D.Qonaev pen L.Brejnevting ózara jyly qarym-qatynasy 1955-1956 jyldary L.Brejnev Qazaqstandy basqarghan kezden bastaldy.

Búl dostyqty D.Qonaev Qazaqstan ýshin barynsha paydalandy.

Onyng jarqyn dәleli - 1959 j. Qazaqstanda qazaqtardyng ýles salmaghy 29%-aq bolsa, 1980 jyldardyng sonynda 40%-gha juyqtady.

1964-1965 jyldardan bastap qana qazaqtar kәdimgi nandy toyyp jey bastady.

Kenes Odaghynyng basshylarynyng ishinde eng jaylysy L.Brejnev bolghanyn moyyndau kerek.

Sol Brejnev Kenes Odaghy sekildi alyp memleketti basqarghanda D Qonaevqa arqa sýiedi.

1964 jyly biylikke kelgen L.Brejnev premier-ministr etip alghan N.Kosygin ekeui ekonomikalyq reforma bastady.

Dәl osy kezde Brejnev – Kosygin – Qonaev ýshtaghany qalyptasty.

Kenes Odaghyndaghy biylik tepe-tendigi men basqaru logikasy

Ýshtaghan degen ne?

Kenestik biylik formaldy týrde újymdyq sipatta bolghanymen, is jýzinde sheshimder birneshe yqpaldy túlghanyng beyresmy kelisimi arqyly qabyldandy.

1960–1980 jyldary osynday negizgi konfigurasiyalardyng biri — Brejnev – Kosygin – Qonaev ýshtaghany boldy.

Búl ýshtik sayasy túraqtylyqty, ekonomikalyq basqarudy,

últtyq-respublikalyq balansty

qamtamasyz etti.

1. 1. Leonid Brejnev — sayasy ózek

Róli jýiening túraqtylyghy, elitalyq konsensus, iydeologiyalyq baqylau

Brejnev — reformator emes, mәmileger boldy. Ol Sayasy Burodaghy qaqtyghystardy júmsartty, elitalar arasyndaghy tepe-tendikti saqtady, jeke adaldyqty basty kriyteriy etti.

Ol Qonaevty Orta Aziyadaghy senimdi tirek, túraqtylyq kepili retinde kórdi.

2. Aleksey Kosygin — ekonomikalyq aqyl

Róli naqty ekonomikalyq sayasat, josparlau men reformalar, óndiristik tiyimdilik

Kosygin — tehnokrat. Ol emosiyadan ada, esepke negizdelgen, reformany evolusiyalyq jolmen jýrgizgisi keldi.

Qonaevqa kózqarasy:

Qonaevty esepke senetin, ónerkәsipti týsinetin, uәdege berik respublikalyq basshy retinde baghalady.

3. Dinmúhamed Qonaev — últtyq-respublikalyq balans

Róli ortalyq pen respublika arasyndaghy kópir, últtyq kadrlar men aimaqtyq túraqtylyq, óndiristik ósim

Qonaev iydeolog emes, tribun emes, úiymdastyrushy boldy.

Ol Mәskeuge qarsy shyqpady, biraq respublikanyng mýddesin ýnsiz, jýieli qorghady.

Ýshtaghan qalay júmys istedi?

Brejnev — senim beredi, Kosygin — esep jýrgizedi, Qonaev — iske asyrady.

Brejnev sayasy qoldau kórsetti

Kosygin ekonomikalyq qisyndy bekitti

Qonaev ony aimaqta naqty nәtiyjege ainaldyrdy

Nege dәl Qonaev manyzdy boldy?

Kóp respublikalarda Mәskeumen tek formaldy baylanys boldy, jospar oryndaldy, biraq jýie ishten tozdy.

Qazaqstanda ónerkәsip naqty damydy,

kadrlyq mektep qalyptasty, әleumettik túraqtylyq saqtaldy

Búl — Qonaevtyng basqaru stiylining nәtiyjesi edi.

Ýshtaghannyng әlsireui

1970-jyldardyng sonynda Kosygin reformalary tejeldi, Brejnev densaulyghy nasharlady, jýie iynersiyagha kóshti

1982 jyldan keyin ýshtaghan is jýzinde resmy týrde ydyrady.

Al 1986 jyly Qonaevtyng qyzmetten alynuy — osy modeliding týpkilikti ayaqtalghanyn kórsetti.

Tarihy sabaq

Brejnev – Kosygin – Qonaev ýshtaghany kórsetken basty shyndyq:

Kenestik jýie eng tiyimdi júmys istegen kezeng — sayasy túraqtylyq + ekonomikalyq aqyl + aimaqtyq jauapkershilik birikken sәt edi.

Búl — býgingi memleket basqaru ýshin de ózekti formula.

Brejnev pen Qonaevtyng jaqyndyghy turaly kóp aitylghan ghoy.

Aleksey Nikolaevich Kosyginning Dinmúhamed Ahmetúly Qonaev turaly pikiri kenestik jogharghy elitadaghy Qonaev bedelin aiqyn kórsetetin manyzdy derekkózderding biri sanalady.

Kosygin jәne Qonaev - iskerlik senimge negizdelgen qatynas

Aleksey Kosygin — KSRO Ministrler Kenesining Tóraghasy, yaghny býkil odaqtyq ekonomikanyng naqty tizginin ústaghan túlgha. Ol emosiyagha emes, esepke, tәrtipke jәne nәtiyjege sýienetin tehnokrat retinde tanyldy. Osynday qatang talap qoyatyn basshynyng Qonaevqa degen kózqarasy erekshe bolghan.

