Сенбі, 18 Қараша 2017
Жаңалықтар 4663 41 пікір 30 Маусым, 2017 сағат 09:54

Бұқаларға күйлеген құнажынша бөксесін беру саясаты

Бүгінде Қазақстанда тұратын қазақтардың сөзі, яғни, тілі орысшаның көшірмесіне айналып барады. Осылай боларын жоғарыдағылар  25 жыл бұрын білді. Олар бұл жымысқы саясатты жүзеге асыру үшін бар-жоғы екі-ақ тәсіл жеткілікті екенін де ұқты. Ол екі тәсілдің біріншісі - қазақ тіліне қағаз жүзінде мемлекеттік тіл деген атақ бере салып, оған көшуге асықпау керек деп қазекемдерді алдарқата беру. Әуелі 3-4 жыл деп белгіленген бұл алдарқату міне, 25 жылға созылды. Екінші және ең қауіпті тәсіл Қазақстанның бүкіл телеарнасын күндіз-түні орысша сампылдатып қою. Міне, қазір оған да 25 жыл болды.

Жан-жақтан өлімтікке үймелеген құзғындай қаптап келген кім көрінгеннің иелігінде кеткен жер асты, жер үсті байлығын, жер-суды айтпағанда қазақты қазақы бет-бейнесінен, ұлттық намысынан айырып, анаған да мынаған да «братан», «брат» дегізіп санасыздандыру үшін әлгі екі тәсіл әлі де қолданылып келеді. Осы жымысқы бейнамыс саясаттың салдарынан бүгінгі қазақтың ішінде мынау  қазақтың елі, мына жер, оның байлығы қазактікі, бұл елде қазақ тілі, қазақтың ұлттық салт-дәстүрі салтанат құруы керек дейтіндей ұлттық санадан, ұлттық намыстан айрылып қалған мәңгүрттер қазір жүз мыңдап саналады. Осының бәрін көзіңмен көріп отырғасын өзіңді-өзің жұбату үшін

Ең киелі кітабым бар, ол – Құран

Ата-дәстүр – сарқылмайтын мол мұрам

«Қазақстан деген елдің Иесі – Тек Қазақ!» деп күмбірлейді домбырам, - деп өлең жазасың. Әрине, орысқа деген әлі де құлмінезден құтыла алмай, құтылуды ойлауға парық-парасаты жетпей жатқан ұлтының ертеңіне ерекше бір ереңдікпен қарайтын қатепті қара нардай қазақ жастары да жетерлік. Олар алты алаштың бірі боп саналатын қазағының қанша жерден азаттық алдым деп жарияға жар салғанымен соңғы жиырма бес жылда тілінің де, ділінің де баяғы жалы күдірейген көк бөрі кейпіне қайтып келе алмай, жығылған жонын тіктей алмаған, қарны тойғанына мәз шибөрі қалпында қалып бара жатқанына ішің күйеді. Олар өз елінің Қазақ Елі немесе Қазақ Республикасы атанбай, Қазақстан Республикасы атануының да аржағында қазаққа ту сыртын беріп тұрған бір сырғаяқ саясатсымақ жатқанын да сезеді. Олар «Құдай қайдан береді дерің бар ма, күндердің бір күні түркі тектес тілі бір, діні бір бауырлас республикалар сияқты біз де қол-аяғымызды бауырымызга алып, етек-жеңімізді жинап, нағыз ұлттық мемлекет құрып алуымыз да мүмкін-ау» - деп, ертеңгі күнге үздіккен бір үрзада үмітпен қарайды. Және олар елде жүргізіліп отырған мынадай саясат жағдайында ондай күн тек Жаратушы Иеміздің ғана құдіретімен келуі мүмкін екенін де жақсы біледі. Бұл – Киелі Ислам дінінің «Тек шайтан ғана үмітсіз» деген даналық қағидасына негізделген үміт.

Енді бір қазақтар бар. Оларды осы заманның Асан Қайғысы десе де болады. Бұлар кешегі Мәскеу басқарған Кеңес заманында қазақтың басына үйіріліп тұрған қара бұлттың әлі де сейіле қоймағанын, әлі де Мәскеудің сояудай жез тырнақтары бір бүйіріне қадалып тұрғанын сезінеді. Оларды тыңдасаң да, қарасаң да көңіліңе қаяу кіріп, қара заман қазаққа таяу екен деп қаласың. Ол Асан Қайғылар қазақтың тәуелсіздік алдық деп жиырма жыл бойы шуылдап той-тойлауы да өзін-өзі алдау, алаңғасарлық, Абай ақсақал айтқан  «Өтірік», «Мақтаншақ», «Бекер мал шашпақ» сияқты үш дұшпанның бір көрінісі дейді.

Сондықтан сол Асан Қайғылар:

Азаттық таңы атқанда

Алдымнан шығып кіл егес,

Алақан жайып аспанға

Біз күткен бақыт бұл емес, -

Есті алып ерге қондырып,

Егемен деген бір елес

Қолдағы барды қор қылып

Біз күткен бақыт бұл емес, - деген сияқты жыр жазады. Олар азаттық алып үстіме торқа киемін деп ем, жұрқа кидім, баяғы бабалар айтқандай күміспен күптелген көксауырдың орнына жұлығы жыртық көн етік кидім, қызым көрпесін әркім көтерген күң болды, ұлым әркімнің есігін күзеткен құл болды, ата тіліммен сөйлесем, сөзімді шонжар ұқпайды, қымыз құятын күбіге кола толтырдым, аруанам үлектен емес қоспақтан қайитын болды, аймүйізді ақ қошқарынан айрылған жайлауымды доңыз жайлады

