اقشام جامىراي تەرەزەنىڭ الدىندا كوشە تىرشىلىگىن تاماشالاپ وتىر. باسىن تەرەزە پەردەسىنە سۇيەپ ەدى، تاناۋىنا شاڭ باسقان كرەتون ءيىسى كەلدى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز، ابدەن دىڭكەسى قاتقان.

كوشەدە قايشىلاسقان كىسى قاراسى سايابىرلاپتى. ەڭ شەتكى ءۇي يەسى دە قونالقاعا قاراي اياڭدادى. بەتون ۇستىندە تاقىلداعان، قىزىل كىرپىشتەن جاڭادان سالىنعان ۇيلەردىڭ الدىنداعى شلاكتى شىقىرلاتىپ باسقان اياق دىبىسىن سەزدى. بۇرىن بۇل جەر بوس الاڭقاي ەدى، ءار كۇنى كەشكە وسىندا بالالارمەن بىرگە وينايتىن. كەيىن بەلفاستتان كەلگەن بىرەۋ ساتىپ الىپ، ءۇي سالىپ تاستادى. ءوزى بۇزدىرعان ۇساق ۇيشىكتەر سياقتى ەمەس، شاتىرى جارقىراعان كىلەڭ ءزاۋلىم كىرپىش ۇيلەر. كوشە بويىندا تۇراتىن بالالار: دەۆيندەر، ۆاتەرلەر، دۋندار، كىشكەنتاي مۇگەدەك گەورگ، ءوزى جانە باۋىرلارى – ءبارى-ءبارى وسىندا اسىر سالاتىن.

الايدا ەرنەست بۇلارعا ەشقاشان قوسىلعان ەمەس، سەبەبى ول ەسەيىپ كەتكەن ەدى. اكەسى ۇنەمى جەتىپ كەلىپ، قولىنداعى شىبىعىن شوشاڭداتىپ، قۋا جونەلەتىن. كوبىنەسە كىشى گەورگ قاراۋىلعا تۇرىپ، اكەسى كورىنسە بۇلارعا حابار بەرەتىن. دەگەنمەن سول كۇندەر شىن باقىتتى شاقتارى ەكەن. ول كەزدە اكەسى سونشالىق قاتىگەز ەمەس-ءتى، ءارى اناسى دا ءتىرى-ەتىن. ەندى سول ساتتەر ەلەس بولىپ ارتتا قالىپتى. ءسىڭىلى، باۋىرلارى تۇگەل بويجەتىپ، ەرجەتىپ، اناسى دۇنيەدەن وزدى. تيززە دۋن دا باقيلىق بولدى. ۆالتەرلەر دە انگلياعا قايتتى. ءبارى وزگەردى. ەندى، مىنە، ءوزى دە وزگەلەر سەكىلدى بۇل جەردەن جىراقتاپ، تۋعان ءۇيىن تاستاپ كەتپەك.

ءۇي! بولمە ءىشىن بارلادى، قانشاما جىل اپتاسىنا ءبىر رەت شاڭ-توزاڭىن قاعىپ-سۇرتەتىن وسىناۋ تانىس زاتتارعا، كوك الا شاڭ قايدان كەلەتىنىنە تاڭدانا كوز جۇگىرتتى. وسىلاي ءبارىن تاستاپ كەتەتىنى ءۇش ۇيىقتاسا تۇسىنە دە كىرمەگەن. مىنا تانىس، ەستەلىككە تولى زاتتاردى ەندى ەشقاشان كورمەيتىن شىعار. ءتىپتى، قاسيەتتى مارگاريتا ماريا الاكوكقا بەرىلگەن وسيەتنامانىڭ ترانسكريپتسياسىن كورسەتەتىن ليتوگرافيانىڭ جانىنداعى سىنعان كىشكەنتاي شىنى قوراپتىڭ ۇستىنە ىلىنگەن سارعايعان سۋرەتتەگى ءدىني قىزمەتكەردىڭ اتىن دا كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوڭىل قويىپ ەسىنە ساقتاماپتى. ول اكەسىنىڭ مەكتەپتەس دوسى ەدى. اكەسى قاشان دا ۇيگە كەلگەن قوناققا سۋرەتتى كورسەتىپ، سۇلەسوق قانا:

– ول قازىر مەلبۋرندا، – دەيتىن.

