Düysenbi, 26 Tamız 2019
Ädebiet 726 5 pikir 23 Şilde, 2019 sağat 10:09

Kökböri Mübarak. Mamır

(YAn Vermeerdi qazaqşa tolğau)

Qartayardan az bwrın tasbaqa qızben jolıqtım. Ol swlulardıñ eñ swluı edi.

Ol kezde ol äldebir süthanada baqbaq malınğan süt wrttap otırğan bolar... tosın jolığıstım...alaköleñke süthana işinde qabağım tüyilip oğan sälem berdim. Mende qabağımdı tüyeyin degen oy bolğan joq. Süthana işinde tirnek degen tikenek ösimdik onıñ orındığına jaqın ösip twr. Esim aynalğanda sol tikenek däu bwtağa şapanımdı ilippin. Oğan ilmeñiz dedi. Közi jasaurap twr. Şapanımdı jwlıp alıp oğan üñildim.

- ne boldı, aynam?

- sizdiñ köziñiz mağan möldirep ketti!...

- e, qarğam, keşir, keyde tosın möldir!...

Istıq süt keldi jañalanıp.

- siz mwnda qaydan jürsiz?

- seniñ köziñniñ möldirligin üydegi bir kitaptiñ betinen körgendey bolam. Biraq, eşkim kitap betine möltildetip salıp jürmeydi ğoy. Däp, (basın wstadı) bizde ädemi tana bar, közi kisidey möldir.

- ...

- meniñ şapanımdı qaraşı.

Şapanın töñkerip işin körsetti. Qobırağan şapanınıñ işki jünderi bwyra-bwyra kökşe suret siyaqtı. Tasbaqa qız bolsa osınday kök bwyra körinisti artına qoydırıp közi möldirep suretin saldırğan edi ğoy.

- mwnday şapandı qaydan taptıñız?

Bir qolın iegine jaqın köterip otır.

- biz tanıspadıq- au!...

- iya, sizben tanısatın siyaqtımın.

- tuğan jeriñde twman köp tüseme?

- iya!

- twmandı jerdiñ adamdarı üyirsek, tosın tanığış, adal ...

- sizdi tuğan jerimnen körgendey şıramıttım.

- seni tiginşi apaydıñ qasınan körgen siyaqtımın. Bir kömekşi qız otıratın ... näzik...

- siz onda köp män bermegensiz. Men sizdi şapanın tiktirse ğoy dep zarıqqam.

- aynam!

Süt balqaştanıp emirendi. budaq qağadı jaña süt.

- ağa, siz suret salumen aynalısasız ba?

-iya, seniñ salınğan suretiñdi kördim. Jien ağañ salğan ba süt tasitın balalar bergen derek boyınşa?

- iya, salğan!

- men seni salu üşin izdep jürmin.

-qaşannan beri?

-keşeden.

Oyıma seniñ beyneñ qaplısta jañğırıp tüsti. Biraq, osı beyneñmen jolığısarıñdı bilsem de, tiginşi apaydıñ kömekşisi ekeniñdi bilgem joq.

-auır emes pe?

-auır emes , aytqanımdı orında.

Qolın bwlğadı. Süt tasitın qızıl bet bala jügirip kelgeni sol, betinen iiskep qoyınına qaray jarmaq jügirtti.

Sütşi qızdıñ sureti bir eki apta salınğan. Alsarı tigin şapanın şeştirmegen. Kök oramal, sarı jemelegin de auıstırmağan judırmağan.

Bir ret sütşi qız üstine tügel süt şaşırap tozıñqırap kirip keldi.

- eñ süyinisti şağıñ osı boldı. Qolındağı kitabin alıp üstel üstine eppen jıljıtıp, mañdayınan iiskedi.

Jımiıp suretin saluğa dayındalğan.

Sütşi qızdıñ kölkildegen jeñine jasırıp twrğan jarmaq salğan dorbasın kibirtiktey basıp kelip üstel betine qoydı.

Suretşi meşiip az-kem twrğan.

- saldırğıñ kelmegeni me?

- qaşan bitedi?

Qızdıñ közi jasaurap twr.

Suretşi ornınan twrıp onıñ qwlağınıñ tübinen süydi. Ol titirkenip jirkengendey de sezimde.

- är küni qwlağıña inju sırğa ilip ekemizge ortaq tuındını jazıp kelemin. Bastağalı on bes kün bolsa da äli sätti bolmadı.

