Халықаралық қауіпсіздік архитектурасы үшін ең шешімді сәт туды. Дүниежүзіндегі ең ірі әскери альянс – НАТО-ның тарихи саммиті Түркия астанасы Анкарада ресми түрде өз жалауын көтеріп жатыр. Бұл жай ғана кезекті кездесу емес, бұл – жаһандық текетірес шегіне жеткен уақыттағы Еуропа мен Азияның қауіпсіздік картасын қайта сызатын тарихи жиын.

КҮН ТӘРТІБІНДЕ НЕ ҚАРАЛМАҚ?

Анкара саммиті өте күрделі геосаяси жағдайда өткелі отыр. Таяу Шығыстағы тұрақсыздық, Украина дағдарысы, Қара теңіз бен Жерорта теңізіндегі әскери белсенділік және НАТО-ның шығысқа қарай кеңею стратегиясы басты назарда болмақ. Ең бастысы, Түркия бұл жолы альянс ішіндегі өз позициясын нығайтып, терроризммен күрес пен аймақтық қауіпсіздік мәселелерінде батыл шарттар қоюды жоспарлап отыр.

Батыс пен Шығыстың көпіріне айналған Анкарада НАТО мүшелері ортақ мәмілеге келе ала ма? Әсіресе, альянс ішіндегі ішкі қайшылықтар мен қаржыландыру мәселесінде АҚШ пен Еуропа елдері арасындағы текетірес қалай шешілмек? Саммит аясында жабық есік артында қандай құпия келісімдер жасалады?

Сарапшылар бұл саммитті НАТО тарихындағы ең маңызды бетбұрыстардың бірі деп бағалауда. Анкарадан шығатын шешімдер тек Атлант мұхиты жағалауын ғана емес, бүкіл Еуразия кеңістігіндегі, соның ішінде Орталық Азиядағы күштер тепе-теңдігіне тікелей әсер етпек. Бұл жиын әлемді жаңа «Қырғи-қабақ соғысқа» жетелей ме, әлде бейбітшіліктің жаңа кепілі бола ма?

Жабық есік артындағы астыртын дипломатиялық соғыстар мен Анкара төркініндегі тарихи шешімдердің қатпарлары өте терең.

НАТО-НЫҢ ОҢТҮСТІК ҚАПТАЛЫНДАҒЫ ҚАТЕР

Анкарадағы тарихи НАТО саммиті аясында дүниежүзілік саясат сахнасында көптен бері көлеңкеде қалып келген ең маңызды мәселе көтерілді. Альянс тек Шығыс Еуропа мен Ресей шекарасына ғана емес, өз қауіпсіздігінің ең осал тұсы саналатын «Оңтүстік аймаққа» (Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка бағытына) шұғыл назар аудара бастады. Бұл бағытта қандай астыртын геосаяси жүрістер жасалып жатыр?

Неліктен Оңтүстік бағыт күн тәртібіне шықты? НАТО-ның оңтүстік шекараларында (Жерорта теңізі бассейні, Африканың Сахель аймағы және Таяу Шығыс) тұрақсыздық шегіне жетті. Миграциялық дағдарыс, халықаралық терроризмнің қайта бас көтеруі және ең бастысы – бұл аймақтарда Ресей мен Қытайдың ықпалының артуы Батыс коалициясын қатты мазалап отыр. Анкарадағы талқылаулар көрсеткендей, НАТО енді оңтүстік қапталын бекемдеу үшін мүлдем жаңа әскери-стратегиялық доктрина қабылдауға мәжбүр.

Негізгі интрига мен Түркияның рөлі: Бұл мәселеде ең үлкен салмақ Түркияға түсіп тұр. Себебі Түркия – НАТО-ның оңтүстік шебін жалғыз өзі қорғап тұрған ең қуатты әскери күш. Батыс елдері Анкараның аймақтағы рөлін мойындап, оған көбірек стратегиялық еркіндік бере ме? Әлде альянс ішіндегі мүдделер қақтығысы оңтүстік стратегияны тығырыққа тірей ме? Жабық есік артында өткен келіссөздерде қай елдер оңтүстік қауіпсіздігіне қаржы бөлгісі келмей, жалтақтық танытты?

НАТО-ның оңтүстік аймаққа қатысты қабылдаған жаңа шешімдері жаһандық күштер тепе-теңдігін түбегейлі өзгертуі мүмкін. Егер альянс бұл бағытта қатаң бақылау орнатса, бұл Африка мен Таяу Шығыстағы энергетикалық маршруттар мен сауда жолдарының тағдырын шешеді.

Батыс әскери блогының ең құпия жоспарлары, оңтүстік шептегі текетірестер мен Анкара саммитінің ең ыстық кулуарлық жаңалықтарының астары қандай?

Әбіл-Серік Әліакбар

Abai.kz