Құлмінез болған құлыным

Шаттығын іздеп шет елден,

Сұмырай болды сұлуым

Көрпесін әркім көтерген

Қараймын оңға солға да

Күңгірттеу боп тұр келешек,

Біз күткен бақыт, сонда да

Дәл мына бақыт емес ед, - деп күңіренеді. Құдай күңіренгеннен сақтасын! Үмітсіз шайтан ғана, - дейікші. Алайда, сырт көз сыншы, сен өз мініңді өзің байқамасаң да, қанша жерден бүркемелеп, жуып-шайсаң да сенің титімдей мініңді үйіңнен дәм татып кеткен мейманың да әп дегеннен аңғарып кетеді. Әнебір жылы Қазақстан Республикасына келіп, бір-екі күн жата-жастана кеткен италиялықтың әлемдегі мемлекет атаулыны түгелге жуық аралап жүріп, дәл қазақтар сияқты өз тілінен, бүкіл болмыс-бітімінен айрылған халықты көрген емеспін деді. Қарапайым қитабан қазақ та, қабат-қабат «харом» салып, көркіне көз тоймайтын көлік атаулыны мінген көсем қазақ та естіді сол сөзді. Мынауымыз масқара екен, оянайық ұйқыдан деген жоқ. Оның есесіне орыстілді қазақтардың «Ну, и что!»,  «Казахстан не только для казахов это общий дом!» деп доңайбат шеккенін де көрдік. Әшейінде, «Қазақстаннан орыстар көп кетіп жатыр» «Орыс тілі қағажу көре бастады, бұның арты не болуы мүмкіи?» деген сыңайдағы сұрқылтай сауалдар қойып жататын орыс газеттері бұл туралы ләм деген жоқ. Бәрінен де жанға бататыны бүгінгі қазекем осындайдан кейін есімді жинайын, демейді.

Осындайда баяғы Жан-Жак Руссоның орыстар туралы айтқаны еске түседі. Ол орыс халқы ешқашан өркениетті бола алмайды дей келіп, оның себебін былайша дәлелдемек болады. І-Петрдің істеген жақсы істері көп. Бірақ ол ең әуелі  орыс ұлтын өз қалпына келтіріп алмай, орыстарға ағылшын, неміс сияқты өзгелердің мәдениетін тықпалағаны, соларды көптеп енгізгені зор қателік болды» - дейді.  Сол Руссо айтқандай қазіргі қазақ басшылары 300 жыл Ресей бодандығында болған қазақты қазақ қалпына келтіруді ойламақ түгіл оның қазақ атауын "казахстанец" қып өзгерту керек деген әнебір жылғы пиғылынан әлі де айни қойған жоқ. Соның салқыны ма қайдам, қазір «Қазақтар балаларына қазақша ат қоюдан да қашатын сияқты». Бұл сонау Кеңес заманында да шаң беріп қалған мәңгүрттік құбылыс болатын. Сол кездердің өзінде-ақ кейбір Ертісбайлар өзін - Егор деп, Сағынтайлар - Саша, Ақыштар - Акиш, Саудабайлар - Саша, Жақсыбектер - Женя, Зағипалар - Зоя деп таныстыруды дәреже көретін. Олар сол орысша есімдерін қолының сыртына, саусақтарына көкпеңбек қып инемен (татуйровка) жазып алатын. Тіпті, бір-біріне «Коля», «Алеша» дейтұғын. Ауылдарда Совхозбек, Колхозбек, Фермебай деген сияқты, «ауылшаруашылық» есімдер Советхан, Социал, Ауданбек, Коммунар "формациялық" есімдер, Сайлаубай, Съезбек, секілді «саяси іс-шаралар» есімдері толып кетті. Өз жеріндегі небір заңғар шыңдарды қомсынып, баласының атын Эверест, Эльбрус қойғандар да болды. Атлант мұхитының арғы бетінен өз елімен сиыспай қашып келген Луис Корваланның атымен аталған Корвалан деген баланы қыздар Қорболған, Көрбала деп мазақтап жүргізбегесін әлгі байғұс талай мекеменің табалдырығын тоздырып жүріп әзер дегенде Қорғанбек атанды. Сталиннің қанды қанжар саясаты қылкеңірдекке тақалып тұрған қара заманның өзінде бүкіл мәжіліс, мәслихатты тек қазақ тілінде өткізу керек деп ұрандаған, қазақтың тілін, дінін, салт-дәстүрін, ұлттық тәрбиесін саф күйінде сақтау үшін жан алып, жан беріп арпалысқаны үшін халық жауы атанып, атылып кеткен Ұзақбай Құлымбетовпен аттас болып жүрмеймін деп Ұзақбай деген есімін өзгерткен ағамыз да болды. Дөкейлер баласының атын бірі Эрнест, бірі Тельман қойды. Бұрынғының Төле, Қазбек, Әйтеке, Сартай, Жетес, Майқы, Мөңке билердің атын қою артта қалушылық боп саналды. Олардың орнына  Патристер, Иосиф, Титолар туып, бүгінде сақалы жоқ ақсақалдарға айналды. Осыдан бірер жыл бұрын қазақ телеарнасының бірі бір қазақ отбасы баласының есімін Альберт Гор қойыпты деп жаһанға жар салды. Ол кезде Альберт Гор АҚШ-тың вице-президенті болып қызмет істейтін еді. 2000-жылы дүниеге келген Миллениум, Милен, Милена деген қарадомалақ, тәмпіш танаулар қазір өріп жүр. Бұл үшін де жалпы қазақты жазғыру – жала, күнә. Егер елді әуелі өз ұлтын, яғни, қазақты ойлайтын азаматтар басқарып, отырса солар Миллениум емес Жаңа мыңжылдық келді деп ұрандатар еді ғой. Әлде Конгрес Холл деген еуропаша аты бар ғимараттың ішінде қазақша «Жаңа ғасыр», «Жаңа мыңжылдық» деген сөздердің айтылуының өзін қазаққа көп көрді ме кім білсін, солар сол кезде «Миллениум Патти» деп екі ай бойы ұлардай шулады. Міне, қазақтың бүгінгі қаратәмпіш құлыншақтары мен қошақандарының Милен, Милена атануына басшыларымыздың Еуропа, АҚШ деп аталатын нән бұқаларға күйлеген құнажынша бөксесін беру саясаты осылайша сеп болды.

