Уашингтонның сыртқы саясатындағы соңғы бұрылыстар геосаяси архитектураның қайта қаралып жатқанын айқын көрсетті. АҚШ әкімшілігінің Украинаға берілетін әскери көмек бағытын өзгертуі, Илон Маск сыңайлы техно-гиганттардың әскери инфрақұрылымға (Starshield/Starlink) ықпал етуі және Уашингтонның соғысты жылдам «дамылдатуға» немесе бейбіт келіссөзге итермелеу әрекеттері жаңа шынайылықты қалыптастырды.

Бұл жаңа прагматикалық стратегияның Украина үшін жағымды да, жағымсыз да жақтары бар, ал бұл өзгерістерге НАТО мен Еуропа елдерінің реакциясы ерекше сипатқа ие болып отыр.

ЖАҢА СТРАТЕГИЯНЫҢ УКРАИНА ҮШІН ЖАҒЫМДЫ ЖӘНЕ ЖАҒЫМСЫЗ ЖАҚТАРЫ

Жағымды жақтары:

Соғысты тоқтатудың нақты дипломатиялық мүмкіндігі: Уашингтонның белсенді араласуы және Стивен Уиткофф сияқты арнайы өкілдер арқылы өтетін тікелей дипломатия қақтығысты шексіз созыла беретін «ауыр ресурстық соғыс» фазасынан алып шығуға мүмкіндік береді.

Еуропаның жеке жауапкершілігі мен өндірістің артуы: АҚШ көмегінің азаюы Украина мен оның еуропалық одақтастарын қорғаныс өнеркәсібін өз бетінше дамытуға мәжбүрледі. Нәтижесінде Украина Еуропалық Одақпен бірлесе отырып, өз аумағында қару-жарақ өндіру, дрон технологияларын дамыту және ұзақ мерзімді автономды қорғаныс жүйесін құру мүмкіндігін алды.

Еуропалық Одақтан ұзақ мерзімді қаржылық кепілдіктер: АҚШ-тың саяси ауытқуларына жауап ретінде Еуропа елдері Украинаға ресейлік бұғатталған активтердің есебінен және ЕО бюджетінен миллиардтаған еуро бөлу механизмін іске қосты. Бұл АҚШ ішкі саясатына тәуелділікті азайтады.

Жағымсыз жақтары:

Майдан даласындағы технологиялық тапшылық: АҚШ-тың Patriot сияқты зымыранға қарсы жүйелер мен жоғары дәлдікті снарядтарды шектеуі немесе өз арсеналын бірінші орынға қоюы Украинаның әуе қорғанысын әлсіретеді. Бұл саудиялық бағытқа «Тайфундар» бөлген сияқты АҚШ-тың назарын басқа аймақтарға бұруымен тығыз байланысты.

«Әділ емес бейбітшілікке» (Peace at any price) итермелеу қаупі: АҚШ-тың соғысты тоқтату асығыстығы Украинаны өз аумақтық тұтастығынан шегінуге немесе стратегиялық компромисске келуге мезеуі мүмкін. Буферлік аймақтар немесе НАТО-ға кіруді тоқтата тұру сияқты шарттар Киев үшін ұлттық қауіпсіздікке үлкен қатер.

Технологиялық және жеке корпорацияларға тәуелділік: Илон Маск сияқты дербес ойыншылардың майдандағы Starshield/Starlink байланысын өз қалауынша немесе саяси қысыммен баяулатуы/өшіруі майдандағы оперативті басқаруға, дрондарды үйлестіруге үлкен соққы болып тиеді.

НАТО МЕН ЕУРОПА ЕЛДЕРІНІҢ БҰЛ ӨЗГЕРІСТЕРГЕ РЕАКЦИЯСЫ

Уашингтонның стратегиялық ұстанымының өзгергеніне Еуропа елдері мен НАТО басшылығы біркелкі жауап беріп жатқан жоқ, алайда ортақ реакцияда үш басты бағыт байқалады:

Тұншығу (Frustration) және Уашингтонды айыптау:

Еуропалық дипломатияның негізгі өкілдері (соның ішінде ЕО дипломатиясының басшысы Кая Каллас сияқты тұлғалар) АҚШ-тың бұл саясатын ашық әрі қатты сынға алуда. Олардың ұстанымы: «Қысым агрессорға (Ресейге) жасалуы тиіс, құрбанға (Украинаға) емес. Украинаны шегінуге мәжбүрлеу — бұл қате стратегия». Еуропалық лидерлер Трамп әкімшілігі Мәскеудің шартымен келісе ме деп қауіптенеді.

Стратегиялық автономияға өту және қорғаныс бюджеттерін ұлғайту:

АҚШ-тың «НАТО-дағы басты жүктемені Еуропа өз мойнына алуы тиіс» деген талабы еуропалық елдерді әрекетке көшірді.

• ЕО елдері қорғаныс шығындарын ЖҰӨ-нің 2%-дан 3-5%-ға дейін өсіруді қолға алды.
• Германия, Франция, Ұлыбритания және Польша сияқты елдер өз арасында «еріктілер коалициясын» (Coalition of the willing) құрып, АҚШ-сыз-ақ Украинаны әскери-техникалық қолдаудың жаңа пакеттерін бекітуде.

НАТО-ның трансформациясы мен «Еуропалық қанаттың» күшеюі:

НАТО енді Уашингтонның шешімдеріне көзсіз сүйенетін ұйым емес, Еуропаның өз қауіпсіздігін өзі қамтамасыз ететін континенттік альянсқа айналуға мәжбүр. Еуропа мемлекеттері Ұлыбритания мен Францияның ядролық тежеу мүмкіндіктерін дамытуды және Альянс ішіндегі американдық әскери контингент азайған жағдайда қолданылатын альтернативті жоспарларды (contingency plans) қарастырып жатыр.

Сөз түйіні: АҚШ-тың Украинаға қатысты жаңа стратегиясы трансатлантикалық қарым-қатынастың тарихи бетбұрысы болды. Уашингтон глобалдық полиция рөлінен бас тартып, прагматикалық ішкі мүдде мен Азия-Тынық мұхиты аймағына басымдық берді.

Бұл жағдай Украина үшін өте ауыр, қауіпті және бейбітшілікке мәжбүрлейтін сын-қатер болып тұрғанымен, Еуропа үшін дербес әскери державаға айналудың және трансатлантикалық саясаттан тәуелсіз, автономды қорғаныс жүйесін құрудың негізгі қозғаушы күшіне айналды.

Abai.kz