Seysenbi, 12 Qaraşa 2019
Bw ne mazaq? 2298 11 pikir 22 Qazan, 2019 sağat 15:06

Sottardı qazaqşa sauattı söyletpey, Sot bedelin arttıra almaysız, Asanov mırza!

QR Joğarğı Sotınıñ törağası

Jaqıp Asanovtıñ nazarına!

Ötkende (14-qazan küni) portalımızda  "Eki bet jazbadan 70 qate jibergen sud'ya sauattı ma?"  attı maqala jariyalanğan edi.

Onda QR Su resurstarı komitetiniñ bwrınğı törağası Islam Äbişevtiñ isi boyınşa ötken sot procesinde, atalğan iske jauaptı sud'yanıñ memlekettik tilge salğırt qarağanı turalı aytılğan. 

Äbişevtiñ qorğauşısı Abzal Qwspannıñ 33 betten twratın 6 ötinişine sud'ya Qajımwqan Mekemtaswlı Mekemtas jauap qaytarğan eken. Alayda, älgi eki bettik jauapta (Qaulıda) äriptik, stilistikalıq jäne logikalıq qatelikter köp boldı. Biz qızıl-ala şimaydı saytta jariyalap, körsettik.

Advokat Abzal Qwspan mırza sud'ya qaulısınıñ mätinin QR Bilim jäne ğılım ministrligine qarastı Ğılım komiteti, «A. Baytwrsınwlı atındağı Til bilimi institutı» RMQK-nıñ lingvistikalıq saraptama bölimine joldağan eken.

Atalğan mekeme sot qaulısınıñ mätinine lingvistikalıq saraptama jasap, qorıtındı şığarıp beripti. Lingvistikalıq saraptama qorıtındısına institut direktorı Erden Qajıbek qol qoyğan. Al saraptamanı filologiya ğılımdarınıñ kandidatı, docent S.Qwlmanov jasaptı.

Endi älgi sud'ya Qajımwqan Mekemtas mırza şığarğan Qaulı mätinine jasalğan saraptamanı nazarlarıñızğa wsınamız...


BQO advokattar alqasınıñ müşesi A.T. Qwspannıñ advokattıq swranısına baylanıstı sot qaulısınıñ mätinine jasalğan lingvistikalıq saraptama qorıtındısı

1. Lingvistikalıq saraptamağa joldanğan sot qaulısınıñ mätini 24 (jiırma tört) söylemnen twradı.

2. Lingvistikalıq saraptamağa joldanğan sot qaulısınıñ mätininde tehnikalıq qateler bar:

a) Nwr-Swltanqalasınıñ, dwrısı – Nwr-Swltan qalasınıñ;

ä) 24 - babı, dwrısı24-babı;

b) 366 - babı, dwrısı366-babı;

v) 28 - babı, dwrısı28-babı;

g) 1,3 tarmaqtarmen, dwrısı1, 3-tarmaqtarımen;

ğ) S.A.Tukievtiñde, dwrısıS.A Tukievtiñ de;

d) män - jaylardı, dwrısı – män-jaylardı;

e) qorğauşı - advokat, dwrısı – qorğauşı-advokat;

Sonımen qatar lingvistikalıq saraptamağa joldanğan sot qaulısınıñ mätinindegi keybir tehnikalıq qateler birneşe ret qaytalanadı.