Иә, тұтас бір ұлтты не жағымпаз, еліктегіш ұлт деп, не түп-түгел басқыншы, қанаушы ұлт деп кінәлау ағаттық. Мысалы, сонау жылдары тұлабойынан самогон мен махорка сасып, «Я русский!», «Я представитель великого русского народа» деп кеудесін сабалап жүрген мас орысты талай көрдік. Бірақ соған қарап, бүкіл орысты ақымақ деуге болмайды. Өйткені, сол тұста Кремльде ол байғұстарды  «Біз ұлы халықпыз!», «Біз басқаларды үйретуші халықпыз» деп есіртіп қоюшылар отырды. Мәскеу ол  саясатынан әлі де айни қойған жоқ. Мәскеудегілер бүгінде заман өзгеріп, әлем басқаша жолға түсе бастағасын енді әлгі ашық үстемдік саясатын өзгертіп, Қазақстанда орыс тіліне қысым жасалуда, орыстар көшіп кетіп жатыр деген сияқты мүттәйім, байбалам саясатқа көшті. Бұл әсіресе, Қазақстандағы орыстілді газеттерде  өте жиі жарияланатын болды. Сол үшін де Қазақстанда орыс мектептері мен орыс тілді телеарналардың үлес салмағы басым болып тұр. ТМД елдерінің ішінде тек Қазақстанда ғана орысша мектеп саны жетіп артылып жатыр, тек Қазақстанда ғана бүкіл телеарна орыс тілінде сарнап тұр. Міне, қазақтың өзі де, сөзі де, аты да, заты да әлі орысшаның шырмауынан шыға алмауы, шықпақ түгіл шырмалып баратқаны осыдан.

Айтпақшы, қазір қазақтардың ішінде есімі орысша, фамилиясы қазақша, ұлты кім екені беймәлімдер өте көп. Мысалы, Валерий Жұманов немесе Евгений Сақыпжанов дегендер ше? Рас, ондайлар кейде өзін қазақпын деп те атай береді. Қазіргілерді қайдам, бірақ, КСРО заманында  Қазақстан басшыларында құлмінез басым болды. Біз соның зардабын әлі тартып келеміз. Солардың құлмінезінің кесірінен қазіргі қазекемде ата-бабасының  аты-жөнін орысшаға бейімдеп, бұрмалап жазатын ғадет әлі қалмай келеді. Мысалы, Акишев, Сагинтаев, Джанбуршин, Сатувалдыев, Чукаев, Акчалов, Кучуков, Чукуров деген сияқты адам түсінбейтін фамилиялар шықты. Жақында газеттен Умирьяев деген қазақты көрдік. Балалы болған қазақ Аллаға мың да бір шүкір, Алла есіркеп, мүсіркеп берді ғой деп атын Шүкір, Есіркеп деп қояды.

Ал сондай бір Аллаға деген игі, ниетпен берілген Есіркеп атасының атын орысшаға бейімдеп өзін Есергепов деп атап жүрген адамға не дейсің? Есер деген әумесер, дөрекі, бұзақы деген жағымсыз мағынаны білдіреді. Ендеше, өз атаңның атын орыстың айтуына ыңғайлап соншама бүлдіруді санасыздық пен намыссыздықтың қай түріне жатқызар едіңіз?

Қазір қазақтарда Тарғын, Қамбар, Алпамыс, Қобыланды, Абылай, Әбілхайыр, Оразмұхаммед, Құлмұхаммед, Нәдір, Бәкір, Мамай, Тоқтамыс, Сартай, Жәңгір, Махамбет, Исатай сияқты бұрын жиі кездесетін айбынды есімдерді емге табу қиын. Оның орнына не мағынасы, не мәнісі жоқ Ернұр, Еркебұлан, Диас, Жасұлан, Нұржас, Олжас екінің бірінде бар. Сонда балалы болып жатқан сол қазекем ау «Нұр қалай ер болады, Нұрдың жас, кәрісі бола ма екен. Ал Диас деген не деп бір сәт ойлану қабілетінен де айрылып қалғаны ма? Мысалы, бұлан деген жылқы тәрізді, бірақ ашатұяқ жабайы аң. Қазақта «Бұлан, бұлан, бұлан сан, бұлан санын оқ тесер, Бұлықсып жүрген жігіттің жомарт қолын жоқ кесер» деген жыр жолдары бар. Бұланның орысшасы – лось. Сондай баласын қошақаным, құлыншағым, ботам деп еркелететін қазақ енді баласын ерке бұланым яғни, шаловливый лосым деуге шыққаны ма? Ал зу етіп өмір құрғыр өте шығып жетпіске келгенде әлгі Жасұлан қай ұлан болады.

Қазақтағы құлмінездің қалмақ түгіл өршіп баратқаны әсіресе, қазақ қыз-келіншектерінің өз есімдерін бұрмалап айтуынан айқын көрінуде. Қазір Баянымыз, өзін - Баяна, Шолпан - Шолпана, Қымбат - Кымбата, Айнұр - Айнура,  Нұргүл - Нургуля, Әсем - Асема деп атайды. Бұл да барып тұрған құлмінездің нақты көрінісі. Өйткені, бұл қыздар өз есімінің соңына орысша «женский родтың» «а» деген «окончаниесін» жалғап, орысшаға бейімдеп айтады. Тіпті, Беркут деген жігіт (сірә, Бүркіт шығар?) жанындағы Айшасын теледидардан Аи-и-ша деп, екпінді «и» дыбысына түсіріп яғни, орысшалап айтуға шықты. Сонда неміз қалды, енді? Бүйте берсе, қазекем енді бір күндері қазіргілерше айтқанда «инновацияның» көмегімен көзіміздің қарашығын көгертіп, кірпігімді ағылшындардікіндей аққылшық қып беріңдер деп Ресейге, Еуропаға тапсырыс бере бастауы да мүмкін-ау. Қазір қазақтың қызы - күйеу, жігіті - келіншек табу үшін «КТК» телеарнасындағы «Давай поженимся» сияқты жобаларға жүгінетін болды. Оған барған қазақ қыз -жігіттерінің бас жеңгетайы - А. Бабаева да, бас «құдағайы» - Н.Ермолова. Мұндай соқыр «өркениеттілік», мұндай соқыр «мәдениеттілік» қазақтан басқа бірде-бір түркі тілдес, бірде-бір ислам дінін ұстанған көршілерімізде жоқ. Қазақ осы күні біреуі түшкіріп жіберсе «Сау бол!» дейді. Бұл түшкірген орысқа айтатын «будь здоровтың» көшірмесі. Әйтпесе, атам қазақ мұндайда бір-біріне «Жә, рахым Алла!» дейтін еді ғой. Бір таңданатынымыз – өмір бойы қалың қытайдың ортасында келе жатқан қытай қазақтары бір ауыз қытай сөзін араластырмай сөйлейді. Ал біз бас-аяғы жетпіс жылдың ішінде бір ауыз сөзінің жартысы орысша, не орысшаның аудармасы болып келетін дүбәра ұлтқа айналдық. Өйткені, орыс отаршылығының ең басты ерекшелігі сол - орыстар сенің жеріңді, байлығыңды басып алумен ғана қоймай, бірден тіліңнен, ұлттық мәдениетіңнен, ұлттық санаңнан айыруға кіріседі. Өз ұлтыңды өзіңе жеккөрінішті етіп көрсететін небір сұрқия саясатты қолданады. Миы, санасы 70 жыл емес, 700 жыл отарланса да шын тәуелсіздік, шын азаттық алған ұлт бұлайша, мас адамша ләйліп, алжасып сөйлемейді.