ول جىراقتايتىنىنا دا، ءۇيىن تاستاپ كەتەتىنىنە دە كوندىككەن. قارارى دۇرىس پا؟ مۇنى ەكى تاراپتان دا تارازىلاۋعا تىرىستى. ۇيىندە جوق دەگەندە باسپاناسى، ءىشىپ-جەمى بار; توڭىرەگىندە ءومىر بويى تانىپ-بىلگەن جۇرت بار. ءيا، ۇيدە دە، جۇمىستا دا كوپ ەڭبەكتەنۋى قاجەت بولاتىن. بىرەۋگە ەرىپ قاشىپ كەتكەنىن بىلگەن ساتتە دۇكەندەگىلەر نە دەمەك؟ اقىماق دەر، بالكىم; ورنىنا باسقا بىرەۋدى الامىز دەپ حابارلاندىرۋ بەرىپ، سۇراۋ سالار. ميسس گاۆان جاۋلىعىن اسپانعا اتىپ قۋانار.

– ميسس حيلل، حانىمداردىڭ كۇتىپ قالعانىن كورىپ تۇرعان جوقسىز با؟

– جىلدامىراق قيمىلداساڭىزشى، ميسس حيلل، قانە.

دۇكەننەن كەتكەنىنە اسا ءبىر قايعىرماس.