Kosygin Qonaevty sózge emes, iske berik, ekonomikany tereng týsinetin, respublikalyq mýddeni populizmsiz qorghay alatyn basshylardyng biri dep sanady.

Negizgi baghalaulary men estelikterdegi tújyrymdar

1. «Qonaevpen júmys isteu onay»

Kosyginning ainalasyndaghylardyng estelikterinde onyng mynaday oiy jii aitylady:

«Qonaevpen kelisu qiyn emes, óitkeni ol eshqashan mýmkin emes nәrseni talap etpeydi jәne uәdesin oryndaydy».

Búl — sol kez ýshin eng joghary bagha edi. Sebebi ol kóp respublikalyq basshylardy jospardy qoldan «әsirelep», keyin oryndamaytyny ýshin synaytyn.

Kosygin Qonaevtyng tau-ken injeneri ekenin, óndiristi qaghaz jýzinde emes, tehnologiyalyq dengeyde týsinetinin erekshe atap ótken.

Onyng pikirinshe, Qazaqstandaghy iri ónerkәsip jobalary (týsti metallurgiya, energetika, ken óndirisi) tek sayasy sheshimmen emes, naqty injenerlik eseppen jýzege asyryldy. «Respublika ýshin saudalasa alady, biraq shekten shyqpaydy»

Kosygin Qonaevty Mәskeumen qarym-qatynasta dauys kótermeytin, qysym jasamaytyn, biraq respublikagha qajetti resursty dәlelmen alyp qalatyn

qayratker retinde sipattaghan.

Búl qasiyet ony KSRO-daghy eng senimdi odaqtas respublikalar basshylarynyng birine ainaldyrdy.

1965 jylghy Kosyginning ekonomikalyq reformalary kezinde Qonaev óndiristik derbestikti keneytu, kәsiporyndardyng tiyimdiligine mәn beru, jospardy formalidy emes, naqty oryndau ústanymdaryn Qazaqstanda barynsha iske asyrugha tyrysty.

Osy ýshin Kosygin óz estelikterinde Qonaevty «reformany týsinetin sanauly birinshi hatshylardyng biri» retinde baghalaydy.

Mihail Gorbachev (KSRO-nyng songhy basshysy)

1986 jyly Qazaqstandaghy biylik auysuy men Jeltoqsan oqighasy dәl Gorbachev túsynda bolghanyna qaramastan, ol ózining keyingi memuarlarynda Qonaev túlghasynyng auqymyn moyyndady.

Pikirining týiini:

Gorbachev Qonaevty «óz dәuirining adamy» dep atap, onyng yqpalynyng orasan zor bolghanyn jazdy. Ol Dinmúhamed Ahmetúlynyng halyq arasynda erekshe qúrmetke ie bolghanyn da ashyq moyyndady, degenmen qayta qúru kezeninde olardyng iydeologiyalyq ústanymdary ekige jaryldy.

Geydar Aliyev (Ázerbayjan kóshbasshysy, Sayasy buro mýshesi)

Aliyev Qonaevty danalyghy men diplomatiyalyq sheberligi ýshin tereng qúrmettedi.

Ol Qonaevty «kenestik sayasattyng aqsaqaly» dep ataghan. Aliyevting aituynsha, Sayasy buroda Dinmúhamed Ahmetúlynyng pikirine Qazaqstangha tikeley qatysy joq mәselelerding ózinde qúlaq asatyn, óitkeni ol strategiyalyq bolashaqty kóre biletin siyrek qabiletke ie edi.

Vladimir Sherbiskiy (Ukraina Kompartiyasy OK Birinshi hatshysy)

Eki iri respublikanyng — Ukraina men Qazaqstannyng — basshylaryn kәsiby ózara qúrmet pen basqaru stiylining úqsastyghy baylanystyrdy: bayyptylyq pen ónerkәsipti damytugha basymdyq beru.

Pikirining týiini:

Sherbiskiy Qonaevtyng ziyalylyghyn erekshe atap ótti. Onyng aituynsha, Qonaev — «kenestik aristokrattyn» eng jaqsy maghynasyndaghy ýlgisi: joghary bilimdi, ózin-ózi ústay biletin, ghylymdy tereng mengergen túlgha (Qonaev akademiyk, tehnika ghylymdarynyng doktory bolghan).

Evgeniy Chazov (KSRO Densaulyq saqtau ministri, akademiyk)

Kenestik jogharghy basshylyqtyng bәrin derlik emdegen Chazov «Biylik pen densaulyq» atty kitabynda Qonaevqa airyqsha toqtalady.

Pikiri:

Ol Qonaevty el basshylyghyndaghy eng adal әri qarapayym adamdardyng biri dep sipattaydy. Chazov Dinmúhamed Ahmetúlynyng fizikalyq jәne ruhany tózimdiligine, sonday-aq túrmystaghy qarapayym da qadirli bolmysyna tang qalghanyn jazady.

D.Qonaevtyng sayasy qayratkerler erekshe atap ótken negizgi qasiyetter:

️Ziyalylyq

Eshqashan dauys kótermegen, tipti baghynyshtylarymen de әrdayym sypayy sóilesken.

Kәsibiylik

Tau-ken isi men ekonomikany tereng bilgen, zauyt diyrektorlarymen bir tilde sóilese alghan.

Qarapayymdylyq

Sәn-saltanatqa qúmartpaghan (qaytys bolghannan keyin onyng jeke jinaqtary men menshikti sayajaylary bolmaghany belgili boldy).

Mәmilegerlik

Mәskeuding qatang talaptary men respublika mýddeleri arasynda ymyra taba bilu qabileti.

Ómir Shynybekúly

Abai.kz