Särsenbi, 19 Aqpan 2020
Mäseleniñ mäni 2766 7 pikir 19 Qırküyek, 2019 sağat 13:20

«Quırşaq qızdarğa» swranıs qaydan keledi?

Euraziya 1-şi arnasında bolatın osınau tok-şouda qazaq qızdarınıñ bügingi kelbetine qatıstı «quırşaq qızdar» degen özekti taqırıp qozğalıp, wlttıq sana men bolmısımızğa ülken qater tönip twrğanına nazar audartatın bir qoñırau boldı.

Degenmen, taqırıp keñinen aşılmay qaldı dep oylaymın.

Biz şır-pır bolıp qazaq qızınıñ kelte kimeuine, omırauın aşıp jürmeuine, jasandı swlulıq izdep türli plastikalıq operaciyalarğa bosqa qarajat şaşpauına ügittep jürgende mäseleniñ ekinşi wşın wmıtıp bara jatqandaymız.

Ekonomika tilimen aytqanda «swranıs bar jerde wsınıs ärdayım boladı» demekşi osınday quırşaq qızdarğa swranısı bar er adamdar bolatının şetke ısırıp qoyudamız.

Aşı aqiqattı aytayıqşı,..

Osı quırşaq qızdar barıp qwrığın tastaytın tüngi klub, oyın-sauıq orındarına qarapayım qazaq barmaydı. Endeşe olardıñ közdegeni qarapayım qazaq jigiti emes. Olardıñ közdegeni - oyın-sauıqtı qaltası kötere alatın bay-bağlandardıñ ortası. Al bügingi bay-bağlandar kimder desek, şeneunikter men deputattardıñ balaları, solardıñ ortası dep aytsaq qatelespeymiz. Däl sol bay-bağlandardıñ balaları tüngi klubtardan şıqpay, joğarıda atalğan quırşıq qızdarmen birge orta qwrıp, mına qarapayım qazaqı ortadan bölek, el mäselesinen jıraq jeke bir älem bolıp jürgeni.

Eñ özektisi - däl sol şala qazaq, tili şwbar, quırşaq qızdarğa swranısı bar, qaltalı azamattarımız jäne şendi azamattarımız bizdiñ ekonomikamızdıñ, sayasatımızdıñ negizgi orındarında otır jäne bizdi basqarıp otır.

Eşkimge jasırın emes jäne äleumettik taqırıptarda jii qozğalıp, «toqal alu», «toqaldı zañdastıru», «toqaldardıñ mäseleleri» dep köterilip otıradı. Tipti toqal aluda şendilerimiz jarısqa tüskendey, olardı zañdastıruğa deputtattarımız el äleuetin köteruge qarağanda köbirek bas qatırğanın da jasırudıñ qajeti joq.

YAğni, köptegen iri wyımdarda, departamentterdiñ, agenttikterdiñ, instituttardıñ, korporaciyalardıñ jäne t.s.s. ataulı wyımdardıñ basşılarınıñ «bäybişeden» bölek quırşaq qızdardıñ armiyasınan twratın «toqaldarı» bar. Sol toqaldar «iegin köterse» qalağan jerine qalağan kadrlardı ornalastıra aladı. Tamır-tanıstarın negizgi basqaru orındarına ornalastıru, para alu, biznesti tartıp alu, tenderdi wtıp alu – solardıñ ımımen şeşilip jatadı. Al sol käsiporındardıñ qızmetkerleri basşıdan bwrın däl osı toqaldardıñ köñilin şığuğa tırısıp, qızmet ornında qaluğa tırısatını tağı bar. Öytkeni däl osı «toqaldar» esep-qisap, kadr bölimderin basqarıp otıruı tipti de ğajap emes.

Endi bizdiñ qarapayım qazaq qızdarı, wlttıq sanamen tärbieni boyına siñirgen taza qazaq qızdarı qayda ketip jatır dersiz. Soñğı beyresmi aqparattarğa süyensek şet meleketterde, sonıñ işinde Qıtayda üylenuge layıqtı qazaq qızdarınıñ statistikası jäne olardıñ şoğırlanğan öñirleri körsetilgen aqparattıq közder bar eken.

Eger bizdiñ onsız da sanı az er azamattarımızdıñ 30 payızı bedeulikke şaldıqqanın jäne 60 payızı kedeylik şeginde otırğanın eskeretin bolsaq, onda şınımen qazaq qızdarı memlekettik deñgeyde qoldau körip otırğan qıtay azamattarına şığıp ktepesine kim kepil...

Sonda wlttıq müddeni oylaytın şeñberdegi er azamattarımızdı «quırşaq qızdar» aynaldırıp otırsa, wlttıq sanada tärbielengen qızdarımızdı «qaltalı şeteldikter» aynaldırıp alsa, onda şınında qwrığanımız ğoy!

Sonda qazaqqa ne isteu kerek?!

Birinşiden, qwdayımızğa jalınamız, «ärkimniñ sanasına bersin» dep tileymiz. Ekinşiden wlttıñ sanın köbeytuge, odan sanalı wrpaq tärbieleuge barınşa atsalısu kerek. Üşinşiden, eñ özektisi - er azamattardıñ sapasın köteru kerek. Däl sol er azamattar quırşaq qızdardan näpsisin tıyıp, şınımen eldiñ qamın oylauğa tırısu kerek. Ol tek qana qazaq qızına üylenumen şektelmeydi. Onıñ artınan öz ortasında azamattıq qasietin saqtap, özge jigitterdi de igi isterge erte bilu, otbasına adal, wl-qızına dwrıs bağdar beru, qirağan joldı jöndeu, üyler salu, köpir twrğızu, jerdi kögertu, eldiñ äl-auqatın köteru siyaqtı mäseleler twr. Törtinşiden, qazaqtıñ sanın arttıru qajet. Wrpaq sanın köbeytu üşin soñğı ğılım jetistikterin paydalanuğa jol aşu kerek.

Wlttıq qasietin saqtap qalu mäselesi bir ğana Qazaqstanda emes basqa elderde de öte özekti. Bwl boyınşa memleket bolıp kirisken elder bar. Mäselen körşi Reseyde bala köteretin jastağı äyelderdiñ barlığın derlik «qoldan wrıqtandıru» tehnologiyasımen kötertu üşin EKO-klinikalarğa süyrep jür. Al bizde ol 1 mln teñgeniñ üstinde jasalatın öte qımbat is-şara. Körşi Özbekstan elinde näpsiqwmarlıqpen otbasına opasızdıq qılğan erdi de, äyeldi de oñdırmaydı. Köpşiligi şetel asıp ketedi. Ajırasqan otbasılar memleketke ayıppwl töleytin deñgeyge jetkizgen.

Ärine, bwl memlekettegi eldikti saqtap qaluğa jasalatın köptegen amaldardıñ biren-saranı ğana.

Biz de memlekettigimizdi saqtap qalu üşin, bir jaqtı ğana talqılap qoymaq, mäseleni jan-jaqtı qarap, qater qaydan kelip jatqanınan nazar audarğanımız dwrıs.

Aqiqatınan qarasaq qana wtamız, äytpese qate basıp, barmaq şaynap qalu da äp sätte.

Güljan İztay,
jazuşı, jurnalist.

Abai.kz

7 pikir