Ресейдегі «Яндекс» дата-орталықтарына (айталық, Владимир облысындағы негізгі серверлік инфрақұрылымға) дрон соққыларының жасалуы және серверлердің істен шығуы Қазақстанның цифрлық ортасына тікелей және жанама түрде айтарлықтай әсер етті.

Себебі «Яндекс» — тек Ресейде емес, Қазақстанда да күнделікті сервистердің, логистиканың, бизнестің және жадылық технологиялардың негізін құрап отырған негізгі ойыншылардың бірі. Аталған оқиғаның Қазақстанға ықпалын 4 негізгі бағытқа бөліп қарастыруға болады:

Тұтынушылық және көлік-логистикалық ақаулар (Direct User Impact)

«Yandex Go» (такси және жеткізу): Қазақстандағы такси нарығының басым бөлігін (90%-ға жуық) «Yandex Go» бақылайды. Ресейдегі орталық серверлер мен дата-орталықтардың зақымдануы Қазақстандағы қолданбалардың («Yandex Go», «Yandex Food») жұмысын уақытша тоқтатуға немесе бұғатталуына әкеледі.

Тапсырыстарды қабылдау жүйесінің істен шығуы мыңдаған жүргізушілер мен курьерлердің жұмысын тоқтатып, қалалардағы көлік инфрақұрылымы мен жеткізу қызметтеріне тікелей кері әсерін тигізеді.

Шағын және орта бизнеске төнетін қауіп

Қазақстандағы көптеген отандық компаниялар, интернет-дүкендер мен стартаптар өз деректер базасы мен IT-инфрақұрылымын «Yandex Cloud» жүйесінде сақтайды.

Дата-орталықтардың физикалық түрде зақымдануы немесе серверлердің сөнуі қазақстандық компаниялардың сайты, CRM жүйелері, онлайн-төлемдері мен ішкі базаларының ажырап қалуына (downtime) себеп болады. Бұл отандық бизнес үшін тікелей қаржылық шығын.

Цифрлық егемендік және деректер қауіпсіздігі

Бұл жағдай Қазақстан азаматтарының дербес деректері шетелдік (Ресейдегі) дата-орталықтарда сақталған кезде қаншалықты осал болатынын көрсетті. Соғыс аймағындағы физикалық инфрақұрылымға соққы берілуі — геосаяси тәуекелдердің цифрлық секторға да жеткенін дәлелдейді.

Қазақстан билігі жергілікті тұтынушыларға қызмет көрсететін шетелдік IT-компаниялардан серверлері мен деректер базасын Қазақстанның ішіне (локализация) көшіруді талап ету процесін жеделдетеді.

Нарықтың басқа баламаларға (AWS, Google, жергілікті дата-центрлер) ауысуы

Салыстырмалы түрде арзан әрі қолайлы деп «Яндекс» серверлерін таңдаған қазақстандық компаниялар енді балама іздеуге мәжбүр болады (мысалы, «Amazon Web Services» (AWS), «Google Cloud», «Microsoft Azure» немесе «Astana Hub» базасындағы отандық серверлер).

Бұл оқиға Қазақстанның өз ішінде өзгеге тәуелсіз, заманауи «Tier» III/IV деңгейіндегі дата-орталықтарды салу процесіне серпін береді.

Түйін: Ресейлік инфрақұрылымға жасалған бұл соққылар — Қазақстанның цифрлық инфрақұрылымы үшін үлкен «дабыл сигналы» (дабыл кағу).

Қазақстан үшін басты сабақ - ресейлік сервистерге (Яндекс, VK, т.б.) шектен тыс тәуелділіктен арылып, дербес деректерді ел ішінде сақтауды тездету және цифрлық егемендікті қамтамасыз ету. Қазақстандық бизнес жақын арада өз деректерін Ресей серверлерінен басқа қауіпсіз аймақтарға (батыстық бұлттық сервистерге немесе жергілікті дата-центрлерге) жаппай көшіре бастайды.

Abai.kz