osılay aşıladı. Oyına özine «qızıq» onı-mwnı birdeñe kele qalsa-aq  qaljıñınıñ qarauılına meni aladı. Keyde, üş jas ülkendik qwqımdı paydalanıp, bajam bolmaq twrğay qwdam bolsa da, dauısımdı salqındatıp şığarıp: «Meni bügin türtkileme, uaqıtım joq!» dep, betin arı qaratıp jiberemin. Obalı käni, kelesi senbi-jeksenbige deyin «oqıralamaydı». Al bügin  ol almaytın qamal joq siyaqtı. Jaraydı.  Tañerteñgi şayımızdı işip ülgirgenimizge şükirşilik etip, kiinuge kiristim de, bäybişeme:

-Äppağım, men taydım! - dedim, oqıs şoşıtıp almas üşin köñildene söylep.

-E, qayda?

-Älgi Sılti  «Toyotosın» tıpırlatıp kele jatır. «Şöşkege barıp keleyik» dedi.

-Joldarıñ bolsın!..

Şöşkemiz – parlamenttiñ döy deputattarınıñ biri Şoşaqqwl Şüregeev. Sıltiımızdıñ dosı. «Döy» deseñ, döy: boyı, meniñ közölşemim boyınşa, eki metrge on santimetr ğana jetpey qalğan. Salmağı da, közölşemimşe, bir centnerge on kilo ğana jetpey twr. Qırıq üş jastağı qırmasaqalğa boydıñ keregi ne, kerek etse de endi öspeydi, öser «şekaradan»  ötip ketkeli qaşan! Al salmaqta es joq qoy, qolayı kelse, - qosıla beredi, dep tüygenimşe bolmadı, oyımdı oqi qoyğanday-aq, Sılti:

-Şoşekeñ dosım biıl da, qazir bayqarmız, bes-altı kilo qosadı, qwday biledi.  Deputat bolğan üş jılda on eki kilo qosıptı, onı äneugüni, kanikul degenderine şığıp, el aralauğa attanatındarında özi ayttı, - degeni.

-«Şoşekeñ» ne, «Şöşke» demeysiñ be?

-Ä, oğan bäribir.

-Öy, qırsıqsıñ-au!..

Şöşke bizdi jayrañdap qarsı alıp:

-Bärekeldi, törletiñizder! Sılteke, seniñ habarlasqanıñ, ağanı ala kelgeniñ jaqsı boldı! - dedi.

-Sen özimizdiñ auılda da bolıpsıñ ğoy, estidim. Sarqıt  köp, ä? - dedi bajam darıldap, alaqanın ısqılap.

-Auılımızda bir apta boldım, audandı aralauğa ädeyilep şıqqan soñ auılıma  nege soqpayın, tuıstarımmen, birge oqığan, birge ösken qwrbı-qwrdastarımızben kezdesip, bir rahattandım!  «Osı bizdiñ Sılti jerlesimiz qayda?» dep seni swrap, sälem aytqandar boldı, - dedi Şöşke salmaqtana söylep. Sodan soñ mağan iltipat jasap: - Ağa, hal-ahualıñız jaqsı ma? Jeñgey, balalar esen-sau ma? - dedi.

-Qwdayğa şükir. Mına dosıñ oyda joqta ala jönelip, bajalığı boy bermey ketkende östitini bar keyde. «Toyotosına» mingenimizde ğana körsetti marşrutın.

-Dwrıs boldı, ağa, ıñğaysızdanbañız. Jämeş keliniñiz qazir keledi, Sıltekeñ dämetken sarqıt  ta bar...

-Ol  jağın qatırasıñdar, ä?! – dep qaldı Sılti. Eki dos mäz bola küldi.

-Audandı aralap, saylauşılarıñmen kezdesip, biraz jäytti bilip-tüyip qayttıñ ğoy? - dedim, bası artıq sözdiñ bazar külkisin azaytqım kelip.

-Äy, Şoşeke, sen bıltır kanikulıñdı Antaliyada ötkizdiñ, odan arğı jılı Italiyanıñ bir kurortında ötkizdiñ. Al biıl audanda, auılda ötkizgeniñ qalay? - dep Sılti ekiarağa sınaşa qağıla qaldı.

-Äy, Sılti, sıpıldamay toqtay twrşı! - dedim, şın renjip.

-Bajeke, ağası, men Şoşekeñniñ sırın bayağıdan bilem ğoy, nağaşısı Noqay aqsaqalğa tartqan, söylesin dep türtkilep, tartqılap jetektemeseñ auzın aşpaydı. Parlamentke aparılğan üş jılda bir ret söylep pe eken, özinen swrañızşı!

Şöşkege köz tastadım. Ol dosına jımiya qarap, basın  şayqadı, Sıltekesine  dizgin-şılbırın berip qoyğan boldı.

-Al sonımen, deputat mırza, audanda, auılda ne kördiñ, ne bildiñ, qanday amanat arqalap qayttıñ, aytsañşı? - dep Sılti tağıda sıpıldadı. Men oğan ejireymedim. Ekeuiniñ swraq-jauaptarın qızıqtap otırudı jön kördim.

-Audanda eki apta, auılımızda bir apta boldım, - dedi Şöşke jaybaraqat ünmen.

-Auılımızda nendey özgeris, qanday jañalıq bar eken?

-Kak raz men barğan küni Topay kelin tüsirdi, Topaydı bilesiñ ğoy?

-Ol itti bilmegende şe?  Bir wl, eki qızı bar.  Wlı sürboydaq  edi.

-Kelinşek aldı.

-Qwdası kim eken?

-Orta mekteptiñ mwğalimi.

