Бұл елде әр адамның сенуге, сенбеуге, дұға етуге немесе дінге мүлде қатысы болмауға толық құқығы бар. Бірақ бір адамның діни таңдауы оған басқа адамдардың тыныштығын бұзуға құқық бермейді.

Таңғы сағат 04:30-да дауыс зорайтқыштар арқылы тұтас бір көшені, ауданды немесе ауылды ояту — бұл енді руханият емес. Бұл — қоғамға деген құрметтің жоқтығы.

Неліктен бір діни тәжірибе үшін мыңдаған адам зардап шегуі керек?

Неліктен ауру адам түн ортасында оянуы тиіс?

Неліктен түнгі ауысымнан келген адам дұрыстап демала алмайды?

Неліктен баласын әрең ұйықтатқан ана қайтадан мазасыздануы керек?

Неліктен қарт адамдардың демалысы бұзылуы тиіс?

Ал ең басты сұрақ — бұл не үшін керек?

Бүгінде бүкіл ауданға дауыс зорайтқыш арқылы намаз уақытын хабарлаудың қажеті жоқ. Телефон, сағат, интернет бар. Намаз оқитын адам онсыз да намаз уақытын біледі.

Онда мәселе неде?

Мәселе қоғамды біртіндеп еріксіз тыңдаушыға айналдыруында.

Ал зайырлы мемлекетте ешкім өз дүниетанымын өзгелерге таңуға тиіс емес.

Дәстүрлі қазақ тәрбиесінде ең маңызды ұғымдардың бірі көршіге құрмет, адамдарға қолайсыздық тудырмау, шекті білу, ар-ұят болған.

Қазақ дүниетанымында өз тыныштығың үшін өзгенің тыныштығын бұзу ешқашан жақсы қасиет саналмаған.

Неліктен қазақ қоғамының рухани күйі бөтен стандарттармен өлшенуі керек?

Неліктен бір діни тәжірибе үшін бүкіл қоғамдық тыныштық зардап шегуі тиіс?

Ал бұл балаларға қандай үлгі көрсетеді?

Қоғамның тыныштығымен санаспауға болады деген бе?

Бір көзқарас жүйесін біртіндеп баршаға норма етуге болады деген бе?

Дінмен бүркемеленгендіктен біреуге көбірек рұқсат етілген деген бе?

Сенім — бұл адамның ар-ожданында, жүрегінде болатын нәрсе.

Оны қатты дауыс зорайтқыштармен дәлелдеудің қажеті жоқ.

Нағыз иман адамды кішіпейіл етеді.

Нағыз иман ең алдымен айналаңдағыларды құрметтеуге үйретеді.

Егер қандай да бір діни әрекет мыңдаған адамның тыныштығын бұзса, қоғамның бұл туралы ашық айтуға толық құқығы бар.

Неліктен қарапайым адам таңғы төртте музыка қосса полиция келеді?

Неліктен тыныштықты бұзғаны үшін айыппұл қарастырылған?

Ал дәл сол әрекет діни сылтаумен жасалғанда неге қоғам үнсіз қалуы керек?

Заң бәріне бірдей болмауы керек пе?

Зайырлы мемлекет — бұл бір діннің үстемдігі емес.

Бұл барлық азаматтардың тең құқығы және өзара құрметі.

Бұл елде мұсылмандар бар.

Мұсылман еместер бар.

Сенбейтіндер бар.

Науқастар бар.

Қарттар бар.

Балалар бар.

Және олардың әрқайсысының тыныштығы бірдей құнды.

«Бұл ғой дін, шыдау керек» деген сөз — қауіпті сөз.

Себебі қоғам дәл осылай үнсіз қалуға біртіндеп үйреніп кетеді.

Құрмет бар жерде — шекара бар.

Мәдениет бар жерде — өзгелермен санаса білу бар.

Нағыз иман бар жерде — адам ең алдымен көршісінің тыныштығын ойлайды.

Намаз — жеке таңдау.

Тыныштық — ортақ құқық.

Зайырлылық — мемлекеттің негізі.

Сондықтан сұрақ өте қарапайым:

Егер діни рәсім мыңдаған адамның тыныштығын бұзып, оларды еріксіз тыңдауға мәжбүрлесе — бұл руханият па, әлде қоғамға қысым ба?

Ислам тұрғысынан алғанда, иман адамдарға зиян мен қолайсыздық келтірмеуі керек. Исламда көршіге құрмет, кішіпейілділік және айналадағыларға мазасыздық тудырмауға үлкен мән беріледі.

Егер қазіргі технологиялар адамдардың тыныштығын бұзбай-ақ намаз уақытын білуге мүмкіндік берсе, демек мәселені уақытты, орынды және қоғамға құрметті ескере отырып шешуге болады. Өйткені нағыз діндарлық дауыстың қаттылығында емес, адамгершілікте және адамдарға деген қарым-қатынаста көрінеді.

Мұхаммед (с.ғ.с.) заманында дыбыс күшейткіш аппаратура да, оятқыш сағаттар да болмаған. Ал азан діни рәсімнің уақытын өткізіп алмау үшін айтылатын. Бұл ретте азан ешқандай дыбыс күшейткіш заттарсыз, табиғи дауыспен айтылатын.

Демек, қазір әркімнің қолында, қалтасында діни рәсім уақытының келгенін еске салатын оятқыш сағаттар (ұялы телефондар) бар кезде, әртүрлі сенімдегі халықтың тыныштығын дыбыс күшейткіш аппаратураны қолданып айқайлап, қатты шақыру арқылы жүйелі түрде бұзу — ойлануға және діни рәсімдерді заманауи жағдайларға бейімдеу қажеттілігі туралы шешім, пәтуа шығару мүмкіндігін қарастыруға себеп болуы тиіс.

Фанатикалық көзқарастағы діндарлар бұл ұсынысқа діни рәсімдер өзгермеуі керек деп жауап беруі мүмкін. Онда қарсы сұрақ туындайды, ендеше олар неге дыбыс күшейткіш аппаратураны қолданады?

Артық Тоқсанбай

Abai.kz