Osy ózi әbden jauyr bolghan taqyryp!

Qazaqstan Tәuelsizdik alghannan beri soltýstik jaqtan birtýrli sasyq ta pasyq iyis shyghyp, geosayasy sipaty bar aram pighyl arakidik boy kórsetip qalatynyna boyymyz ýirenip qalghany ótirik emes.

Tәuelsizdik alghanymyzgha deyin (1990 jyly) Soljenisyn sekildi súmyraydyng Ortalyq Aziya elderin Reseyding «podbrushiesi» dep kelemejdeuinen bastau alghan búl dәstýr RF Ukrainagha qarsy soghys ashqannan beri ýdep keledi.

Mine, kýni keshe ol jaqtan taghy bir «әuliye» shyqty. Verhoturov degen reseylik tarihshynyng kitabynyng atynyng ózi onyng imperiyalyq ústanymyn, keshegi Sovet odaghynyng qúramynda bolghan, býginde Tәuelsiz mәrtebe alghan derbes memleketterge degen mensinbeushilik kózqarasyn bildirse kerek: «Bolmaghan qazaq genosiydi» («Kazahskiy genosiyd, kotorogo ne bylo»). Osydan baryp, onyng kim ekenin úgha beriniz.

Basqa, әrtýrli salany mengergen arandatushylardan Verhoturovtyng bir ózgesheligi sol: búl tarihshy neoimperiyalyq, antiqazaqtyq ústanymyna ghylymy sipat bergisi keledi. Onyng bir qúityrqylyghy mynada: ol jalpy alghanda stalindik rejim túsynda halyqtardyng qyrylghanyn joqqa shygharmaydy (yaghni, syrt kózge obektivti bop kóringisi keledi), alayda onyng bәrin «asyra silteushiliktin» saldary» dep baghalap, tútas últtardyng kózin qúrtqysy kelgen kommunistik «genosidti» moyyndaghysy kelmeydi.

Onyng sebebi de belgili: 1991 jyly Sovet odaghy taraghanda Resey ózin onyng múrageri dep jariyalady da, mәselen, shet elderdegi KSRO menshigi basqagha emes, Reseyge ótip ketti. Menshikti iyelending be, KSRO túsynda oryn alghan qylmystargha da tarih aldynda jauap ber, genosid sekildi qyrghyndardy da óz moynyna al! Joq, Resey olay etkisi kelmeydi! Verhoturov sekildiler bolsa, sol súrqiya sayasatty legitimdi etkisi keletin ghalymdar.

«Vot ety veshi, svyazannye s golodomorom, ony dlya Kazahstana ne prosto opasny, ony opasny iymenno s tochky zreniya voobshe sushestvovaniya gosudarstvennosti. No, kak vy ponimaete, glyadya na to, chto stalo s Ukrainoy, chto budet s Kazahstanom? (…) Ony mogut provesty politiku tochno takui je, kak provodily vot, sobstvenno govorya, vot ety vot maydanshiky na Ukraiyne, no eto priydet k voorujennomu konfliktu. Kazahstan, vo-pervyh, ne gotov, vo-vtoryh, prosto on slishkom slab y malenikiy, chtoby chto-to protivopostaviti Rossiiy», - dep kósiledi Verhoturov.

Onyng oiynsha, «Asharshylyqty aitu memlekettigimizge qauipti» eken. Yaghni, ol taqyryp Reseyding jandy jerine tiyedi eken de, onyng arty «qaruly qaqtyghysqa әkep soqtyrady» eken. Mәssaghan, bezgeldek! Sonda soltýstik kórshige jaqpaydy eken dep, tól tarihymyzdy búrmalauymyz kerek pe?!

Qazaqstan onday qaqtyghysqa «dayyn emes», «tym әlsiz» deydi «Kiyevti eki-ýsh kýnde basyp alamyz», - dep, tórt jyl boyyna Donbass jaqta shygha almay jatqan Reseyding iydeologiyalyq qolshoqpary.

«Dlya nas ukrainsy – eto ocheni blizkie rodstvenniki, eto praktichesky svoi. Y tem ne menee, da, ony nas dovely do takoy situasii, kogda my ih staly biti, a kazahy dlya russkih – eto ne vpolne svoi. Da, s nimy mojno drujiti y vse takoe, no eto vse-taky eto ludy podalishe, i, kak govoritsya, biti ih budut ohotnee i, kajetsya, y bolee jestko, chem te je ukrainsev»,- dep kólgirsiydi ol taghy da.

Yaghni, «ukraindyqtar jaqyn tuysqanymyz bolsa da, biz olardy úryp-soghyp jatyrmyz. Al, qazaqtar orystar ýshin onsha jaqyn emes. Sondyqtan olardy aiyzymyz qanyp, әri ukraindyqtardan beter soqqylaymyz» degenge sayady búl bilgishting oiy. «Aqymaq shynyn aitamyn dep, syryn aitady» deydi múndayda atam qazaq!

Tútas bir últtyng namysyna tiyetin әri eki memleketting arasyna ot salatyn arandatugha ne aitugha bolady?!

Boldy! Jetti!

Qashanghy osyndaylardyng qúityrqylyghyna shyday beremiz?! Qashanghy kól-kósir maqala jazyp, óz-ózimizdi «jauap berip, qatyrdyq, ә?!» dep alday beremiz?!

Sondyqtan, kezinde Nazarbaevtyng manayyndaghylargha aitqan, biraq olar jauapsyz qaldyrghan bir úsynysymdy Toqaevtyng manayyndaghylargha taghy da qaytalayyn.

«Taspen atqandy aspen at» degen momynshyl, pasifistik, tym ymyrashyl, tolstoyshyl, gandiyshil ústanym qazirgi kýrdeli geosayasy jaghdayda jaramasa, jaraspasa kerek.

Sondyqtan, últyndy taspen atqandy sen de taspen atugha dayyn bol!

«Á» dese, «Mә!» de!

Yaghni, bizge de últymyzdyng namysyn qorghap, shetel shiybórilerilerining shatpaqtaryna der kezinde әri qatty-qatty (diplomatiyalyq protokol men reglamentke qaramay!) jauap beretin óz «jirinovskiylerimiz» kerek!

Qajet bolsa, onsyz da ózining aitqanynan shyqpaytyn, quyrshaq partiyalar men qozghalystardy qúrugha әbden mashyqtanyp alghan biylik dәl osynday baghyttaghy úiymdar qúrsyn, ózimizding jariya nasihatshylarymyzdy tәrbiyelesin, solardy der kezinde efirge shygharsyn!

Áytpese, soltýstik jaqtan erteng taghy bireu taghy bir arandatushylyq sipattaghy sóz aityp, biz taghy da maqala jazyp әlek bolyp jatamyz.

Qashanghy sóite beremiz?!

Boldy! Jeter!

Ámirjan Qosan

Abai.kz