-E, jarımaptı ğoy.

-Kimdi aytasıñ?

-Ekeuin de. Topay ömir boyı däriger boldı. Eski somı men jaña teñgesin aralastıra esepteseñ, ayına alpıs mıñ teñgeden artıq jalaqı alıp körgen joq. Mına mwğalim qwdası da sol mañayda şığar. Äy, Şoşeke, osı senderdiñ aylıqtarıñ qanşa?

-Sen onı eseptep şarşamay-aq qoy!

-Memlekettik qwpiya, ä?.. Men estigenmin, bäribir bilemin. Biri alası bar, qwlası bar balalardı oqıtıp, biri ıñqıl-sıñqılı tausılmaytın  käri-jastı emdep, şarşap-şaldığıp jürgen mwğalim men därigerdiñ aylığınan tım bolmasa qwlaqtarıñ künara bir ret şıñıldamaytın senderdiñ aylıqtarıñ jeti-segiz ese köp...

-Sılti, äy, sen, ne, Şöşkemen daulasqalı kelip pe ediñ?! Ondayıñ bolğanda meni nege äkeldiñ?! Käne, daurığa sıpıldağanıñdı qoy! - dedim bajekeme, dauısımdı köterip.

-Qoydım, oybay qoydım, men özi bala jastan tilalğışpın, - dedi Sılti sılq etip, eki qolın kötere ırjalaqtap külip.

-Sağan da bastıq bar eken, bwdan bılay este bolsın, - dep Şöşkeñ qosıla  küldi.

-«Bastıq» demekşi, auılımızdıñ äkimi kim eken? Aldıñğı jılı barğanımda  Jarmaq jındı edi, - dep Sılti mağan ezu tarta qarap: - Ol meniñ qwrdas dostarımnıñ işindegi, mına Şoşekeñ siyaqtı, qımbattarımnıñ biri, bwlardıñ attarın öñdemey ayta almaymın, - dedi.

-Ağa, jındı Jarmağı mwnı, mına bajañızdı, «Saldır-güldir» dep ataytın, däl aytqan, körip jürsiz ğoy, - dep Şöşke wpayın tügendey tüsti.

-Ol jındı «basqa jaqqa köşemin» dep edi, köşip pe, äli de äkim bolıp jür me eken? - dedi Sılti.

-Bilmeymin.

-Şöşke, auıldarıñ ülken be, twrğındarı qanşa? – dedim, bos söz bazarın  tarqatudı oylap.

-Auılımız Törtterek qoy, audanımızdıñ ortalığı, twrğındarınıñ sanı... saylau bolğan jılı bir mıñğa juıq desken.

-Klubtarı küşti edi, öziñ bilesiñ, onı oblıs ortalığında twratın bir biznesmen satıp alıp, sırahana etipti, aldıñğı jılı barğanımda kördim. Qatırıp jöndep, jaynatıp qoyıptı. Mädeniet üyi men naubayhanası da satılmaqşı edi, satılıp pa, kim alıptı? - dep Sılti tağıda qıstırıldı. E, meyili.

-Bilmeymin.

-Swramadıñ ba?

-Joq.

-«Uaqıtım bolmadı» deşi.

-Qaydan... bir küni Qayır men Säuir Qoñırkölge alıp ketip, eki kün sonda boldıq, şomılıp, balıq aulap.

-Sodan keyin?

-Toqjigitti bilesiñ ğoy, sonıñ  baldızınıñ ba... iä, «baldızım» dedi, sonıñ qızı bosanıp, şildähanada boldım, Toqañnıñ köñilin qimay bardım.

-Auılımızda wsta bolğan Kögenbay şal esiñde me?

-Esimde.

-Onıñ wlı elektrik Marqanı bilesiñ ğoy?

-Bilem.

-Men aldıñğı jılı barğanımda sonı kördim. Bwdan on jıl bwrın ba, körşi audanğa köşip ketken bolatın. Qaytıs bolğan äkesiniñ jılın beruge kelipti. Ötken-ketkendi aytıp degendey, biraz äñgimelestik. «Oy, ağa, auılımızdıñ jağdayı jaqsı emes eken. Keşe äkim Jarmaq ağa şaqırıp alıp, auıldıñ  auızsusız qalğanına altı jıl bolğanın, elektr bir kün janıp, eki kün sönip, bwrınğı elektr qwdıqtarınıñ bäri isten şıqqanın, audan, oblıs äkimderine, özderi saylağan arğı-bergi deputattarına jazğan arız-şağımdarınan eşteñe şıqpağanın aytıp: «Sen elektriksiñ ğoy, qanday kömek körsete alasıñ?» dedi. «Ağatay, men üş künge swranıp keldim, erteñ qaytamın jäne elektr quatı twraqtı emes jerde eşteñe isteuge bolmaydı» dep qwtıldım. Bwrın orıs jigit elektrikteri bolğan eken, ol elektr quatı qwbıla bastasımen Reseyine ketip qalıptı» dep, Marqa şarşap söyledi. Şoşeke, auıldıñ  sol probleması şeşilip pe, älde şeşilmep pe, bildiñ be?

-Joq.

-Onda...

-Sälemetsizder me? – dep Jämeş kelip kirdi. Sılti jalt qarap, quana wşıp twrıp:

-Ä, swlu kelinşek, keldiñ be?! Seniñ deputatıñ auıldan äkelgen sarqıtınan bir tüyir de tatırmay, seni küttirip qoydı, davay, kiris, tezdet! – dep änine bastı. «Saldır-güldir» ne  dep sıpıldasa da, «seniñ  deputatıñ» degeniniñ jöni tüzuleu me, qalay?..

Abai.kz

4 pikir