Senbi, 4 Säuir 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 500. Jazılğandar — 35. Qaytıs bolğandar — 4
Dat 2980 18 pikir 20 Qırküyek, 2019 sağat 14:19

Stalinniñ qılmısın jasıru – qazaqqa jasalğan qiyanat

Almatıdağı Cezar' kinoteatrı belgili jurnalist Janbolat Mamaydıñ Stalin qılmıstarı: Wlt ziyalıları qalay joyıldıdep atalatın derekti fil'min körsetuden bas tarttı. Bwl turalı jurnalist äleumettik jelidegi paraqşasında jazdı.

Janbolattıñ aytuınşa, 18-qırküyek küni “Cezar'” kinoteatrınıñ direktorı habarlasıp, atalğan fil'mniñ körsetilimi bolmaytının aytqan. Sebebi, ol küni josparlanğan basqa şaralardıñ boluına baylanıstı kinoteatr bos emes. Alayda, Janbolat mırza osı uaqıtqa deyin “Cezar'” kinoteatrındağı Oleg Boreckiydiñ kinoklubında fil'mniñ körsetilimin jasau turalı Boreckiydiñ özimen kelisim jasağan. Biraq, körsetilimge az kün qalğanda Oleg Boreckiy de kelisimnen bas tartqan.

Janbolat Mamay mwnı - tarihi ädilettiñ saltanat qwruına böget jasaytın joğarı lauazımdı şendilerdiñ şeşimi dep sanaydı. Tağı bir sebebi – körsetilimge 300 adam emes, mıñdağan adam kelui mümkin. Sebebi, osı uaqıtqa deyin şıqqan “Zwlmat. Qazaqstandağı genocid” dep atalatın fil'm anşlagpen ötken. Bwl da solay tarihi şındıqqa degen qoğamdıq rezonans  tuğızuı mümkin. Osınday jağdaylardan seskenetinder bar deydi.

Onıñ aytuınşa, körsetilimnen bas tartudıñ tağı bir sebebi – Qazaqstan biliginiñ Kreml'diñ közqarasına alañdauınan dep te boljauğa boladı. Sebebi, Janbolattıñ osı jıldıñ basında körsetilgen “Zwlmat. Qazaqstandağı genocid” dep atalatın derekti tuındısına qatıstı Resey Sırtqı İster Ministrligi resmi mälimdeme jasağan. Onda, “KSRO halıqtarına ortaq tragediyanı - halıqtıñ jekelegen toptarın näsildik, wlttıq nemese dini sebeptermen qasaqana«joyıp jiberdi»dep sanau -  ädeyi arandatu bolıp tabıladı. Bwl - orıs tildi halıq sanı köp dostastıq elderde antireseylik pikirler men etnikalıq arazdıqtı qozdıruğa bağıttalğan äreket” degen.

Janbolattıñ pikirinşe, bilik bwl äreket arqılı öz tarihına qwrmetsizdik tanıtıp otır. Olar keñestik kezeñnin qılmıstarın aşudı jäne olardıñ qazaq halqına jasağan zwlımdıqtarına ädiletti bağa berudi qalamaydı.

Janbolat Mamay, jurnalist, “Stalin qılmıstarı: Wlt ziyalıları qalay joyıldı” derekti fil'miniñ avtorı: 

-Biz bwl közqaraspen kelispeymiz. Sebebi, qoğam tarihi şındıqtı biluge qwqılı. Sondıqtan «Stalinniñ qılmıstarı: Wlt ziyalıları qalay joyıldı?» degen fil'mder ädilettiliktiñ saltanat qwruı üşin öte qajet. Sonımen qatar, kommunistik rejimniñ qılmıstarı turalı şındıqtı aşatın zertteuşilerdi qoldau kerek. Bükil tarihi instituttar birqatar postkeñestik elderdegidey ülken jäne mañızdı tarihi jobalarmen jwmıs isteui kerek. Sondıqtan biz bwl derekti fil'mdi elimizdiñ eñ iri kinoteatrlarında körsetiluin talap etemiz! Äytpese, bwl fil'mge tiım salğan şeneunikterdi wltınıñ tarihınan ajırap qalğan, stalinizmniñ repressiyalıq sayasatın jalğastırğan serikteri dep atauğa boladı. Biz bwl äreketti osılay tüsinemiz,- deydi ol.

Iä, täuelsizdik alğanına otız jılğa juıqtasa da, qazaq qoğamı keñestik imperiyanıñ qazaq halqına jasağan ozbırlığına äli de tarihi bağa bere almay kele jatqanı ras. Oğan sebep – Janbolat mırza atap ötkendey Qazaqstan biliginiñ äli de KSRO-nıñ mwrageri Mäskeudiñ qas-qabağına qarap, jaltaqtauınan bolsa kerek.

Al 19-qırküyek küni Franciyanıñ Strasburg qalasında ötken otırısta Europalıq parlament «stalinizm, nacizm jäne basqa da totalitarlıq jäne avtoritarlıq rejimderdi» ayıptaytın qarardı maqwldadı. Jäne Reseydi Keñes ökimeti jasağan qılmıstardı aqtamauğa şaqırdı. Sonımen qatar, olar Mäskeudi keñestik rejim jasağan qılmıstardıñ faktilerin jasırğanı üşin ayıptaydı.

Atalğan wsınıstı 535 deputat qoldasa,  66-sı qarsı dauıs bergen. Al 52 deputat  qalıs qalğan.

DW.com saytınıñ jazuınşa, Parlamentariyler «Reseydiñ qazirgi basşılığınıñ keñestik totalitarlıq rejim jasağan qılmıstıq faktilerdi jasırğanına» alañdauşılıq bildiredi. Olar bwl tendenciyanı «demokratiyalıq Europağa qarsı jürgizilip jatqan aqparattıq soğıstıñ qauipti qwramdas böligi» dep sanaydı. Sonımen qatar, olar Reseydi «tarihi faktilerdi bwrmalaydı jäne totalitarizmge tän ügit-nasihattıñ simvolikası men ritorikasın qoldanadı» deydi.

Jäne, Europalıq parlament atalğan qararda 25 mamırdı halıqaralıq Totalitarizmge qarsı küres küni retinde atap ötudi wsınğan. Sebebi däl osı küni Pol'şadağı kommunisterdiñ qılmıstarı turalı materialdar jinap, astırtın wyım qwrğan Vitol'd Pileçki öltirilgen.

Tüyin. Halıq öz tarihına qatıstı ädil, şınayı derekti biluge qwqılı. Sebebi, bwl halıqtıñ tarihı. Al, tarihtı bir adamnıñ nemese jekelegen toptardıñ köñil-küyine qarap özgertuge nemese ondağı aqiqattı twnşıqtıruğa bolmaydı. Al Stalinniñ jäne onıñ qolşoqparlarınıñ qazaq halqına jasağan qılmıstarın jasıru – halıqqa jasalğan qiyanat dep bilemiz.

Nwrbike Bekswltanqızı

Abai.kz

18 pikir