Ukraina soghysy: AQSh-tyng jana strategiyasy qanday?
Uashingtonnyng syrtqy sayasatyndaghy songhy búrylystar geosayasy arhiytekturanyng qayta qaralyp jatqanyn aiqyn kórsetti. AQSh әkimshiligining Ukrainagha beriletin әskery kómek baghytyn ózgertui, Ilon Mask synayly tehno-giganttardyng әskery infraqúrylymgha (Starshield/Starlink) yqpal etui jәne Uashingtonnyng soghysty jyldam «damyldatugha» nemese beybit kelissózge iytermeleu әreketteri jana shynayylyqty qalyptastyrdy.
Búl jana pragmatikalyq strategiyanyng Ukraina ýshin jaghymdy da, jaghymsyz da jaqtary bar, al búl ózgeristerge NATO men Europa elderining reaksiyasy erekshe sipatqa ie bolyp otyr.
JANA STRATEGIYaNYNG UKRAINA ÝShIN JAGhYMDY JÁNE JAGhYMSYZ JAQTARY
Jaghymdy jaqtary:
Soghysty toqtatudyng naqty diplomatiyalyq mýmkindigi: Uashingtonnyng belsendi aralasuy jәne Stiyven Uitkoff siyaqty arnayy ókilder arqyly ótetin tikeley diplomatiya qaqtyghysty sheksiz sozyla beretin «auyr resurstyq soghys» fazasynan alyp shyghugha mýmkindik beredi.
Europanyng jeke jauapkershiligi men óndiristing artuy: AQSh kómegining azangy Ukraina men onyng europalyq odaqtastaryn qorghanys ónerkәsibin óz betinshe damytugha mәjbýrledi. Nәtiyjesinde Ukraina Europalyq Odaqpen birlese otyryp, óz aumaghynda qaru-jaraq óndiru, dron tehnologiyalaryn damytu jәne úzaq merzimdi avtonomdy qorghanys jýiesin qúru mýmkindigin aldy.
Europalyq Odaqtan úzaq merzimdi qarjylyq kepildikter: AQSh-tyng sayasy auytqularyna jauap retinde Europa elderi Ukrainagha reseylik búghattalghan aktivterding esebinen jәne EO budjetinen milliardtaghan euro bólu mehanizmin iske qosty. Búl AQSh ishki sayasatyna tәueldilikti azaytady.
Jaghymsyz jaqtary:
Maydan dalasyndaghy tehnologiyalyq tapshylyq: AQSh-tyng Patriot siyaqty zymyrangha qarsy jýieler men joghary dәldikti snaryadtardy shekteui nemese óz arsenalyn birinshi oryngha qoiy Ukrainanyng әue qorghanysyn әlsiretedi. Búl saudiyalyq baghytqa «Tayfundar» bólgen siyaqty AQSh-tyng nazaryn basqa aimaqtargha búruymen tyghyz baylanysty.
«Ádil emes beybitshilikke» (Peace at any price) iytermeleu qaupi: AQSh-tyng soghysty toqtatu asyghystyghy Ukrainany óz aumaqtyq tútastyghynan sheginuge nemese strategiyalyq kompromisske keluge mezeui mýmkin. Buferlik aimaqtar nemese NATO-gha kirudi toqtata túru siyaqty sharttar Kiyev ýshin últtyq qauipsizdikke ýlken qater.
Tehnologiyalyq jәne jeke korporasiyalargha tәueldilik: Ilon Mask siyaqty derbes oiynshylardyng maydandaghy Starshield/Starlink baylanysyn óz qalauynsha nemese sayasy qysymmen bayaulatuy/óshirui maydandaghy operativti basqarugha, drondardy ýilestiruge ýlken soqqy bolyp tiyedi.
NATO MEN EUROPA ELDERINING BÚL ÓZGERISTERGE REAKSIYaSY
Uashingtonnyng strategiyalyq ústanymynyng ózgergenine Europa elderi men NATO basshylyghy birkelki jauap berip jatqan joq, alayda ortaq reaksiyada ýsh basty baghyt bayqalady:
Túnshyghu (Frustration) jәne Uashingtondy aiyptau:
Europalyq diplomatiyanyng negizgi ókilderi (sonyng ishinde EO diplomatiyasynyng basshysy Kaya Kallas siyaqty túlghalar) AQSh-tyng búl sayasatyn ashyq әri qatty syngha aluda. Olardyng ústanymy: «Qysym agressorgha (Reseyge) jasaluy tiyis, qúrbangha (Ukrainagha) emes. Ukrainany sheginuge mәjbýrleu — búl qate strategiya». Europalyq liyderler Tramp әkimshiligi Mәskeuding shartymen kelise me dep qauiptenedi.
Strategiyalyq avtonomiyagha ótu jәne qorghanys budjetterin úlghaytu:
AQSh-tyng «NATO-daghy basty jýktemeni Europa óz moynyna aluy tiyis» degen talaby europalyq elderdi әreketke kóshirdi.
- EO elderi qorghanys shyghyndaryn JÚÓ-ning 2%-dan 3-5%-gha deyin ósirudi qolgha aldy.
- Germaniya, Fransiya, Úlybritaniya jәne Polisha siyaqty elder óz arasynda «eriktiler koalisiyasyn» (Coalition of the willing) qúryp, AQSh-syz-aq Ukrainany әskeriy-tehnikalyq qoldaudyng jana paketterin bekitude.
NATO-nyng transformasiyasy men «Europalyq qanattyn» kýsheni:
NATO endi Uashingtonnyng sheshimderine kózsiz sýienetin úiym emes, Europanyng óz qauipsizdigin ózi qamtamasyz etetin kontiynenttik aliyansqa ainalugha mәjbýr. Europa memleketteri Úlybritaniya men Fransiyanyng yadrolyq tejeu mýmkindikterin damytudy jәne Aliyans ishindegi amerikandyq әskery kontingent azayghan jaghdayda qoldanylatyn aliternativti josparlardy (contingency plans) qarastyryp jatyr.
Sóz týiini: AQSh-tyng Ukrainagha qatysty jana strategiyasy transatlantikalyq qarym-qatynastyng tarihy betbúrysy boldy. Uashington globaldyq polisiya rólinen bas tartyp, pragmatikalyq ishki mýdde men Aziya-Tynyq múhity aimaghyna basymdyq berdi.
Búl jaghday Ukraina ýshin óte auyr, qauipti jәne beybitshilikke mәjbýrleytin syn-qater bolyp túrghanymen, Europa ýshin derbes әskery derjavagha ainaludyng jәne transatlantikalyq sayasattan tәuelsiz, avtonomdy qorghanys jýiesin qúrudyng negizgi qozghaushy kýshine ainaldy.
Abai.kz