Трамп әкімшілігі Халықаралық қылмыстық сотқа қарсы санкцияларын күшейтті, сот төрағасы, жапон азаматшасы Томоко Аканеге санкция салу туралы бұйрық шығарды.

Негізгі себеп - ХҚС-тың Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхуды тұтқындау туралы ордер шығаруы болды.

Екінші себеп - соттың АҚШ әскерилерінің Ауғанстанда жасаған қылмыстары туралы тергеуді мақұлдауы еді, Ақ үй тарабы бұл «АҚШ егемендігіне қауіп төндіреді», - деді.

2024 жылы Халықаралық қылмыстық сот (ХҚС) Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху мен бұрынғы қорғаныс министрі Сальвадор Галантты «Газа секторында соғыс және адамзатқа қарсы қылмыстар жасады» деп айыптап, тұтқындауға ордер берді. Ал Трамп қызметке кіріскеннен кейін ХҚС-тың оннан астам судьясы мен прокурорына қарсы санкциялар енгізді.

Осы сейсенбі күні АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио ХҚС президенті Томоко Акане мен тағы бір судьяға қарсы санкция жариялады. Себептері әртүрлі болғанымен, бұл қадам Кремльдің әрекеттерімен өте ұқсас деп бағаланып, қатаң сынға ұшырады.

2023 жылдың наурыз айында Халықаралық қылмыстық сот (ХҚС) Ресей президенті Владимир Путинді «Украинадағы соғыс кезінде украин балаларын заңсыз депортациялап, ұрлады» деп айыптап, оны тұтқындау туралы ордер шығарды. Бұл ХҚС БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесінің басшысын тұтқындау туралы ордер шығарған алғашқы жағдай болды.

2018 жылдан бері (сот төрағасы болғанға дейін) қызмет еткен ХҚС судьясы Томоко Акане сол кезде ордер беру туралы шешім қабылдауға қатысты, Ресей тарабы оны сол жылдың шілдесінде қара тізімге қосып, іздеу жариялады.

«Ресейдің іздеуінде болудан қорқасыз ба?» деген сұраққа ол: «Судья қайтыс болса да, оның орнын тағы біреу баса алады. Сондықтан бізді нысанаға алудың мәні жоқ. Судьялардың саяси қысымға бой алдырмауы табиғи нәрсе», - деп жауап берді.

Қалай болғанда да, 2024 жылы Халықаралық қылмыстық соттың президенті болып сайланған танымал жапон заңгері Нетаньяхуды тұтқындау туралы ордер шығарғаны үшін Америка Құрама Штаттарының санкцияларына тап болатынын мүлде ойламағаны анық. Америка Құрама Штаттары Ресейден мүлдем өзгеше: Ресей - диктатуралық, ал Америка Құрама Штаттары - заң үстемдігімен басқарылатын ел. Трамп әкімшілігінің Халықаралық қылмыстық сотқа қарсы әрекеті еркін әлемде өмір сүретін адамдарды таң қалдыруда.

АҚШ-тың Халықаралық қылмыстық сотқа (ХҚС) қарсы соңғы шабуылына жауап ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропалық Одақ, Германия, Жапония және басқа да елдер сәрсенбі күні ХҚС-ты басқаратын Бас судья Томоко Аканеге толық қолдау білдірді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссары кеңсесі: «ХҚС президенті мен прокурорға қарсы АҚШ санкциялары қабылданбайды және алынып тасталуы керек» десе, Еуропалық комиссияның президенті Урсула фон дер Ляйен мен Еуропалық кеңестің президенті Диего Коста Аканеге қолдау білдіріп: «Акан кез келген сыртқы қысымнан тәуелсіз, толығымен еркін әрекет ете алуы керек», - деп мәлімдеді.

Халықаралық қылмыстық сот (ХҚС) өз мәлімдемесінде АҚШ-тың жаңа санкцияларын «заң үстемдігін бұзу» және «бейтарап сот органының тәуелсіздігіне ашық шабуыл» деп айыптады. Онда: «Мемлекеттердің ХҚС-ке жүктеген міндеттерді орындаушы судьяларға, прокурорларға және қызметкерлерге қарсы шаралары заң үстемдігін бұзады және халықаралық құқықтық тәртіптің өзіне қауіп төндіреді», - деп жазылған.

Халықаралық қылмыстық сот (ХҚС) - 1998 жылы құрылған, 2002 жылы ресми түрде жұмысқа кіріскен. Сот соғыс қылмыстары, адамзатқа қарсы қылмыстар, геноцид және территориялық шабуыл сияқты ауыр халықаралық қылмыстар үшін жеке тұлғаларды жауапкершілікке тартуға жауапты жалғыз халықаралық сот төрелігі бар орган.

Қазіргі уақытта сотқа БҰҰ мүше мемлекеттерінің үштен екісі, яғни, 125 мемлекет тұрақты мүше. Америка Құрама Штаттары ХҚС құрған Рим статутына қол қойғанымен, оны ешқашан ратификациялаған жоқ. Қытай, Израиль және Ресей ХҚС мүшелері емес.

Abai.kz