Aqsham jamyray terezening aldynda kóshe tirshiligin tamashalap otyr. Basyn tereze perdesine sýiep edi, tanauyna shang basqan kreton iyisi keldi. Nege ekeni belgisiz, әbden dinkesi qatqan.

Kóshede qayshylasqan kisi qarasy sayabyrlapty. Eng shetki ýy iyesi de qonalqagha qaray ayandady. Beton ýstinde taqyldaghan, qyzyl kirpishten janadan salynghan ýilerding aldyndaghy shlakty shyqyrlatyp basqan ayaq dybysyn sezdi. Búryn búl jer bos alanqay edi, әr kýni keshke osynda balalarmen birge oinaytyn. Keyin Belfasttan kelgen bireu satyp alyp, ýy salyp tastady. Ózi búzdyrghan úsaq ýishikter siyaqty emes, shatyry jarqyraghan kileng zәulim kirpish ýiler. Kóshe boyynda túratyn balalar: Devinder, Vaterler, Dundar, kishkentay mýgedek Georg, ózi jәne bauyrlary – bәri-bәri osynda asyr salatyn.

Alayda Ernest búlargha eshqashan qosylghan emes, sebebi ol eseyip ketken edi. Ákesi ýnemi jetip kelip, qolyndaghy shybyghyn shoshandatyp, qua jóneletin. Kóbinese kishi Georg qarauylgha túryp, әkesi kórinse búlargha habar beretin. Degenmen sol kýnder shyn baqytty shaqtary eken. Ol kezde әkesi sonshalyq qatygez emes-ti, әri anasy da tiri-etin. Endi sol sәtter eles bolyp artta qalypty. Sinili, bauyrlary týgel boyjetip, erjetip, anasy dýniyeden ozdy. Tizze Dun da baqilyq boldy. Valterler de Angliyagha qaytty. Bәri ózgerdi. Endi, mine, ózi de ózgeler sekildi búl jerden jyraqtap, tughan ýiin tastap ketpek.

Ýi! Bólme ishin barlady, qanshama jyl aptasyna bir ret shan-tozanyn qaghyp-sýrtetin osynau tanys zattargha, kók ala shang qaydan keletinine tandana kóz jýgirtti. Osylay bәrin tastap ketetini ýsh úiyqtasa týsine de kirmegen. Myna tanys, estelikke toly zattardy endi eshqashan kórmeytin shyghar. Tipti, qasiyetti Margarita Mariya Alakokqa berilgen ósiyetnamanyng transkripsiyasyn kórsetetin litografiyanyng janyndaghy synghan kishkentay shyny qoraptyng ýstine ilingen sarghayghan surettegi diny qyzmetkerding atyn da kýni býginge deyin kónil qoyyp esine saqtamapty. Ol әkesining mekteptes dosy edi. Ákesi qashan da ýige kelgen qonaqqa suretti kórsetip, sýlesoq qana:

– Ol qazir Meliburnda, – deytin.

Ol jyraqtaytynyna da, ýiin tastap ketetinine de kóndikken. Qarary dúrys pa? Múny eki taraptan da tarazylaugha tyrysty. Ýiinde joq degende baspanasy, iship-jemi bar; tónireginde ómir boyy tanyp-bilgen júrt bar. IYә, ýide de, júmysta da kóp enbektenui qajet bolatyn. Bireuge erip qashyp ketkenin bilgen sәtte dýkendegiler ne demek? Aqymaq der, bәlkim; ornyna basqa bireudi alamyz dep habarlandyru berip, súrau salar. Miss Gavan jaulyghyn aspangha atyp quanar.

– Miss Hill, hanymdardyng kýtip qalghanyn kórip túrghan joqsyz ba?

– Jyldamyraq qimyldasanyzshy, Miss Hill, qane.

Dýkennen ketkenine asa bir qayghyrmas.