3. Lingvistikalıq saraptamağa joldanğan sot qaulısınıñ mätininde grammatikalıq qateler bar:

- kırküyek, dwrısı – qırküyek;

- qorğauşı-advokatdıñ, dwrısı –  qorğauşı-advokattardıñ;

- S.A.Tukievtıñ, dwrısı – S.A. Tukievtiñ;

- E.A.Abişevtıñ, dwrısı – E.A.Abişevtiñ;

- ayıptalı, dwrısı – ayıptalıp,

- tındau, dwrısı – tıñdau,

- ötinişñne – dwrısı – ötinişine;

- keliruleri, dwrısı – keltiruleri;

- densalığına, dwrısı – densaulığına;

- qorğauşı - advokatıdıñ, dwrısı – qorğauşı-advokattıñ;

- 2019 jıldıñ 17 qırküyekte, dwrısı –  2019 jılğı 17 qırküyekte;

- is jürgizu qabıldauğa, dwrısı – is jürgizuge qabıldauğa;

- zertelinip, dwrısı – zerttelinip;

- tizimende, dwrısı – tiziminde;

- tergu, dwrısı – tergeu;

- Baska, dwrısı – Basqa;

- 2019 jıldıñ 14 kazan, dwrısı – 2019 jılğı 14 qazan;

körsetilgendey, dwrısı – körsetilgen.

4. Lingvistikalıq saraptamağa joldanğan sot qaulısınıñ mätininde punktuaciyalıq qateler bar:

- «Atalğan qılmıstıq is, Nwr-Swltanqalasınıñ qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan audanaralıq sotına, 2019 jıldıñ 17 qırküyekte kelip tüsken.», dwrısı – «Atalğan qılmıstıq is Nwr-Swltan qalasınıñ qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan audanaralıq sotına 2019 jılğı 17 qırküyekte kelip tüsken.»;

- «Qorğauşı - advokat A.T.Qwspannıñ ötinişñe wqsas advokat E.M.Makenov, sottaluşı S.A.Tukievtiñde bwltartpau şarasın özgertudi swrap. Öziniñ ötinişinde körsetilgendey negizdermen quattadı.», dwrısı – «Qorğauşı-advokat A.T.Qwspannıñ ötinişine wqsas advokat E.M.Makenov sottaluşı S.A.Tukievtiñ de bwltartpau şarasın özgertudi swrap, öziniñ ötinişinde körsetilgen negizdermen quattadı.»;

- «Joğarıda atalğan ötinişterdi taldap sot qanağattandırusız qaluğa jatadı dep sanaydı sebebi sottaluşı S.A.Tukiev auır sanattı qılmıs boyınşa sotqa berilgen, tergeudiñ mälimetine säykes sottaluşılar bostandıqta bolsa istiñ ob'ektivti qaraluına kedergi keliruleri mümkin dep körsetilgen, odan basqa ötinişterde körsetilgendey män - jaylardı tergeu barısında da bağa berilgen, odan basqa sottaluşı I.Abişevtiñ densalığına qatıstı qwjattar sotqa tapsırılmağan.»; dwrısı – «Joğarıda atalğan ötinişterdi taldap, sot qanağattandırusız qaluğa jatadı dep sanaydı. Sebebi sottaluşı S.A.Tukiev auır sanattı qılmıs boyınşa sotqa berilgen. Tergeudiñ mälimetine säykes, sottaluşılar bostandıqta bolsa, istiñ ob'ektivti qaraluına kedergi keltiruleri mümkin dep körsetilgen, odan basqa ötinişterde körsetilgen män-jaylarğa tergeu barısında da bağa berilgen, odan basqa sottaluşı I.Abişevtiñ densalığına qatıstı qwjattar sotqa tapsırılmağan.»;

- «Kelesi, qorğauşı - advokat A.T.Qwspannıñ ötinişi, qılmıstıq isti prokurorğa keri qaytaru nemese qısqartu. Öziniñ ötinişinde körsetilgendey negizdermen quattadı.»; dwrısı – «Kelesi, qorğauşı-advokat A.T.Qwspannıñ ötinişi qılmıstıq isti prokurorğa keri qaytaru nemese qısqartu. Öziniñ ötinişinde körsetilgen negizdermen quattadı.»;

