Seysenbi, 12 Qaraşa 2019
Kübirtke 2040 18 pikir 1 Qazan, 2019 sağat 10:51

Janwzaq Äkim. Mädenietsizdik sindromı

1. Soñğı künderdegi äleumettik jelide talqılanıp jatqan mäsele - ol orıs tilinde şıqqan «Tomiris» fil'miniñ qazaqşa titrin qoyu mäselesi. Bwl fil'mdi de osıdan onşaqtı jıl bwrın orısşa tüsiriligen, prokatı $30 mln, jartılay öli «Köşpendiler» fil'miniñ tağdırı kütip twrğan siyaqtı. Önerdiñ osı mañızdı salasında täuelsizdik jıldarı qazaq tilinde esi dwrıs bir fil'm şıqpadı. Önerge eş qatısı joq şirpotreb, anahronizm! «Mıñbalanıñ...» özi tarihi twrğıdan eşqanday sın kötermeydi;

2. Twrsınov pen Alagözovanıñ qazaq mädenieti turalı bastalıp, kindikten tömen jaqpen ayaqtalğan orısşa tartıstarı «it joqta şoşqa ürediniñ kebi» boldı. Olarda mümkin qazaq önerin damıtamız degen niet bolar, biraq olar jay sözdiñ mağınasın tüsinbegennen keyin olardıñ barlıq tirlikteri jäy talpınıs, imitaciya nemese emeurin bolıp qaladı. Qazaqşa twrmıstıq deñgeyde söyley almaytın mäñgürtter endi wlt mädenietiniñ tağdırın şeşetin bolsa, onda bwl Asan qayğınıñ, «Qarağay basın şortan şalarınıñ...» bir türi osı emes pe?! Älde bwl qazaq mädenietiniñ soñğı jıldardağı ruhani qañğıruı ma?! Bilik pen mädenietti "şvonder Şarikovter" basqarğan kezde adam men därethananıñ attarı birdey, osınday jağdaylardan ayaq alıp jürgisiz boladı. Sol kezde balaña "böribasardıñ" atın qoyuğa zar bolasıñ;

3. Terminkomdağı «payız», «änwran» t.b. 300-den astam qazaqtıñ töl sözin qoldanıstan alıp tastauğa şeşim qabıldauı da, «qannen ittiñ sarıp ketken jerinen» mädeniet jasauğa tırısqan nadandardıñ tirligi. Sol terminkomnıñ qazirgi qwramında esi dwrıs adam joq. Bolsa, «gimnnen» 2 mıñ jılday bwrın şıqqan «änwranda» ne äkeleriniñ qwndarı bar?!

4. Kezinde sporttağı doping dauımen Qazaqstandı älemdegi 6 qara tizimdegi eldiñ qatarına qosqan bwl ministrliktiñ şala isteri äli de bastan asuda. Mısalı, «Ruhani jañğıruğa...» wsınılğan, şettegi 5 mln qazaq diasporası men eldegi 6 mln azamattarğa qazaq tilin qaşıqtıqtan oqıtudıñ zamanaui (onda osığan deyin qazaq tilinde bolmağan Montessori t.b. ozıq metodikaları negizinde dayındalğan) metodikasın Ministrlik ötkizbey, osınday jäne adam kapitalı, kvanttıq tehnologiya däuirinde elge qajet jobalardıñ ornına «Sakral'dı yağni «O, dünielik» ölgen Qazaqstan» üñgirlik sananı uağızdauğa byudjetten ondağan million qarjı bölip, eldi 2 mıñ jılğa keri ketirude?! Sonda olardıñ internet, TV, telefon t.b. tiım salğan taliban t.b. ortodoksal'dıq dinderden ayırmaşılığı qanday?! Eşqanday;

5. Qazaqşa şığatın basılımdar men jalpı memlekettik tildegi aqparattıñ el işindegi ülesi 20%-dan aspauda. Täuelsizdik jıldarı qazaq basılımdarınıñ tirajı 40-100 ese tüsip ketti. Mısalı, «Mädeniet» jornalı 100 ese, «Jwldız» jornalı 40-50 ese tüsti. Ministrligi bar, osı salanıñ aynalasındağı departament, redaktorlar t.b. bar, barlığı «qazaq mädenietiniñ doñızın tağalap jür»;