Jana ýiinde, belgisiz alys jerde tap búlay bola qoymas. Ol kezde Evelina túrmys qúrady. Sonda júrt ony qúrmet tútar edi. Anasy kórgen zәbirdi búghan eshkim kórsetpes. On toghyzdan assa da, әli de әkesining qaradýrsin-qatygezdiginen jasqanyp, qorqady. Bala kezinde, eseygende de әkesi múny qyz balasy bolghany ýshin Hәrry men Ernestti úrghanday úryp-soghyp kórmedi. Biraq keyingi kezderi әkirendeytindi shyghardy, qaytys bolghan anasynyng beti ýshin demese, búghan ne istep, ne qoyatynyn aityp, әbden qoqandap baqty. Onyng ýstine, qazir qorghaytyn eshkimi de joq. Ernest qaza tapqan, shirkeu bezendirushisi bolyp kýn kóre bastaghan Hәrry de kópten beri el syrtynda, jyraqta jýrgen-túghyn. Ásirese, senbining keshinde oshaq basynda qozdaytyn aqsha turaly janjal әbden mezi qylyp bitken. Búl qashan da bar tapqan-tayanghanyn әkesine beretin. Hәrry de beruge tiyistining bәrin onyng alaqanyna salady, alayda әkesinen aqsha alu bir ýlken qiyamet edi. Ákesi oghan «sen aqshany ysyrap ettin, aqylsyzsyn, manday termen zorgha tapqan tiyndy dalagha shashtyn» dep qay-qaydaghyny aitatyn, osylay әr senbi kónilbúzar bir azappen ótetin. Ákesi sonynda aqshany berip, jeksenbining as-auqatyn dayyndauyng kerek dep tapsyrady. Sodan azyq-týlik alu ýshin dereu dýkenge bet alady; qara týsti әmiyanyn alaqanyna tastay qysyp alyp, qaraqúrym júrt ishinen zorgha ótip, qas qaraya bir dorba jýgin arqalap qayta oralady. Ýiding as-suymen qatar, bar qajeti óz qarauynda, qalghan eki balanyng uaqytyly tamaqtanyp, sabaghyna baryp-keluin qamtamasyz etu ýshin kóp enbektenui kerek bolatyn. Tirligi, ómiri qiyn-túghyn, biraq dәl qazir, bәrinen qol ýzip keter shaqta, sonshalyqty bir jek kórerliktey azapty ómir siyaqty kórine qoymady.
Frankpen birge mýldem basqasha bir ómir ólkesine qadam baspaq. Frank – ken, ashyq, mәrt azamat. Týnge qaray ekeui kemege minip, ýilenip, ózderi qalaghan ýide ómir sýrui ýshin Buenos-Ayreske ketpek. Ony alghash kórgen sәti ap-anyq kóz aldynda. Ýlken danghylda, ara-túra ózi kezdesuge baratyn shaghyn qonalqada túratyn. Beyne bir-eki apta búryn ghana bolghan siyaqty. Ony qaqpa aldynda túrghan jerinen kórdi, bas kiyimin bir jaq shekesine qaray bastyra kiyipti, úzyn shashy mandayyn kómkere jýzin jauyp túr. Sosyn tanysty. Ár kýni keshkisin múny dýkenning aldynda kýtip alyp, ýige deyin shygharyp salady. Birde «Sergeldeng qyz» spektakline ertip apardy, qoyylymnyng týsiniksiz jerine kelip, onymen tize qaghystyryp qatar otyrghan sәtte ózi qúddy bir aspanda qalyqtap jýrgendey kýy keshti. Jigit muzykany jaqsy kóretin, әn salatyny da bar. Ekeui bir-birine yqylasty kórindi; tenizshige ghashyq qyzdyng әnin aitqan sәtte qyzara bórtip, ne isterin bilmey qipaqtap qalady. Búl oghan әzildep «quyrshaqsyn» deydi. Bastapqyda jigitpen jýrip, sóilesu qyzyq kórindi, degenmen keyingi kezderi shyndap únata bastaghanyn sezdi. Shalghaydaghy beytanys ólkeler turaly qyzyqty hikaya aitatyn. Júmysyn Kanadagha baryp-keletin Allen kompaniyasyndaghy bir kemede, aiyna bir funt sterling qana alatyn qarapayym jýk tasushy bolyp bastapty. Búghan ózi júmys istegen kemenin, basqa kompaniyalardyng attaryn tizbektep aityp beretin. Magellan búghazynan qalay ótkenin, patagoniyalyqtardyng qorqynyshty hikayalaryn bayandaytyn. Buenos-Ayresten tabanynan tozyp zorgha shyghypty, ózining aituynsha, bayyrghy otanyna jaqsylap bir demalmaq ýshin kelipti. Áriyne, әkesi bәrin bildi, qyzynyng da onymen kezdesuine tyiym saldy.
– Men ol tenizshilerdi beske bilem, – dedi ol.

Bir kýni Frankpen sózge kelip qaldy, sodan bastap sýiiktisimen jasyryn kezigip jýr.