- mine, bwl da sätsiz!

Qolına ötken jolı bitken tuındını bügin ğana dağdarıp wstat'ı. Jüzi bozarıp, qwlağın birden tesip inju sırğa ilgen, jılatıp qoyıp salğanı sol edi. Twñğiıq bir qalanıñ jamalı bir qızdıñ jasaurağan janarına tığılıp wrlanıp qarap twrğanday küy keşti, demi sığılıp barıp ornına keldi.

- o, meniñ tasbaqam, jaybasarım, bwrañ belim!

Endi mine qarday şaşırağan süt köylegiñ işinde äsem bolıp twrsıñ.

Bwyra şaşın artına bir silkip qaldı suretşi, qasqayıp jımiıp twr.

- qızdıñ qos qwlağı da injuge tolıp twruı kerek edi.

Qız qağazben jabılğan tas kesedegi şoqtıñ qağazdı jemtirley örtep bara jatqanın, ol jerde tespe ineniñ jatatının sezip jüregi birden tilinip ülgerdi.

Suretşi tım dayar.

- jo, jo, joq!

Qız tartına bergeni sol suretşi ineni mülde tesilmegen sol qwlağınıñ tübine qadap qaldı. Sırğalığına ilinip ketkenin sezdi, bar janı da qwlağına ilmelenip bwlqına almay, qorğansızdanıp därmen körsetuge şarasızdandı. Ayhaysız... qız qıñsılap jıladı... auırtıp tesip baradı... suretten keyin jüregine möltek jalqaq tüsti. Tün mağınasızdandı, tau küñirendi.

Ekeui bir- birin süydi. Biraq, qwşaq ayqastırıp körmegen. Suretşiniñ sağatınıñ jiegine tağıp alğan mazasız wsaq qoñırau tas şıñğırlaydı.

...

Qız onıñ qazasına kelgen joq. Süygenim üşin boldı dep oyladı qız... suretşi tüsindi. Ömirden ötip bara jatır. Qolına qalam alıp töbeni kök jauhar boyaularmen sıpıra öñdep tastağısı kelgen. Därmensiz... qız joq, ün joq...

Dünie tım- tırıs. Üydiñ töbesinde jwldızdar domalap jürgen bolar. Qolındağı sağatına tağıp alğan qoñırau soñğı ret şıldırladı.

Qız sol tüni wyıqtamadı. Ärine janında emes ... ünsiz ıñıldap jılap joqtau aytıp otırdı. Tañğa tayau dulığa bası düm bolıp isinip ketken- au! Nağız jıladı. Surettegidey jıladı. Töbede türli jwldızdar wşadı. Wsaq aq, qızğılt, sarı... törtbwrş pa, kim bilgen ... äyteu anau bireui jarıq. Delft dalası arbalardıñ doñğalağı astında doñğalaydı. Qaralı habar jetti.

- Er Attilam-ay!,- dep kürsindi.

Sol tüni täñerteñ Delft basqa tüske endi. Kün nwrı kündegiden külgindeu, aq külginniñ özi. Bir äyel ıñıldap zarlaydı. Qayırşı äyel bolar. Mwrnına suretşiniñ isi tayau jerden jetedi. Jügirip barıp süt qwmıraları qoyılğan qalqaşanıñ artın ştı. Eşteñe joq eken ... jüregi jüdeu. Qolına "Attila jaylı añız-jırlardı" alıp oqi bastadı:

Qwday qamşı bergende,

Jauharlanğan qolıña...

Aq jwldız tüsip soñıña,

Ajalıñ ertti täñerteñ ...

...

Qız bwl qaladan joğalğan. Veneciyalıq bayğa küyeuge şıqtı. Jolı boldı deuge bolama, biraq qızdıñ tañdanısqa enbegenin özim de sezim twspaldaymın.

Bügin twñğış säbii düniege kelgenine bir apta. Säbidiñ ıñılı suretşiniñ şeberhanasındağı tımıqtıqpen ündesip twr. Veneciya suret boyauınday bılqıldaydı. Qayıqtar bılqıl qağıp jorğalaydı.

Küyeui twr.

-tanıssaq bolama?

-nege bolmasqa, terezeden kereuettegi säbiine qarap bwrıldı.

-qwşaq ayqastırıp tanıssaq qalay ?

-qwşaq auırlau!...

-seni bwrın tignşi apaydıñ qasınan kördim be?