جاڭا ۇيىندە، بەلگىسىز الىس جەردە تاپ بۇلاي بولا قويماس. ول كەزدە ەۆەلينا تۇرمىس قۇرادى. سوندا جۇرت ونى قۇرمەت تۇتار ەدى. اناسى كورگەن ءزابىردى بۇعان ەشكىم كورسەتپەس. ون توعىزدان اسسا دا، ءالى دە اكەسىنىڭ قارادۇرسىن-قاتىگەزدىگىنەن جاسقانىپ، قورقادى. بالا كەزىندە، ەسەيگەندە دە اكەسى مۇنى قىز بالاسى بولعانى ءۇشىن ءحارري مەن ەرنەستتى ۇرعانداي ۇرىپ-سوعىپ كورمەدى. بىراق كەيىنگى كەزدەرى اكىرەڭدەيتىندى شىعاردى، قايتىس بولعان اناسىنىڭ بەتى ءۇشىن دەمەسە، بۇعان نە ىستەپ، نە قوياتىنىن ايتىپ، ابدەن قوقاڭداپ باقتى. ونىڭ ۇستىنە، قازىر قورعايتىن ەشكىمى دە جوق. ەرنەست قازا تاپقان، شىركەۋ بەزەندىرۋشىسى بولىپ كۇن كورە باستاعان ءحارري دە كوپتەن بەرى ەل سىرتىندا، جىراقتا جۇرگەن-تۇعىن. اسىرەسە، سەنبىنىڭ كەشىندە وشاق باسىندا قوزدايتىن اقشا تۋرالى جانجال ابدەن مەزى قىلىپ بىتكەن. بۇل قاشان دا بار تاپقان-تايانعانىن اكەسىنە بەرەتىن. ءحارري دە بەرۋگە ءتيىستىنىڭ ءبارىن ونىڭ الاقانىنا سالادى، الايدا اكەسىنەن اقشا الۋ ءبىر ۇلكەن قيامەت ەدى. اكەسى وعان «سەن اقشانى ىسىراپ ەتتىڭ، اقىلسىزسىڭ، ماڭداي تەرمەن زورعا تاپقان تيىندى دالاعا شاشتىڭ» دەپ قاي-قايداعىنى ايتاتىن، وسىلاي ءار سەنبى كوڭىلبۇزار ءبىر ازاپپەن وتەتىن. اكەسى سوڭىندا اقشانى بەرىپ، جەكسەنبىنىڭ اس-اۋقاتىن دايىنداۋىڭ كەرەك دەپ تاپسىرادى. سودان ازىق-تۇلىك الۋ ءۇشىن دەرەۋ دۇكەنگە بەت الادى; قارا ءتۇستى ءاميانىن الاقانىنا تاستاي قىسىپ الىپ، قاراقۇرىم جۇرت ىشىنەن زورعا ءوتىپ، قاس قارايا ءبىر دوربا جۇگىن ارقالاپ قايتا ورالادى. ءۇيدىڭ اس-سۋىمەن قاتار، بار قاجەتى ءوز قاراۋىندا، قالعان ەكى بالانىڭ ۋاقىتىلى تاماقتانىپ، ساباعىنا بارىپ-كەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەكتەنۋى كەرەك بولاتىن. تىرلىگى، ءومىرى قيىن-تۇعىن، بىراق ءدال قازىر، بارىنەن قول ءۇزىپ كەتەر شاقتا، سونشالىقتى ءبىر جەك كورەرلىكتەي ازاپتى ءومىر سياقتى كورىنە قويمادى.
فرانكپەن بىرگە مۇلدەم باسقاشا ءبىر ءومىر ولكەسىنە قادام باسپاق. فرانك – كەڭ، اشىق، ءمارت ازامات. تۇنگە قاراي ەكەۋى كەمەگە ءمىنىپ، ۇيلەنىپ، وزدەرى قالاعان ۇيدە ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن بۋەنوس-ايرەسكە كەتپەك. ونى العاش كورگەن ءساتى اپ-انىق كوز الدىندا. ۇلكەن داڭعىلدا، ارا-تۇرا ءوزى كەزدەسۋگە باراتىن شاعىن قونالقادا تۇراتىن. بەينە ءبىر-ەكى اپتا بۇرىن عانا بولعان سياقتى. ونى قاقپا الدىندا تۇرعان جەرىنەن كوردى، باس كيىمىن ءبىر جاق شەكەسىنە قاراي باستىرا كيىپتى، ۇزىن شاشى ماڭدايىن كومكەرە ءجۇزىن جاۋىپ تۇر. سوسىن تانىستى. ءار كۇنى كەشكىسىن مۇنى دۇكەننىڭ الدىندا كۇتىپ الىپ، ۇيگە دەيىن شىعارىپ سالادى. بىردە «سەرگەلدەڭ قىز» سپەكتاكلىنە ەرتىپ اپاردى، قويىلىمنىڭ تۇسىنىكسىز جەرىنە كەلىپ، ونىمەن تىزە قاعىستىرىپ قاتار وتىرعان ساتتە ءوزى قۇددى ءبىر اسپاندا قالىقتاپ جۇرگەندەي كۇي كەشتى. جىگىت مۋزىكانى جاقسى كورەتىن، ءان سالاتىنى دا بار. ەكەۋى ءبىر-بىرىنە ىقىلاستى كورىندى; تەڭىزشىگە عاشىق قىزدىڭ ءانىن ايتقان ساتتە قىزارا ءبورتىپ، نە ىستەرىن بىلمەي قيپاقتاپ قالادى. بۇل وعان ازىلدەپ «قۋىرشاقسىڭ» دەيدى. باستاپقىدا جىگىتپەن ءجۇرىپ، سويلەسۋ قىزىق كورىندى، دەگەنمەن كەيىنگى كەزدەرى شىنداپ ۇناتا باستاعانىن سەزدى. شالعايداعى بەيتانىس ولكەلەر تۋرالى قىزىقتى حيكايا ايتاتىن. جۇمىسىن كاناداعا بارىپ-كەلەتىن اللەن كومپانياسىنداعى ءبىر كەمەدە، ايىنا ءبىر فۋنت ستەرلينگ قانا الاتىن قاراپايىم جۇك تاسۋشى بولىپ باستاپتى. بۇعان ءوزى جۇمىس ىستەگەن كەمەنىڭ، باسقا كومپانيالاردىڭ اتتارىن تىزبەكتەپ ايتىپ بەرەتىن. ماگەللان بۇعازىنان قالاي وتكەنىن، پاتاگونيالىقتاردىڭ قورقىنىشتى حيكايالارىن باياندايتىن. بۋەنوس-ايرەستەن تابانىنان توزىپ زورعا شىعىپتى، ءوزىنىڭ ايتۋىنشا، بايىرعى وتانىنا جاقسىلاپ ءبىر دەمالماق ءۇشىن كەلىپتى. ارينە، اكەسى ءبارىن ءبىلدى، قىزىنىڭ دا ونىمەن كەزدەسۋىنە تىيىم سالدى.
– مەن ول تەڭىزشىلەردى بەسكە بىلەم، – دەدى ول.