Қазір қазақтар арасында «ң»-ды «н» қып айтуды дәреже көретіндер өте көбейіп барады. Олар «жаңа дегенді - «жана», «мың теңге» - «мын тенге», «өлең дегенді - «өлен»  дейтін болды. Көліктегі бақылаушылар «Оңай» картасы дегеннен гөрі «Онай» дегенді сән көреді. Неткен сорақылық?! Біз қазір өйтіп-жатырмыз да бүйтіп жатырмыз, жетілдік, жетістіктің шыңына шықтық деп өз лепірмесінен өзі ләззат алып «Мың бір түнше» айтқанда кәйфке түсетін көбіккеуде ұлтқа айналдық. Ал кәйфке түскен адам өзінің мүлде басқа адамға айналып баратқанына мән бере бермейді. Қазір көшелердегі «Продаются квартиры» дегеннің қасындағы «Сатылады пәтерлер», сырахана маңдайшасындағы «Пиво холодноеның» тұсындағы «Сыра салқын» дегендерді оқып-ақ қазағыңның өзі де, сөз саптауы да орыстың көшірмесіне айналып баратқанын байқай бер! Бұл қазақтың тіліне дейін орысшаға тәуелділігі бұрынғыдан күшейе түскенінің анық айғағы!

Осыдан бірер жыл бұрын кореялық жап-жас профессордың қазақ журналисіне берген сұхбатын оқыдым. Оның әңгімесінің ұзын-ырғасы: біз–корейлер бас-аяғы 40 жылдай ғана жапондардың езгісінде болдық. Бірақ біздің үлкеніміздің де, кішіміздің де кеудемізде жапондарға деген үлкен ашу-ыза бар. Ал қазақтар 300 жылдан астам Ресейдің езгісінде болды. Сөйте тұра, сіздер ылғи орыстардың ығына жығылып сөйлеп тұратындарыңызды байқадым. Бұл әлде өз тарихтарыңызды дұрыс оқытпаудан ба, жоқ әлде басқа себебі бар ма білмеймін» депті. Осы сөздің жаны бар. Біздің тәуелсіздік алдық дегеннен кейінгі жазылған мектеп, жоғары оқу орны  шәкірттеріне арналған тарихымызда қазақ халқына патшалық және кеңестік Ресейдің көрсеткен шетсіз-шексіз қорлық-зорлығы, қырып жоюы атүсті ғана айтылады немесе мүлде айтылмайды деуге де болады. Бұл да қазақтың намысын ұлттық санасын оятпай, ұрпақты мәңгүрт қалпында сақтаудың бір амалы. Қазір аутобус, троллейбустың есігінен басын қылқитып біреу атуға алып баратқандай «Прямо по Абая до конца», «Вниз по Толле би» деп бақырып-шақырып бара жатқан кондуктор қазақ қыз-жігіттерін көресіз. Өздері сол өміріне дән риза. Оларға «Соны қазақшалап хабарламайсың ба, орыстар адасып кететіндей орманда жүрген жоқ қой!» десең, «какая разница!?» деп өзіңе ажырая қарайды. Олар елдегі тыныштық дегеніміз бір-бірімен орысша сөйлесу деп ойлайтын болуы да мүмкін. Ұрпақтың, тұтас ұлттың санасыздануы  дегеніміз осы. Ал санасыз адам өзім де, сөзім де орыстың ксерокопиясына айналын жойылып кетпейін деп емес, ұлтшыл атанып кетпесем болар еді деп «уайымдайтынын» көрдім. Өткен жылы сондай бір жиенім маған: «Сен ұлтшылсың! Абайласайшы, ұлтшыл болам деп Гитлер не болды?!» деді. Мынау шынымен мені Гитлермен салыстырып тұр ма, әлде қалжыңы ма деп бетіне қарасам, шын риясыз көңілмен, мені Гитлер болып кетпесін дегендей сондай бір аяушылықпен айтып тұр екен. «Қой, Гитлер болмай-ақ, ең болмаса Сапармұрад Ниязов, Ислам Каримов сияқты ең әуелі өз ұлтының  тілі мен дініне қамқорлық жасайтын хұзіретім, болса жетеді» деп күлдім де қойдым.

Осының бәрі аз десеңіз, Қазақстандағы орыстілді газеттер «кім шалақазақ, кім нағыз қазақ, кім мәмбет қазақ, олардын қайсысы өркениетті, мәдениетті» «қазақ қай дінді ұстануы керек?» деген сияқты небір сайқали сауалдар қойып, оған орысша сөйлейтін қазақтарға жауап бергізіп, қазақ арасында алауыздықтар туғызуға ашықтан-ашық кірісті. Бұл Мәскеудің тапсырмасы ма, әлде өзіміздің билік басында отырғандардың ішінде осындай іріткіні қоздырып отырғандар бар ма, біз оны білмейміз. Бірақ олар бұны дереу тоқтатпаса, бұның түбі үлкен бір қасіретке, қантөгіске апарары сөзсіз.

Осының бәрі әлдебіреулердің алдағы уақытта Қазақстан – Казахстанда үлкен бір аласапыран жасау үшін өткізіп жатқан репетиция, яғни, әзірлігі емес пе деген үрейлі бір ой туғызады. Көршілес Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан сонау Балтық елдері Қазақстандағы осының бәрін көріп те, біліп те отыр. Олар жаңағы корей жігіті сияқты қазақтарға мүсіркей қарап, аяныш білдіретінін талай-талай сөздерінен де аңғарғанбыз. Қазақ шонжарлары да бұны байқамай отырған жоқ. Олар күні ертең әлгіндей бір аласапыран бәле басталып кетсе, (Алла оның бетін әрмен қылғай!), қазақты ғана кінәлап, қазақтың ішінен ғана тыныштығымыздың, тәуелсіздігіміздің дұшпандары, «бұзақылар», «экстремистер» ұлт араздығын қоздырушылар тіпті «террористер»  «тауып алуы» да мүмкін. Қалай десеңіз де бүгінгі қазақтың өзіне де, сөзіне де, яғни, тіліне де ешқандай қауіп-қатер жоқ дей алмайсыз. Қысқасы, ұлт болып өзін-өзі аман сақтап қалуы үшін жоғарыдағы орыстілді шонжар қазақтың да, қора-қопсы маңындағы қитабан қазақтың да ұлттық намысы мең ұлттық санасына қозғау салатын кез жетті. Бұл мәселеде біз көп жыл кешігіп қалдық. Енді кешіксек, мың өліп, мың тірілген қазақ мың бірінші мәрте тірілмейді.