- «Kelesi, qorğauşı - advokat A.T.Qwspannıñ ötinişi, kuä retinde A.Şpekbaevtı bastı sot talqılauına şaqırtıp jauap aluğa ötiniş bildirdi öziniñ ötinişinde körsetilgendey negizdermen quattadı.»; dwrısı – «Kelesi, qorğauşı-advokat A.T.Qwspannıñ ötinişi, kuä retinde A.Şpekbaevtı bastı sot talqılauına şaqırtıp, jauap aluğa ötiniş bildirdi, öziniñ ötinişinde körsetilgen negizdermen quattadı.»;

- «Joğarıda atalğan ötinişti taldap sot qanağattandırusız qaluğa jatadı dep sanaydı sebebi A.Şpekbaevtı aldın ala tergu barısında kuä retinde jauap alınbağan jäne sotqa şaqırıluğa jatatın tizimende körsetilmegen.», dwrısı – «Joğarıda atalğan ötinişti taldap, sot qanağattandırusız qaldıruğa jatadı dep sanaydı. Sebebi A.Şpekbaevtan aldın ala tergeu barısında kuä retinde jauap alınbağan jäne sotqa şaqırıluğa tiisti adamdar (kuälar) tiziminde körsetilmegen.»;

- «... 1,3 tarmaqtarmen, közdelgen qılmıstıq qwqıqbwzuşılıqtı jasauda ayıptalıp sotqa berilgeni turalı ...», dwrısı – «1, 3-tarmaqtarmen közdelgen qılmıstıq qwqıqbwzuşılıqtı jasauda ayıptalıp, sotqa berilgeni turalı ...».

5. Lingvistikalıq saraptamağa joldanğan sot qaulısınıñ mätininde stilistikalıq jäne semantikalıq qateler bar:

- Nwr-Swltanqalasınıñ qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan audanaralıq sotınıñ sud'yası K.M.Mekemtas, sot hatşılığına sot otırısınıñ hatşısı S.S.Mälikti ala otırıp, memlekettik ayıptauşı S.Ş.Suleymenovtıñ, sottaluşılar I.A.Abişevtıñ, S.A.Tukievtıñ, qorğauşı-advokatdıñ A.T.Kwspannıñ, E.M.Makenovtıñ, L.K.Ahatovanıñ, A.A.Abdrahmanovtıñ, qorğauşı E.A.Abişevtıñ, Abişev Islam Almahanoviç Qazaqstan Respublikası Qılmıstıq kodeksiniñ 24 - babı 3-böligi, 366 - babı 4-böligimen, Tukiev Serik Adamoviç Qazaqstan Respublikası Qılmıstıq kodeksiniñ 28 - babı 5-böligi, 366 - babı 3-böligi 1,3 tarmaqtarmen közdelgen qılmıstıq qwqıqbwzuşılıqtı jasauda ayıptalı sotqa berilgen qılmıstıq isti aldın ala tıñdauda qarap, tömendegi jağdaylardı - ANIQTADI:»,

dwrısı:

«Nwr-Swltan qalasınıñ qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan audanaralıq sotınıñ sud'yası K.M.Mekemtas, sot hatşılığına sot otırısınıñ hatşısı S.S.Mälikti qatıstıra otırıp, memlekettik ayıptauşı S.Ş.Suleymenovtıñ, sottaluşılar I.A.Abişevtiñ, S.A.Tukievtiñ, qorğauşı-advokattardıñ A.T.Qwspannıñ, E.M.Makenovtıñ, L.K.Ahatovanıñ, A.A.Abdrahmanovtıñ, qorğauşı E.A.Abişevtiñ qatısuımen Abişev Islam Almahanoviçke qatıstı Qazaqstan Respublikası Qılmıstıq kodeksiniñ 24-babı 3-böligimen, 366-babı 4-böligimen, Tukiev Serik Adamoviçke qatıstı Qazaqstan Respublikası Qılmıstıq kodeksiniñ 28-babı 5-böligimen, 366-babı 3-böliginiñ 1, 3-tarmaqtarımen közdelgen qılmıstıq qwqıqbwzuşılıq boyınşa ayıptalıp, sotqa berilgen qılmıstıq isti aldın ala tıñdauda qarap, tömendegi jağdaylardı ANIQTADI:»;

