Сейсенбі, 17 Қараша 2026
Жаңалықтар 42 0 пікір 17 Қараша, 2026 сағат 13:40

Жасөспірімдер еңбегі заңды арнаға көше ме?

Сурет: ЖИ арқылы жасалған / inform.kz.

Ел болашағы саналатын өскелең ұрпақтың құқығы мен қауіпсіздігі әрдайым мемлекеттің басты назарында болуы тиіс.

Жақында Құрылтайда өткен үкімет сағатында еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Бахтияр Жазыкпаев маңызды мәлімдеме жасап, кәмелетке толмағандардың еңбек нарығындағы заңсыздықтарды жою мақсатында жаңа заңнамалық өзгерістер әзірленіп жатқанын жеткізді.

Бұл мәселенің өзектілігін Құрылтай депутаты Мейрхат Қасымбаев көтеріп, әсіресе құрылыс пен қоғамдық тамақтандыру салаларында жасөспірімдердің заңсыз жұмысқа тартылып жатқан фактілеріне алаңдаушылық білдірген еді. Депутат мемлекеттік органдардың бұл бағыттағы бірлескен әрекеттері мен қабылданатын шаралар туралы сұрады.

Зерттеу не көрсетті? Нақты қадамдар мен статистика

Еңбек министрлігі жанындағы Еңбекті қорғау институты 100 мыңнан астам респондентті қамтыған ауқымды зерттеу жүргізген. Сараптама нәтижелері көрсеткендей, 14 жастан асқан балалардың еңбек етіп, өз бетінше табы табуға деген қызығушылығы өте жоғары.

Осы орайда, балалардың құқығын қорғау және еңбегін заңдастыру үшін Enbek.kz платформасында «Менің жазғы каникулдарым» арнайы функционалы іске қосылды. Бұл жүйе арқылы 14 пен 18 жас аралығындағы жасөспірімдер ата-анасының рұқсатымен және міндетті түрде еңбек шартын жасау арқылы ресми түрде жұмысқа орналаса алады.

Бүгінгі таңда:

  • 1,5 мыңға жуық ұйым өз ұсыныстарын жариялады;
  • Шамамен 10 мың түйіндеме тіркелді;
  • Ата-анасының рұқсатымен 3 мыңға жуық бала ресми түрде жұмыспен қамтылды.

Дегенмен, заңсыз жұмыс орындары әлі де жоқ емес. Мәселен, биыл мамыр-тамыз айларында еңбек инспекциялары жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп ауқымды тексеру жүргізді. Нәтижесінде 8 мыңға жуық ұйым тексеріліп, балалар еңбегіне қатысты 1 600-ден астам заң бұзушылық анықталды. Тәртіп бұзғандарға жалпы сомасы 230 миллион теңге болатын 3 300-ге жуық хабарлама берілді.

Сараптамалық көзқарас: Бұл өзгерістер не береді?

Жасөспірімдердің жазғы уақытта немесе бос уақытында еңбек етуі – қалыпты дүние, алайда бұл міндетті түрде заң шеңберінде, қауіпсіз жағдайда болуға тиіс. Балаларды жасырын түрде ауыр жұмысқа (құрылыс, т.б.) салу – айналып келгенде, олардың денсаулығы мен психологиясына орны толмас зиян келтіреді. Жаңа заң нормалары осындай олқылықтардың жолын кесуге тиіс.

Enbek.kz платформасындағы ашықтық баланың кіммен, қандай жағдайда жұмыс істеп жатқанын бақылауға мүмкіндік береді. Ата-ананың рұқсаты мен еңбек шартының міндетті болуы – баланың құқықтық қорғанысының кепілі болып табылады.

Миллиондаған айыппұлдар мен мыңдаған тексерістер бұл мәселенің әлі де өткір екенін көрсетеді. Сондықтан заңнаманы қатайту және бақылауды күшейту – балалардың қанауға ұшырамауының бірден-бір жолы екендігі де дау тудырмайды.

Қорыта айтқанда, Қазақстанда балалар еңбегін реттейтін ережелердің жаңашылдығы – жасөспірімдердің алғашқы қаржылық сауаттылығын қалыптастырып қана қоймай, олардың қауіпсіздігіне мемлекет тарапынан берілетін мықты қорған болмақ.

Abai.kz

0 пікір