Мырзан КЕНЖЕБАЙ

Abai.kz

 

 

 

41 пікір
Пародия 2017-07-09 18:39:01
Ұрғашыдан ұнаттым құнажынды,/ Басы қара бөксесі құба жүнді./ Саясатқа кетіп қап өкпелеткен / Құнажынды мына мен тура жынды./ Әләуләй, әләуләй, қайтейін тура жынды./
Мырзан Кенжебайға жаны ашыған қаламдас 2017-07-09 18:12:33
Құнажынның бөксесі, / Жерге батып өкшесі / .Қызықтырмай Мырзанды / Босқа жасын төкпеші !./
Ашынғанға Бақташы 2017-07-09 15:38:48
Мырзан Кенжебайдың көңілін қалдырмасаңызшы, мүмкін оған құнажында бөксесі де ұнаған шығар, сонан соң тақырып еткен болар. Ондай ондай хан мен әкім қаралардың да күйеу балаларында бола береді.
Ашынған 2017-07-04 20:49:43
Осы түкке тұрмайтын мақаланы осында бір ай бойы ұстау кімге керек? "Құнажынның бөксесін"аңсағандар құнажынға шамасы келсе өздері барып сүйкенсін. Әр нәрсенің шегі бар емес пе?
Дана Қазақ 2017-07-03 08:09:15
https://www.youtube.com/watch?v=0Ox_SQwcouc
Дана Қазақ 2017-07-03 07:11:28
https://www.youtube.com/watch?v=cNM9MUXfk0Q
Дана Қазақ 2017-07-03 01:48:00
ИНШАЛЛА ЕРТЕМЕ КЕШПЕ БIЗДЕ ОСЫЛАЙ БОЛАМЫЗ.........https://azan.kz/ahbar/read/novyie-pravila-turetskih-shkol-nikakogo-darvinizma-i-obyazatelnoe-10893
Дана Қазақ 2017-07-02 21:30:23
Энергия солнца впервые обгонет атомную в 2017 году..............http://rusjev.net/2017/07/02/energiya-solntsa-vpervyie-obgonet-atomnuyu-v-2017-godu/
Қажы Мұқамбет Қаракедей 2017-07-02 12:30:23
Мазақ болған бұл қазақ/ Мойында бар бір тозақ/ Ағасынан жеркенген/ Бірлікке де беп талақ/ Өз ағасын тəрк еткен/ Жаттан жеді тек таяқ / Бөлінгенді бөрі жер/ Осы жетер шын сынақ/ Ата жолы діні Ислам/ Ескертеді-ау ас құлақ .
Душевная песня о Казахстане 2017-07-02 00:42:32
https://www.youtube.com/watch?v=48WZaGWji3s
Папа Қазақ 2017-07-02 00:09:29
https://www.youtube.com/watch?v=8yRy4xZOPmM
Дана Қазақ 2017-07-01 21:33:09
https://www.facebook.com/andrei.b.zubov/posts/1930883640530311
Тақырыбының сұрқынай 2017-07-01 17:21:00
Автордың мәдениетінің өресін тақырыбы айтып тұр. Жазғаны бір бөлек, ойында құнажынның бөксесі. Тірлігіңе болайын.
Дана Қазақ 2017-07-01 15:34:03
https://www.youtube.com/watch?v=9QwzgnItyng
Амантай 2017-07-01 14:43:27
Мың өліп, жүз тірілген қазаққа ғасырлар тоғысында Алланың мейір, шапағаты түсіп, еліне, жеріне тәуелсіздік әперген еді .Қазақтың тектілігі, намысы, өршіл рухы, ұяты, ерік-жігері ғасырлар бойы аңсаған арманы тәуелсіздікке қол жеткен сәтте қайта түлеп, жаңғыруға тиіс еді.Бірақ олай болмады.Тіпті ұлттық құндылықтардан алыстап бара жатқандаймыз. Тарихта ұлтық бет-бейнесі, болмыс-бітімінен айырыллған халық өзгелерге жем болып, құрыдымға кеткен. Осыны түсіне алмаған билік те, халық та Алланың қаһарына ұшырайды. Қазақ қоғамына түбегейлі өзгеріс қажет. Бірақ оны кім жасайды, өкініштісі бүгінгі таңда осы сұраққа жауап жоқ.
Дана Қазақ 2017-07-01 14:43:02
https://www.youtube.com/watch?v=_zpiTqZhrXE
Нұрыпбайұлы 2017-07-01 14:22:31
Тұрсынбек Кәкішев, жазушы-ғалым ағамыз дәл диагноз қойыпты: Қазір зиялы қауым арасында «Елім, жұртым!» деп ұрандаушылар саны басым. Олар бір қарағанда, қазаққа шын жанашыр тәрізді көрінеді. Алайда айналып келгенде, қазақ зиялыларында турашылдық жоқ. Ақиқатында, ұлттың мақсат-мүддесін көздейтін, ұлт үшін шыбын жаны шырқырайтын адам саусақпен санарлық. Осыны біліп отырған халық «біздің зиялыларымыз тым жалтақ» демегенде не дейді?
Мақсұт 2017-07-01 14:14:19
"Ұлттық мінез" -деген болады. Қазақ халқының бүгінгі ұлттық мінезі -қорқақ, намыссыз, жағымпаз. Анығында бұл үшеуі де бір ғана мінездің көрінісі- құлдық мінез! Ал, енді осыдан кейін келіп талдайық - Құл қашанда бір ғана иесін таниды. Соған ғана бағынып, соны ғана мойындайды. "Өзіңнен тумай ұл болмас, сатып алмай құл болмас...", Қандай құдіретті анықтама?! ... "Құл" болу үшінде құлдық қасиет пе, мінез бе, бірдеңе керек екен. Ал бүгінгі қазақ бірен-саран құл бола алмай "адасып" жүрген Мырзандарынан басқалары осы құлдық мінезге толық кірген! Ең бастысы -осы құлдардың бүгінгі иесі де ҚҰЛ! Құл ешқашан өзінше шешім жасап, өзінше әрекет ете алмайды. Тіпті айдалада адасып тұрса да - әлдекімнен бұйрық күтіп, әйтеуір бір қара көрінсе, соңынан ере кеткісі келеді. Міне, біздің бүгінгі ермелігіміздің негізгі себебі -сол. Егер екі ортадағы көкпардың лағындай қазақтың тулағын Қытай алып, сол әмірші болса, біз жаппай қытайшалап