- «İs boyınşa toqtata twruğa äkep soqtıratın män-jaylar men jağdaylar joq.»,

dwrısı:

«İs boyınşa toqtata twruğa negiz bolatın män-jaylar men jağdaylar joq.»;

- «Sotqa deyingi tergeu jürgizu kezinde sot mäjilisin tağayındauğa kedegi keltiretin qılmıstıq is jürgizu zañın bwzuğa jol berilmegen.»,

dwrısı:

«Sotqa deyingi tergeu jürgizu kezinde sot mäjilisin tağayındauğa kedegi keltiretin jayttar anıqtalmağan, qılmıstıq is jürgizu zañın bwzuğa jol berilmegen.»;

- «İs jürgizu tili retinde memlekettik tili tañdalğan.»,

dwrısı:

«İs jürgizu tili retinde memlekettik til tañdalğan.»;

- «Sottaluşılar I.Abişke jäne  S.A.Tukievke qatıstı küzetpen wstau turalı bwltartpau şarasın özgertip, «üy qamağına» auıstıru, qılmıstıq isti prokurorğa keri qaytaru nemese qısqartu, kuä retinde A.Şpekbaevtı bastı sot talqılauına şaqıru turalı qorğauşı - advokattardıñ  ötinişteri qanağattandırusızğa jatadı.»,

dwrısı:

«Sottaluşılar I.Abişke jäne  S.A.Tukievke qatıstı küzetpen wstau turalı bwltartpau şarasın özgertip, «üy qamağına» auıstıru, qılmıstıq isti prokurorğa keri qaytaru nemese qısqartu, kuä retinde A.Şpekbaevtı bastı sot talqılauına şaqıru turalı qorğauşı-advokattardıñ  ötinişteri qanağattandırusız qaldıruğa jatadı.»;

- «Bastı sot talqılauına memlekettik ayıptauşı, sottaluşılar, qorğauşı - advokatıdıñ, qorğauşılardıñ jäne tizimde körsetilgen kuälar, sonıñ işinde azamattıq talapker şaqırılsın.»,

dwrısı:

«Bastı sot talqılauına memlekettik ayıptauşı, sottaluşılar, qorğauşı-advokattardıñ, qorğauşılardıñ tiziminde körsetilgen kuälar, sonıñ işinde azamattıq talapker şaqırılsın.».

Lingvistikalıq saraptamağa joldanğan sot qaulısınıñ mätinine jasalğan lingvistikalıq saraptama qorıtındısı:

- tehnikalıq qateler bar;

- grammatikalıq qateler bar;

- punktuaciyalıq qateler bar;

- stilistikalıq jäne semantikalıq qateler bar.

S. Qwlmanov, Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı, docent.


Sizderge tüsiniktirek boluı üşin äueli sud'ya M.Q.Mekemtas mırza şığarğan Qaulı men «A. Baytwrsınwlı atındağı Til bilimi institutı» RMQK mamandarınıñ lingvistikalıq saraptamasın qatar jariyalağandı jön kördik.

Bwl sud'ya Q.Mekemtas mırzanıñ Qaulısı:

Bwl «A. Baytwrsınwlı atındağı Til bilimi institutı» RMQK mamandarınıñ lingvistikalıq saraptaması:

Tüyin. Qazir Qazaqstan Respublikası Joğarğı Sotınıñ törağası Jaqıp Qajımanwlı Asanov mırza. Sondıqtan, däl osı materialdı sol kisiniñ nazarına wsınıp otırmız.

Qwrmetti Jaqıp Qajımanwlı!