-men tek öñimdi boyaumen örip tikken suretşini ğana körgenmin.

Bayı mwñayıp qaldı.

- onıñ müsini ornatıldı. seni soğan ertip barayın.

Jüregi atqalaqtap ketti.

- ol müsinnen köri, seniñ qwşağıñ tartımdılau!..

- aralarıñda eş mahabbat bolmağanı ğoy?

- biz onıñ bwqarasımız. Mıñ keyipkeriniñ birimin. Şığarma üşin süyui mümkin meni...

-a, solay ma?

Şkapqa süyenip melşiip qaldı.

-i-iya!

Suretşiniñ sağatınıñ jiegine tağıp alğan mazasız wsaq qoñırau tas şıñğırlaydı.

...

- müsin äsem emes .

Bayı müsindi qızdıñ körgenin bilip säl keşigip aytqanına ökingendey boldı-au!...

-nege, men de qarjı qostım.

-ol kisiniñ qolında kişkene qoñırauı bar sağatı bolatın. Adamdı eñ tañdandırıp sağınış salatını sol...

-men sağınışqa aynala alamın ba?

-siz meni ğana süyesiz. Ol bizden joğarı dünieni süyedi. Mağan sezim bermegenin jek körsem de...

- tübinde bizdiñ süyem deuimiz qañsıq pa?

- sizdi sıylaymın. Meniñ qorğanım, altın periştemsiñ.

-endeşe?

- onıñ nağız tuındısı qayda ketkenin bilmeydim, ol özi de aytqan emes. Sol üşin alañdaymın. Eñ qasietti şığarmasında meniñ süt jauğan kir köylegim ayqın tanılatın.

- sonımen şi?

- jwrt körgen suret onıñ özi ortanqol sanaytını boldı.

Qız biraz jerge barıp qalğanın endi sezip qımsınarday bolıp edi, jüreginde şer twr eken. Osı küyinen jaza almadı.

- ekeui de birdey, ekeuinde de sen bar?

Qız ıñğaysızdanıp tömen salbıradı.

Tağı da qorğansız sezindi özin.

Jigit erkinen tıs jwdırığınıñ tüyilip alğanın sezsede jeñiniñ işine jasırıp, qatayğan jaq süyegin bosañsıttı. Qız teris qarap twrğan sol beti. Sezbese eken dedi.

- oğan birneşe kün joldas bolsam qarayıp susın qwyıp jürsem de jarı bolıp janında, ol wzaq jasar edi. Jäne süyudi üyrener edi...

- ...

- tek süymediñ demesem de... önerdi ğana süyse de...

Jigit orındıqtı jwlqıp qaldı. Şamırqanğanı. Böbegim oyanıp keteme dep alañdap közi bağjiıp ornına kelgen. Uıljır, älsiz böbek tıñday alıp jatır ma?

...

Bas salıp qwşaqtadı.

-onıñ qwşağı suıq jan jwbanışım. Biraq meni qwşaqtap körgen joq, sezem solay. Biraq bilesiz be bizdiñ eñ soñında qwşaqtap süyip jatatın jerimiz tabıt. Ölim qanşa suıq bolğanımen swlu. Ol da solay. Men onıñ bauırında jılınğım keletin... Qıstığıp jılap jiberdi.

- toqtap qal janım, tabıttıñ bauırında qalay jılınbaqsıñ?

-tabıtta eñ ıstıq jılu bar. Qabırğalarına kömilip qalğan. Sipasam sol jıludı şığararıma sengem.

- qayran suretşi!

Ol mwnı kekep äri janı aşıp ayttı.

Töbede jwldızdar döñgelep jürgen bolar.

Veneciyanıñ tüni suıq. Eri şarap işip ketti. Säbii sanada jwldızday domalap dedek qağuda . Tıñ ömir, ıstıq, balğın, şuaqtı...

- sen aman bol qwlınım!

Közi jasauradı. Suretşi qabırğadan qarap twr. Mümkin eles...

Kökpeñbek jeyde kiip alğan...

Töbede jwldızdar bwlttarmen birge tağı bir ret doldandı.

Keşinde sıñır- sıñır etip qol sağatına qoñırau taqqan küyeui jarıq şığaratın qızıl marjandarımen qosa uıstap kele jattı...

Mamırda bärin de süyuge boladı.

Kökböri Mübarak

Abai.kz

5 pikir