кетер едік... Оған еш шүбаларыңыз борлмасын, Егер менің осы сөзіме күмәнданып, келіскісі келмейтін біреулер болса, басты дәлелім - барлық басылымдар мен ақпараттар " Намысты Қазақ, Намысты Қазақ!" -деп айқайлаудан танбайды?! Бұл намыссыздығымыздың айқын дәлелі. Қашанда -қорқақ "батырлықты" ұры " тазалақты" ауызына бірінші алатыны -аксиома. Енді неге бүтін бір Халық осылай құлдық мінезге түсіп қалды -дейтін болсақ, ұзақ уақыт ноқтаға басы сыймаған асау арда ұлдарымызды жауларымыз аулап жүріп құртты. Көрші елдер сияқты орта қолд азаматтарымыз болып, оларды сақтап қала алмадық. Онан кейін де "мырзан" тектес тік мінездер "бүйректен сирақ" шығара қалса, жауларымыздың Билік басына қойған сатраптары теріп жүріп түбіне жетті. Айналып келгенде Қазақ ішінде ірілер азайып, олардың сөздерінің пәтуалары кеміп, көп дауысқа ие болған қор мінезділер "Тырнадан қойған Төрелерге" айналды. Өйткені біз ұзақ ғасырлардағы арпалыс замандарда Ерлік, Батырлы, Азаматтық,Намыстық лимиттерімізді тым ерте тауысып алдық. Кезінде Мысырдан шыққан Мұсаның қауымында да осындай "құл мінезділер" көп болған шығар, бірақ олардың көш басшысы -Құлдан шығып құлдардың қарауылына айналған азғын емес. сол Құлдық психологияны алдымен бұзушы жаңашыл пайғамбар еді! Бұл енді біздің тағдырымыз ба! Бізге енді үміт жоқ па-дейтін болсақ -Үміт бар! Үлкен үміт дәл сол құлдық менталитетімізде. Мемілекет басына бір Спартак тектес Ұлтшыл азамат келуі керек. Ерме Қазаққа өздерінің кім екенін көрсетіп, ұлттық құндылықтарын түсіндіруіп, көкіректеріндегі қоламтаны қоздатуы керек. Ол үшін әрине, ең алдымен "Әміршілерінің" бет бейнесін ашып көрсетіп, алардан арашалау алғашқы міндет. Бұл деген не?! Мәскеуден құтылу. орыс пиғылдылардан қоғамды тазалау, осы орыс ниеттегілердің алтындарын қымбатта болса қазақы қара бақырларға ауыстыру. Біздегі ьарлық ылас, былық, ұрлық-қарлық, коррупция... сол өртенген тонмен бірге құриды. Таза ауа, тамаша тыныс... еркін өмір...елді өркениетке жетелейтіні анық. Мына "Лай судан балық аулауға дәндеп " қалған Биліктің де ең қорқынышты түсі дәл осы, сондықтан олар әрине барынша қарсыласыды. Мырзан аға барлық "Бәлені" көре тұра олдардың қайдан туындап жатқанын айта алмай шаршайды. АПл себебі осы-Ұры Билік ұрлығына қолайлы құлдық өмірді сол құл иеленуші қорқаулардың тілі мен мәдениет арқылы уысынан шығарғысы келмейді.... ... ... ... Біздің "Құл" емес екендігімізді, Қырғыздар құрлы еркін дауыс ерікті жігерге ие екенгдігімізді, бізді басып-жаншып отырғандардың бізджен мысқалдай артық емес екендіктерін көрсетуіміз керек! Бірақ -Кім??? Әрине -Билік емес,олар жан тәнімен қарсы. Оларға Қазақтың қаситеті мен болашағанан гөрі шет елдерге апарып тығып жатқан долларлары қымбат. Сонда -КІМ???
Төкенге Бакс 2017-07-01 14:07:47
Бакысбектер мен Долларбай, Долларкүлдерді ұмытып кеткенің не?
Дана Қазақ 2017-07-01 11:20:33
ВРАЧтар мен МЕНТтер барiн адейi жасайды..........https://www.nur.kz/kk/1541975-astanalyq-kelinshek-darigerlerdinh-qa.html
Айна 2017-07-01 10:41:01
Ештеңе өзгермейді мына түрімізбен Өзгеру үшін Алла тағала қазақққа аз да болса намыс мінез рух беру ӘЙтпесе осы кеткеніміз кеткен Бізде тарихи сана мүлдем жоқ Мектептерде тарих жүрмейді теледидарда тарихи кинолар мүлдем жоқ Сонда ұрпақ қазақ туралы не біледі деп ойлайсыңдар Бәріне шал кәнәлі
Төкен 2017-07-01 10:18:14
Ең алғашқы сериал рабыня Изаураны көріп, рабынясын алып тастап, Изаура деп ат қойғанды есіттік,Саммитхандар шапқылап жүр.Енді Экспонтай мен Экпоналарды күтеміз.Қазағымның фантазиясы сарқылмасын.
Мақсат 2017-07-01 09:00:44
Қатты айтыпты, тура айтыпты бірақ ұсыныс жоқ. Бұл айтылған жайтты бәріміз білеміз. Мәселе оны шешудің жолын көрсету ғой. Автор кұллі қазаққа ой салғысы келме мына мақаласын орысшаға аудартып "Мысль" журналына немесе орыс тіліндегі газеттерге жариялауға жүрегі дауалай ма? Әлде тек өз арамызда ғана батыл болып көрінгісі келген әрекет пе? Адам тайсалмай басқа ұлттың арасында ірі сөйлесе құрметтеуге болады, әйтпесе басшысы бір зекитін, шенеунігі ақыл үйреткіш, қонағы басына отыратын қарапайым қазақты сынау оңай ғой. Құр сөз емес нақты істер керек. Демагог ақын жазушыларымыз бастан асып жығылады. Бізге ұлтшыл саясаткерлер жетпей жатыр. Шаханов та соңғы кезде саяси аренады көрінбей кетті. Олда өз атағын шығару үшін ғана қазақтың қамын жегіш боп көрінгені ме? Егер мақала жазғыштар саяси күш болу жағын қарастыратын болса олардың ниетіне, пиғылдарына сенуге болар еді, әйтпесе қалғанының бәрі бос сөз.