Bwl sud'ya Qajımwqan Mekemtaswlı Mekemtas mırzanıñ Islam Äbişev isi qaralıp jatqan sot processinde şığarğan Qaulısı. Islam Äbişevtiñ ne üşin sotqa tartılıp jatqanı bölek äñgime. Biz sud'yanıñ memlekettik tilge jürdim-bardım qarauı turalı, dälirek aytsaq, onıñ memlekettik tilge qwrmetsizdigi nemese memlekettik tildi erkin meñgermegendigi turalı söz etip otırmız.

Bwl sud'ya Qaulısı. Bwl resmi qwjat. 2 bettik Qaulı mätininen osınşa qate jibergen sot törağası sauattı dey alasız ba? Bizşe bolsa - joq! Sözsiz. Sebebi joğarıda aytıldı.

Qwrmetti Jaqıp Qajımanwlı!

Qazaqstan öz Täuelsizdigin jariyalağan boyda, memleketti qwruşı wlttıñ tili - qazaq tilin, memlekettik til etip bekitti. Qazir Qazaqstanda Zañ boyınşa memlekettik til - qazaq tili. Ol Konstituciyanıñ 7-babınıñ 1-böliginde körsetilgen.

Ol az deseñiz, 1997 jıldıñ 11-şi şildesindegi «Qazaqstan Respublikasındağı til turalı» № 151 Zañı bar. Osı Zañınıñ 4-böliginde, «Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili - qazaq tili. Memlekettik til - memlekettiñ bükil aumağında qoğamdıq qatınastardıñ barlıq salasında qoldanılatın memlekettik basqaru, zañ şığaru, sot isin jürgizu jäne is qağazdarın jürgizu tili. Qazaqstan halqın toptastırudıñ asa mañızdı faktorı bolıp tabılatın memlekettik tildi meñgeru – Qazaqstan Respublikasınıñ ärbir azamatınıñ parızı» dep tayğa tañba basqanday anıq jazılğan.

QR «Til turalı» zañınıñ 13-babında «Qazaqstan Respublikasında sot isi memlekettik tilde jürgiziledi al, qajet bolğan jağdayda, sot isin jürgizude orıs tili nemese basqa tilder memlekettik tilmen teñ qoldanıladı» dep körsetilgen.

Jaqıp Qajımanwlı!

Sıpayılap aytsaq, qazir el-halıqtıñ sottarğa senimi azayğan. Bwl turalı Qazaqstan prezidenti de birneşe märte söz etti. Bwl turalı öziñiz de talay minberde twrıp söylediñiz.

Ahmet Baytwrsınovtıñ «Ana tiliñde erkin söylep, şın jüregiñmen qwrmetteseñ ğana, özgelerge ana tilindi qwrmettete alasıñ» degen sözi bar.

Qazir Qazaqstan halqınıñ 75 payızı qazaqşa söylep-jaza alatın jağdayda. Birer jıl bwrın ministr bolğan Arıstanbek Mwhamediwlı Ükimettegi kezekti bayandamalarınıñ birinde eldegi qazaq tilin meñgergenderdiñ sanı 83 payızğa jete-qabıl dep edi. Sondıqtan, Qazaqstannıñ sottarın qazaqşa sauattı söyletpey jatıp, sot jüyesiniñ bedelin arttıru mümkin emes mäsele ekenin tağı qaytalap aytamız.

Joğarıdağı sud'ya Qajımwqan Mekemtaswlı Mekemtas mırzanıñ memlekettik tildi qanşalıqtı meñgergenin körip otırsız. Biz sud'yanıñ bwl Qaulısın memlekettik tildi mazaq etu, onı qwrmettemeu dep tüsindik.

Bwl bir ğana mısal. Memlekettik tilge nemketti qarağan sud'yanıñ käsibi sauattılığı häm onıñ memlekettik tildi qanşalıqtı meñgergeni qayta tekserilui kerek! Äytpese, bwl Sizge, Siz törağalıq etetin sot jüyesine auır sın!

Nwrbike Bekswltanqızı

Abai.kz

11 pikir