Dalany qaranghylyq qymtay bastady. Qolyndaghy eki hattyng birin Hәrriyge, ekinshisin әkesine jazghan. Ernestti bәrinen artyq kóretin, Hәrriydi de jaqyn tartty. Ákesi shau tartyp qaldy; ýiden ketse, ol da qyzyn saghynatyn shyghar. Keyde erekshe kónili týsip, jaqsy kórinetini de bar-dy. Jaqynda, bir kýn auyryp tósek tartyp jatqanda, kitaptan bir eles jayly hikaya oqyp, otqa nan qoyyp qytyrlaq qyp pisirip bergen. Búryn da, anasynyng tiri kezinde, bәri birge Hout jotasyna seyilge shyghatyn. Sonda әkesi anasynyng jaulyghyn taghyp alyp, bәrin kýlkige qaryq qylghanyn esine aldy.
Uaqyt syrghyp ótip jatyr, al búl terezening aldynda, perdege basyn sýiep әli otyr, taghy da shandy kreton iyisi tanauyna keldi. Kóshening aldynghy jaghynan sharmankanyng sazy estildi. Ózine jaqsy tanys әuen. Búryn da sharmankashynyng tap osy әuendi shalghany, qolynan kelgenshe  otbasyna bas-kóz bolamyn dep anasyna uәde bergeni esine týskeni netken ókinishti. Aurushang anasynyng songhy týni kóz aldyna keldi; onda da zaldyng týbindegi shaghyn, qaranghy bólmede jatqan jәne syrttan múndy italiyan sazy estildi. Sharmankashygha jarty shilling (Batys Europanyng aqsha birligi – aud.) berip, basqa jerge ket dep ótinip edi. Ákesi qompyldap, nauqas әieline jaqyndap:
– Qarghys atqyr, italiyandar! Múnda nesi bar?! –  dep yzbarlanyp kirgen.
Anasynyng ayanyshty ómirining kórinisi osy bir qayghyly sәtte bar siqyrymen jan dýniyesin jaulap, aqyry shólge jútylyp bitetin qúrbandyq keruenindey kóz aldynda kólbendey berdi. «Deravaun Seraun! Deravaun Seraun!» dep aqymaqsha jalbaryna kýbirley bastaghan anasynyng dauysyn estingendey óne-boyy diril qaqty.
Kenet ýreylene ornynan atyp túrdy. Qashuy kerek! Qashuy kerek endi! Frank qútqarar edi. Búghan jana ómir, bәlkim mahabbat ta syilar. Qalay da ómir sýrgisi keledi. Ne ýshin ol kónilsiz boluy kerek; baqytty bolugha haqyly ghoy. Frank múnyng qolynan ústap, qúshaghyna basar edi, qútqarar edi.
Soltýstik ainalymdaghy stansiyada qayshalysqan qaraqúrym júrt ishinde túrghan. Franktyng qolynan ústap, kemege minu jayynda birdeneni qayta-qayta pysyqtap túrghany anyq esinde. Stansiya many iyghyna sumka asynghan әskerlerge toly. Kóz aldyna liman túraghynan bayau qozghala bastaghan kemelerding súlbasy keldi, dóngelek terezeleri jarqyrap, qondyrghy-búidasy ýzilerdey terbelip túr. Búl eshtene sezinbedi, tipti til qatpady. Beti tastay qatyp, bozarghanyn sezdi, әri qúdiretti qúdaydan qazirgi mindeti ne ekenin úqtyryp, ózine bir jol núsqashy dep ótine dúgha tilep jatty. Bir alyp keme túman ishinde múnly dauys sala bozdap, guildep ótkendey boldy. Ketse, Frankpen birge Buenos-Ayres baghytyndaghy teniz jolynda bolar edi. Biyletterin de alyp qoyghan. Franktyng ózi ýshin jasaghan osynshama isinen song qalay ghana keri qaytpaq? Uayym-qayghydan jýregi qysylghanday; qasiyetti dúghany ishinen ýnsiz kýbirlep túrghanday, erni dir-dir etti. Jýrek týkpirinen әldebir qonyrau soghylghanday boldy. Áldekim qolynan ústaghanyn sezdi:

– Jýr!

Álemdegi býkil teniz atauly jýregin qaumalay qorshap alypty. Frank teniz tolqyndary ishinen múny ózine arbap, tartyp barady: túnshyghyp, tynysy taryldy. Eki qolymen qorshau temirden qúlay qúshaqtady.

– Jýr, kettik!
Jo-joq! Joq! Beyne jyndy adamday qos qolymen temirge tastay jabysty. Teniz jaqtan bir ashy aiqay estildi.

– Evelina! Eviy!

Frank tosqauyldan qarghyp ótip, ózine qaray shaqyrdy. Oghan bireu aiqay saldy, alayda ol Evelinany shaqyra berdi. Oghan shýberektey bozarghan quarynqy jýzin búrdy; beyne enjar, sharasyz, móliygen bir maqúlyq siyaqty. Janarynda ne sezim-mahabbat, ne bir qoshtasatyn ishara, ne bir tanys-jaqyndyq iltipat bilinbeydi.

Djeyms Djoys

Týrik tilinen tәrjimalaghan – Estemes Shәkirjan

Abai.kz