ءبىر كۇنى فرانكپەن سوزگە كەلىپ قالدى، سودان باستاپ سۇيىكتىسىمەن جاسىرىن كەزىگىپ ءجۇر.

دالانى قاراڭعىلىق قىمتاي باستادى. قولىنداعى ەكى حاتتىڭ ءبىرىن حارريگە، ەكىنشىسىن اكەسىنە جازعان. ەرنەستتى بارىنەن ارتىق كورەتىن، ءحارريدى دە جاقىن تارتتى. اكەسى شاۋ تارتىپ قالدى; ۇيدەن كەتسە، ول دا قىزىن ساعىناتىن شىعار. كەيدە ەرەكشە كوڭىلى ءتۇسىپ، جاقسى كورىنەتىنى دە بار-دى. جاقىندا، ءبىر كۇن اۋىرىپ توسەك تارتىپ جاتقاندا، كىتاپتان ءبىر ەلەس جايلى حيكايا وقىپ، وتقا نان قويىپ قىتىرلاق قىپ ءپىسىرىپ بەرگەن. بۇرىن دا، اناسىنىڭ ءتىرى كەزىندە، ءبارى بىرگە حوۋت جوتاسىنا سەيىلگە شىعاتىن. سوندا اكەسى اناسىنىڭ جاۋلىعىن تاعىپ الىپ، ءبارىن كۇلكىگە قارىق قىلعانىن ەسىنە الدى.
ۋاقىت سىرعىپ ءوتىپ جاتىر، ال بۇل تەرەزەنىڭ الدىندا، پەردەگە باسىن سۇيەپ ءالى وتىر، تاعى دا شاڭدى كرەتون ءيىسى تاناۋىنا كەلدى. كوشەنىڭ الدىڭعى جاعىنان شارمانكانىڭ سازى ەستىلدى. وزىنە جاقسى تانىس اۋەن. بۇرىن دا شارمانكاشىنىڭ تاپ وسى اۋەندى شالعانى، قولىنان كەلگەنشە  وتباسىنا باس-كوز بولامىن دەپ اناسىنا ۋادە بەرگەنى ەسىنە تۇسكەنى نەتكەن وكىنىشتى. اۋرۋشاڭ اناسىنىڭ سوڭعى ءتۇنى كوز الدىنا كەلدى; وندا دا زالدىڭ تۇبىندەگى شاعىن، قاراڭعى بولمەدە جاتقان جانە سىرتتان مۇڭدى يتاليان سازى ەستىلدى. شارمانكاشىعا جارتى شيللينگ (باتىس ەۋروپانىڭ اقشا بىرلىگى – اۋد.) بەرىپ، باسقا جەرگە كەت دەپ ءوتىنىپ ەدى. اكەسى قومپىلداپ، ناۋقاس ايەلىنە جاقىنداپ:
– قارعىس اتقىر، يتالياندار! مۇندا نەسى بار؟! –  دەپ ىزبارلانىپ كىرگەن.
اناسىنىڭ ايانىشتى ءومىرىنىڭ كورىنىسى وسى ءبىر قايعىلى ساتتە بار سيقىرىمەن جان دۇنيەسىن جاۋلاپ، اقىرى شولگە جۇتىلىپ بىتەتىن قۇرباندىق كەرۋەنىندەي كوز الدىندا كولبەڭدەي بەردى. «Deravaun Seraun! Deravaun Seraun!» دەپ اقىماقشا جالبارىنا كۇبىرلەي باستاعان اناسىنىڭ داۋىسىن ەستىنگەندەي ونە-بويى ءدىرىل قاقتى.
كەنەت ۇرەيلەنە ورنىنان اتىپ تۇردى. قاشۋى كەرەك! قاشۋى كەرەك ەندى! فرانك قۇتقارار ەدى. بۇعان جاڭا ءومىر، بالكىم ماحاببات تا سىيلار. قالاي دا ءومىر سۇرگىسى كەلەدى. نە ءۇشىن ول كوڭىلسىز بولۋى كەرەك; باقىتتى بولۋعا حاقىلى عوي. فرانك مۇنىڭ قولىنان ۇستاپ، قۇشاعىنا باسار ەدى، قۇتقارار ەدى.
سولتۇستىك اينالىمداعى ستانتسيادا قايشالىسقان قاراقۇرىم جۇرت ىشىندە تۇرعان. فرانكتىڭ قولىنان ۇستاپ، كەمەگە ءمىنۋ جايىندا بىردەڭەنى قايتا-قايتا پىسىقتاپ تۇرعانى انىق ەسىندە. ستانتسيا ماڭى يىعىنا سۋمكا اسىنعان اسكەرلەرگە تولى. كوز الدىنا ليمان تۇراعىنان باياۋ قوزعالا باستاعان كەمەلەردىڭ سۇلباسى كەلدى، دوڭگەلەك تەرەزەلەرى جارقىراپ، قوندىرعى-بۇيداسى ۇزىلەردەي تەربەلىپ تۇر. بۇل ەشتەڭە سەزىنبەدى، ءتىپتى ءتىل قاتپادى. بەتى تاستاي قاتىپ، بوزارعانىن سەزدى، ءارى قۇدىرەتتى قۇدايدان قازىرگى مىندەتى نە ەكەنىن ۇقتىرىپ، وزىنە ءبىر جول نۇسقاشى دەپ وتىنە دۇعا تىلەپ جاتتى. ءبىر الىپ كەمە تۇمان ىشىندە مۇڭلى داۋىس سالا بوزداپ، گۋىلدەپ وتكەندەي بولدى. كەتسە، فرانكپەن بىرگە بۋەنوس-ايرەس باعىتىنداعى تەڭىز جولىندا بولار ەدى. بيلەتتەرىن دە الىپ قويعان. فرانكتىڭ ءوزى ءۇشىن جاساعان وسىنشاما ىسىنەن سوڭ قالاي عانا كەرى قايتپاق؟ ۋايىم-قايعىدان جۇرەگى قىسىلعانداي; قاسيەتتى دۇعانى ىشىنەن ءۇنسىز كۇبىرلەپ تۇرعانداي، ەرنى ءدىر-ءدىر ەتتى. جۇرەك تۇكپىرىنەن الدەبىر قوڭىراۋ سوعىلعانداي بولدى. الدەكىم قولىنان ۇستاعانىن سەزدى:

– ءجۇر!

الەمدەگى بۇكىل تەڭىز اتاۋلى جۇرەگىن قاۋمالاي قورشاپ الىپتى. فرانك تەڭىز تولقىندارى ىشىنەن مۇنى وزىنە ارباپ، تارتىپ بارادى: تۇنشىعىپ، تىنىسى تارىلدى. ەكى قولىمەن قورشاۋ تەمىردەن قۇلاي قۇشاقتادى.

– ءجۇر، كەتتىك!
جو-جوق! جوق! بەينە جىندى ادامداي قوس قولىمەن تەمىرگە تاستاي جابىستى. تەڭىز جاقتان ءبىر اششى ايقاي ەستىلدى.

– ەۆەلينا! ەۆي!

فرانك توسقاۋىلدان قارعىپ ءوتىپ، وزىنە قاراي شاقىردى. وعان بىرەۋ ايقاي سالدى، الايدا ول ەۆەلينانى شاقىرا بەردى. وعان شۇبەرەكتەي بوزارعان قۋارىڭقى ءجۇزىن بۇردى; بەينە ەنجار، شاراسىز، موليگەن ءبىر ماقۇلىق سياقتى. جانارىندا نە سەزىم-ماحاببات، نە ءبىر قوشتاساتىن يشارا، نە ءبىر تانىس-جاقىندىق ءىلتيپات بىلىنبەيدى.

دجەيمس دجويس

تۇرىك تىلىنەن تارجىمالاعان – ەستەمەس شاكىرجان

Abai.kz