Төре 2017-07-01 08:31:55
білгіш ерен, Айтқаныңыздың жөні бар, түсінеміз, мойындаймыз. Өткенге өкінеміз? Амал не, солай болды, олда тағдырдың Төре тұқымына салған сыны болар? Әне сол Төре тұқымының бірі ел-жұртынан кешірім сұрап жазыпты ғой, сорлы - ай десеңші. Біздерде сол Бабаларымыздың дәрменсіздік "қылығы" үшін өкінеміз ... Өткен іс өтті, болған іс болды. Біріміздің бетімізге, біріміз Ата-Бабаларымыздың кінәсін анау болды, мынау болды деп баса бергеннен ештеме шыға қоймас. Кәне қайсысымыз бабаларымызға өткен істеріне "риза" болып жүрміз. Ымыраға келмейтін жұрт "не әкеңнің басын, не еріңнің қасын сұрайды" деген бар емес пе? Ал енді содан сабақ алатын түріміз жоқ. Оған қоса қазіргі билік басындағылардың тойынатында түрі жоқ. Ел-жұртының келешегін ойлайтын азаматтар осыған қатты алаңдаудамыз. Біздер өткен ұрпақтың баласы болсақта, қазіргі және келешек ұрпақтың атасымыз, дегендіде ұмытпайық. Патшаны өлтіргің келсе "мақтай" бер деген тағы бар емес пе? Жан-жағындағылар, соны біліп Патшамызды "әуектетіп" жатқан болар, оны қайдан білейік. Патшамыз ширек ғасыр ішінде, менің мынандай қателігім, кемшілігім болды, дегенін естімедік. Олда сізбен біз сияқты еттен, сүйектен, терідін тұрады емес пе. Тек қана еститініміз мен... мен...мен! Мен, мендердің соңы немен аяқталғанын біздер жақсы білеміз. Тек қана Жаратқан Иеміз! Бір Алла ғана кемшіліксіз!
ZHumash 2017-07-01 07:23:59
Мырзан, бұл жолы да өз биігінде! Аман бол, қазақ азаматы!!!
Алма 2017-07-01 01:05:36
керемет жазылған
білгіш ерен 2017-07-01 00:00:12
Оқырман ,Төре қазақ халқының құлдырауына ең кіналі төрелер.Өзге халықтың аристократтары мемлекетті армияны ғылым білімді дамытып жүргенде қазақтың төрелері бір бірімен қырқысып,жер дауы жесір дауынан ары аса алмады.Қазақтың сұлтандары мен хандары бір бірімен жарысып орыстың полковниктарына ант берумен болды.Потенциялы Персия,Османлы,Кореямен қатар болған қазақ жұрты төрелердің кесірінен Ресей боданына түсті.Жоңғардан қырылды.аутсайдерлік позицияға түсіп қалды.
Мақсұт 2017-06-30 23:23:14
Қоғам - ауру! Қоғамның қара шаңырағы -*мемілекет дұшпанның тұтқынында! Сол "ауру Қоғам дұшпанның тұтқынында" отырып не шеше аламыз?! Бірдеңені шешу үшін алдымен арлы басымызды арашалап алуымыз керек. Турасын айтқанда Ресейлік надзиратель Биліктен құтылып таза, нақты тәуелсіздік алуымыз керек. Сонан кейін ғана кем кетігімізді өз қалауымызша жөндей аламыз. Оған дейін, Билікте "Мәңгілік Орысшыл Көсем" отырғанда бәрі бекер, бәрі бос сөз! Мұны Мырзан да біледі, түсінеді...бірақ ол кісі де "бас жаққа" барысқысы келмейтін шығар! Мырзан! "А" -дегесін "Б" -ны да қосып айт, қорқақ, жасқаншақ, қараңғы қазақы Халық кім ноқтасын ұстаса, соның соңынан емпеңдеп ере береді. Ал, "Ноқта" қазір жат пиғылдағы үлкен ұрының қолында. Ұлттың қамын шын ойласаң -улы тіліңді соған сал!
ХАЛЫҚ 2017-06-30 21:26:06
Қазақ атаулы түгелдей... ҮЛКЕН-КІШІ бәріміз ешкімге де қарамай - Президент пе... Елбасында жүргендердің кемшіліктерін - ӘДІЛЕТ пен ІЗГІЛІК үшін - енді айпарадай ашатынымызды... ҮКІМЕТКЕ ескертіп, - ТІЛ мен - ЖЕР мен - ҚАЗАҚ пен - ойнағанды да... қорлағанды да тоқтатуды талап етеміз. Анау МИЛЛИАРДЕРЛЕР ді де түп-тамырынан - қопара зерттеп - тегеуірінді тексеруді - қолға алатынымызды ескертеміз !!.. Оларға ақшаларын ШЕТТЕН әкеп... өз ОТАНЫНА қызымет етуге 1-2 ай мұрсат беріледі...
Жанай 2017-06-30 19:56:28
Ашынған соң жазған ғой, көбі дұрыс. Сол орыстілді немесе ағылшын тілдес болып, өзгеге еліктеп-солықтай бергеніміздің түбінде намыссыздық жатыр, Ұлттық намыс болмаса не істейсің? Тек күйінесің... Осындайларды оқып, намыссыз су миларға ой түссе қане...
Исрафил пір мен оның мүриттеріне не болған? 2017-06-30 18:20:49
https://www.azattyq.org/comments/a28586202p0.html
Шора 2017-06-30 16:36:45
Автордын жазган макаласынын магынасына да тусинбеген ешкибас казак!! Макаланын атына есектер дурыстап конил болсендер онда улкен магна бар!! Ол -казактар орыстын котенине айналды деген магына. Ол ушин авторга рахмет!! Бирак Мырзан сен мындагы 1731жылдан орыстын мангуртине айналган казакка муны тусиндире алмайсын. Бул мангурттер сенимен жау болады ал орыстын котенин суиеди. Осындагы пикирлер соны ангартады. Басынды ауртпа Мырзан. Кезинде Абайды да сабаган бул казак!!!