6. Ükimet mädeniettiñ barlıq problemasın toyğa sırıp salıp «ay qarap otır». Eldegi toy, sadaqa t.b. köpşilik şaralardı rettep, olardı halıqqa, jastarğa ülgi bolatın mädeni-dästürlik şaralar deñgeyinde ötkizudiñ ornına barlığın qıtaydıñ arzan, äri sapasız tauarın satatın baraholkağa aynaldırıp jiberdi. Endi 30 jıldan keyin bwl el nege jappay baraholka, rezervaciyağa aynaldı dep tañ qalamız?! Qwmar Qaraş, «Ükimet, Bergenine şükir et. Jalğız siırıñdı tartıp alıp, K...ñe tükiret!» dep dwrıs aytqan;

7. Qazaq mädenietiniñ biregey şıñı onıñ wlttıq öneri bolsa, oğan «dästürli öner» degen aydar tağıp, ol bwl qoğamnıñ «jetim wlına aynaldı». Osını istep otırğan mädenietsiz, wrı, satqın, äri qañğıbas bilik;

8. Balet pen opera – ol osıdan 2-3 ğasır bwrın Europa renessansı kezinde şarıqtau şegine jetip, HHİ ğasırda negizinen uaqıtı ötken önerdiñ salaları. mısalı, Batısta klassikalıq muzıkanı halıqtıñ 1% tıñdaydı. Olar, önerdiñ jaqsı salaları bolğanımen qazaqtıñ wlttıq töl tuındısı emes. M.Pliseckayanıñ şeteldik delegattarğa 1950-1970jj «Lebedinaya ozeronı» 800 ret bileui, - ol öner emes, sayasat boldı. Keñes odağındağı estradalıq änderdiñ 90% Europa men Amerikadan köşirilgen şirpotrebter bolsa, qazaq «Astananıñ küni» t.b. «wlı toylarında» orıstıñ şirpotreb gomoseksualisterin körgenine aborigender siyaqtı özderin baqıttı sezinip, bar jiğan-tergenin solarğa berude. Mısalı, änşi Serovqa Astanağa bir kelgende $300 mıñ sağatın silaptı. Mwndayda, osıdan üş ğasır bwrın Qarağandı kenornın 30 jılqığa ayırbastağan eske tüsedi. Aborigen, qay ğasırda da özgermeydi;

9. Biz, Franciyada Attilağa baylanıstı şaranı qazaqşa ötkizip jatqanımızda (sinhrondı audarmamen) Angliyadan kelgen tarihşı, «Attila jabayı (varvar), al sizder şaranı ağılşınşa jürgizuleriñ kerek» degendi ayttı. Oğan, Attilanıñ Batıs örkenietiniñ damuına qosqan ülesin tizip jäne Angliyadağı «Breton» degen sözden bastap 326 jer, su, eldi mekender attarınıñ tübiri türkiniki, yağni türki tili älemge basqa tilderden 3-4 mıñ jıl bwrın tarağan» dep jauap berdik;

10. Ahmet Baytwrsınovtıñ, «Siyaqtı sınıq bwtaq tömendeseñ, Kim jwlmas oñaydağı jemisiñdi?...» demekşi, mädeniettiñ tömendegeni wlttıq namıs pen ardıñ azıp, ruhtıñ almas qılıştay jarqıldamay mwqaluı, dästürdiñ ayaqastı bolıp, älemdi şarlaytın wlttıq önerdiñ tabaldırıqtan äri attay almauı... ol, halqı basqalardıñ biesi bolğan biliktiñ esegine, qoğam «Qorqıttıñ körine» aynalğan kezdegi aqırzamannıñ belgileri. Onı istep otırğan qazaqtardıñ özderi. Mwnday, satqındıqtan asqan nemqwraylılıqtıñ artı «biz zamanğa ne qıldıq» degen därmensizdik pen qwldıqqa äkeletini zañdı qwbılıs. Tarih diirmeni masıldardı, qwldardı tez külge aynaldıradı.

Abai.kz

18 pikir