Сұлтан, Аман Шота 2017-06-30 15:51:38
Бисмиляһи Рахмани Рахим! Адам баласы Ата-Бабасы тұрмақ өз әке-шешесінде таңдай алмайды? Ол біздерге түсініксіз, тәбиғаттың қатал заңы. Сондықтан біздеге - Төрелерге осы Ұлы хандардың ұрпағы болу, бақпа, әлде сорма ол біздерге белгісіз? Ол бір Аллаға ғана аян. Қайдан білейін, Кенесары Бабамыздың рухы әсер етті ме? ... Ойлана-ойлана мына мен мынандай қорытындыға келдім: Біраз ойлай алатын, алдыңғы қатарлы Қазақ Азаматтары Қазақ мемлекетінің тағдырындағы Шыңғысхан ұрпақтары-Төрелердің Қазақтың Мемлектігін әлсіретіп ауыз бірлігінен айрып, басқа көрші мемлекеттің қолтығыны кіріп бодан-құл болуындағы ролі айдан анық екенін айтып, дәлелдеп жатыр? Сын айтсаң, шын айт, шын айтпасаң сын айтпа! дейді біздің Қазақ. Ол шындық. Кіші жүздің ханы Әбілхайыр бастап, артынан Орта жүзбен Үлкен жүз Хандары қоштап, Қазақ Мемлекетін жойып Қазақ халқын құлдыққа байлап берген менің бабаларымның кешірілмес "қылығы" екені рас. Сол үшін бар Қазақтан мына мен, Қазақ тарихында Төрелерден бірінші болып, Сұлтан, Аман Шота, жалаң бас, жалаң аяқ тізерлеп отырып, Ата-Бабаларым үшін кешірім сұраймын? КЕШІРІҢДЕР?
Жұмамұрат Шәмші 2017-06-30 15:36:33
Өкініштісі сол мынадай керемет мақалаға дені дұрыс пікір де жаза алмайды. Соның өзінен қазақ халқының қандай ұлт болғанын аңғарса болады. Иә, Мырзан аға, дұрыс айтасыз. Қаншама жылдан бері жазып келесіз, бірақ осы жазғандарыңызға өркениетті ел болғанда, "ұлт жанашыры" деген марапат беріп, төрге отырғызып Бұқар жырау секілді ақылшысы етіп тағайындайтын еді. Өкінішке қарай, қазақ халқы арамза биліктің кесірінен таза мәңгүрт, дүбәраға айналды. Тез арада ұлт өз тіліне, тарихына, салт-санасына бет бұрмаса жазылуы екіталай. Өйткені, ЭКСПО-ға келген қаптаған шетелдіктер қазақтың мүшкіл жағдайын мүсәпір күйін көріп, ертең көшіп келуі мүмкін. "Иесіз үйдің иті осырақ" демекші.
пионерия Нұртай 2017-06-30 14:42:17
Қазақ рухани сауатсыз, мінезсіз халық. Сауатсыздық пен мінезсіздік надандықтың белгісі. Надандықтан - имансыздық, санасыздық шығады. Имансыздық пен санасыздықтан не күтеміз. Хәкім Абай мінеп кеткен халықпыз ғой, несін айтайын.
Оқырман 2017-06-30 14:25:00
Абай кз ! Мына "бөксесін беру" деп қойған тақырыптарыңның бөксесіне Қазақстанның мемлекеттік туын әкеп қойып қойғандарың қандай әдепке жатады? Пасықтық арандатудың да жөні бар емес пе ? Мемлекеттік туды қорлаушы кім? М. Кенжебай ма ? Абай кз өзі ме?
Оқырман 2017-06-30 14:17:00
Мына автор ешбір жазу мәдениеті дегеннен хабары жоқ пенде екен. Қойған тақырыбының өзі-ақ кім екенін айтып тұр.
Айназия 2017-06-30 14:14:57
елдегі ең өзекті проблема-қазақтың қазақтық- намысты санасы ойанбауында боп тұр,осы мезетте Мырзан Аға үлкен ақиқаттарды айтып жүр.!!!айтқанды тыңдау да оны жүзеге асыру да Ерлік боп.тұр.мен де талай кондукторлардан жындысыз ба ?деген сөзді талай мəрте есітіп мұндай.санасыз қазақтардан түңілуге айналдым,по ташкентскии прямо деген сөзді күнде есітіп жүру ақылы бар адамдарға ауыр,ал.санасыздарға 'разница 'жоқ.
Оқырман 2017-06-30 13:57:48
Хан тұқымында да әртүрлі адамдар, түрлі кәсіп иелері бар. Кез келгені ел басқаруға қабілетті де бола бермес. Бірақ солардың арасынан іздеп жүріп, таңдап жүріп басқарушыларды тапса, оларда табиғи аскетизм, қанағатшылық, тойымдылық бар. Коррупция азаяды, өйткені таста тамыр, төреде бауыр жоқ. 7 атасы тойып тамақ ішіп көрмеген адамдар келесі 7 ұрпағына дейін тоймайды, және құлдық санасы сақталады. Қорқак болады ондайлар. Бұл шындық. Хан тұқымы білімге де үйір болады.
Төре 2017-06-30 11:46:00
Оқырман дұрыс айтады! Құл-қутанның тұқымы тою дегенді білмейді? Ондайларды негізі жарымаған дейді, дана Қазақ.
Оқырман 2017-06-30 11:09:32
Құм жиылып бел болушы ма еді? Құл жиылып ел болушы ма еді? Құл құтандар құзыретсіздігін 26 жылда дәлелдеп болды. Гендік деңгейдегі аштық та қиын нәрсе, қарынның тойғанын білдірмейді, қанағатсыздыққа ұрындырады. Қорытынды қандай? Кеш болып кетпей тұрғанда хан тұқымдарын тауып, соларға ел басқарту керек.

Үздік материалдар

Рухани жаңғыру

Қанат Әбілқайыр. Қарыз бен Парыз

Abai.kz 9974
Қауіп еткеннен айтамын

Қазақстанда жүрген қытайлар кімге сүйенеді? 

Н.Қошаманұлы 18056